पञ्च एते हेतवः, ब्राह्मणाः, तारा-गणविवेकस्य कारणानि सन्ति। तत्र भगवतः सविता मध्ये स्थिते सति, तेन स्तोत्रं जपितम्। सर्वे ते संयतचित्ताः कृताञ्जलयः तत्र स्थिताः, भगवन्तं सश्रद्धं प्रणमन्तः। सदा भगवत् तदा वाक्यम् अवदत्—"नमस्ते नीलकण्ठाय।" ते च प्रसिद्धाः वालखिल्याः, पक्षिमित्राः इति ख्याताः। ते वायुम् अपृच्छन्, यस्य आहारः वायुः एव पत्राणि च। एष धर्मविदां मध्ये रहस्यम्, पुण्यं च शुद्धानां हिताय। "एतत् सर्वं श्रोतुम् इच्छामः, प्रभञ्जन, तव कृपया; विशेषतः तव वक्त्रात् एव श्रोतुम् इच्छामः, देव।" "यदा वायुः वर्णस्थानं प्रविशति, तदा वाक्यक्रिया जायते। यदा त्वं शुद्धो भवसि, तदा शेषाणि वर्णक्रियाणि प्रवर्तन्ते। त्वत्तः एव वर्णानां भावः, त्वं सदा स्थितः, विश्ववायो। एष तव एव प्राणिनां लोकः, वायो, सर्वत्र प्रकटः प्रत्यक्षः च।" "किं कण्ठदेशे जातं, येन रूपपरिवर्तनम् अभवत्, तद् वद।" तदा वायुः तेजस्वी, लोकपूजितः, प्रत्युवाच। "अत्र वसिष्ठः धर्मात्मा, मानसः प्रजापतिः। तद् यत् महिषासुरस्त्रीभ्यः चौर्यं कृतं अञ्जनम्। तद् उमायाः प्रमुदितचित्तस्य भ्रूभङ्गलेपनरूपम्। यत् त्वं पश्यसि, उत्तम, तद् धवलं शुक्ललेपवत् द्योतम्।" "एतत् त्वं, उज्ज्वल संयतः भक्तः, पृष्ट्वा पृच्छके निवेदय। महाभाग, मम कृते सर्वं विस्तरेण वक्तव्यम्।" तदा शक्तिमान्, सुरारातिवीर्यविनाशकः प्रत्युवाच। "उमायाः अङ्के उपविष्टः, यथाश्रुतं पूर्वं कथयामि। इदानीं तव प्रियार्थं तद् वक्ष्यामि, महर्षे।" "सूर्योदयसमप्रभः, तप्तहेमप्रभासमुत्कर्षः, दिव्यजाम्बूनदमयः, नानारत्नाभूषितः। हंसबकसंपूर्णः, चक्रवाकविभूषितः, गुहासु मदोत्कटबकशिखिकूजितः, जीवकूजितशब्दितः, नानापक्षिकूजितप्रतिध्वनितः।" "सौरभेयपक्षिकूजितः, मेघनिनादयुक्तः, वीणामृदङ्गनिनादः, इन्द्रियमनःप्रियः, झूलितशिविकाघण्टारवपूर्णः, पताकाभूषितः। मर्द्दलाद्यनादितनानावाद्यशब्दितः, हंसकपोतराजहंसनिवासः, सिंहव्याघ्रगर्जितभयंकरवेगः, मर्कटकाकरूपभीषणमुखः।" "कुटिलपदः, स्थूलोष्ठः, तालपदः, बहुपदः, महापदः, एकपदः, अपादकः, एकदंष्ट्रः, महादंष्ट्रः, बहुदंष्ट्रः, अदंष्ट्रकः।" "एवंरूपैः, महायोगबलसमन्वितैः, प्रजापतिना प्राणिभिः परिवृतः।