एकदा सोमसूर्ययोः संयोगः संवत्सर इति कथ्यते। तत्र त्रयः सन्दिनाः, कुहू, मात्रा च द्व्यक्षरा, पुण्यदिनानां त्रिकालाः स्मृताः। अर्धदिवसरात्रेण चन्द्रः सूर्यं प्राप्नोति। द्वे काले संयोगश्च स्यातां, मध्याह्ने सूर्यः स्थितः। तयोः पृथक्त्वस्य मध्ये, तयोः कक्षयोः मध्ये एव, ऋतोरादिः वा तिथिमुखं बोध्यम्। अतः अमावास्यादिने सूर्यः गृह्यते। एतेषु विभागेषु अपि तयोः आप्यसारस्य वृद्धिः क्षयश्च दृश्यते। तदा सूर्यचन्द्रमसौ स्वयमेव प्रकाशयतः। दिवा रात्रौ द्वौ लवौ यावत् चन्द्रः सूर्यं स्पृशति। स कालः ‘कुहू’ इति कोकिलेन कथितः परिपूर्णः भवति। शिणिवल्याः प्रमाणं तु क्षीणचन्द्रस्य शेषभागः। अनुमत्याः चरायाः शिणिवल्याः च, कुहूं विना। यदा सूर्यचन्द्रमसौ संयोगे स्तः, पौर्णमास्याः मध्ये। कुहूशिणिवल्योः कालः सागरमध्यगतः। एवं शुक्लपक्षे रात्रौ तिथिसंधिषु। चन्द्रः पञ्चदशदिनपर्यन्तं वृद्धिं प्राप्नोति, या पौर्णमासी। तस्मात् पञ्चदश विभागाः चन्द्रस्य, षोडशः तस्यैव। एवं एते दिव्याः पितरः, सोमपाः, सोमवर्धनाः। अधुना मासिकपिण्डभागिनः पितॄन् वक्ष्यामि। मृतानां पन्थाः न ज्ञायते, नापि तेषां पुनरागमनम्। ये पितरः न दिव्याः, ते लौकिकाः पितरः स्मृताः। सर्वे देवाः एव पितरः, तैः देवाः स्तूयन्ते। पितरः, पितामहः, तथैव प्रपितामहः— ये हविर्दानैः यज्ञकर्माणि कुर्वन्ति, ते बर्हिषदः कथ्यन्ते। धर्मसाम्येन द्विजैः तेषां ऐक्यं प्राप्तमिति कथ्यते। अन्ते, ये श्रद्धया स्वकर्मसु प्रवृत्ताः, ते न पतन्ति। श्राद्धेन, ज्ञानेन, सप्तधा दानेन— तैः दिव्यैः पितृभिः, सूक्ष्मसोमपानैः सह। यदा तेषां बन्धुभिः स्वगोत्रजातैः तर्पणं क्रियते, तदा एते मानवाः पितरः मासिकश्राद्धभागिनः स्युः। ये स्वधास्वाहाभ्यां हीनाः, स्वधर्मात् पतिताः, ते स्वकर्मदोषात् दुःखस्थानं प्राप्तवन्तः। तत्र ते तैः दुःखैः पीड्यमानाः, क्षुधातृषाभ्यां क्लिश्यमानाः, इतस्ततः विकीर्णाः। परान्नकामिनः, नानाविधैः यातनाभिः पीड्यन्ते। शाल्मलीवृक्षे, वैतरण्यां, कुम्भीपाके च, शिलापेषणे च, स्वकर्मदोषात् पतिताः। परलोकवासिनां कृते, स्वगोत्रनाम्ना बन्धवः, तत्र गत्वा तर्पणं कुर्वन्ति। पश्चात्, स्थावरान्ते जन्मप्राप्ताः, स्वकर्मदोषात् अधः पतन्ति। एवं पुण्यपापानुसारात् पितॄणां गतिः प्रवर्तते।