महात्मा ब्रह्मपुराणस्य उक्तानि श्लोकानि एकीकृत्य कथा इयं संस्कृतभाषायां श्रद्धया कथ्यते— महत्तत्त्वादि विविधविकाराः, विशेषपर्यन्ताः, स्वभावतः एव प्रवर्तन्ति। सहस्रशः नदीनाम्, समुद्राणाम्, पर्वतानां च समुच्चयः अस्ति। अस्मिन ब्रह्मवनं नाम्नि, अव्यक्तः ब्रह्मा सर्वज्ञः सञ्चरति। तत्र बुद्धिसमूहोऽन्तःकरणगुहायुक्तः अस्ति। धर्माधर्मयोः सुमनोहरं पुष्पितं फलम् सुखदुःखरूपेण प्रसूयते। एष एव ब्रह्मवनं तस्य ब्रह्मवृक्षस्य अधीनम्। तत्वचिन्तकाः तं आदिप्रकृतिं, प्रकृतिं, मायां च इति नाम्ना आहुः। ब्रह्मणः त्रयः आदिसृष्टयः चैतन्यरहिताः सन्ति। भेदात् ताः सृष्टयः प्रवर्तन्ते, ब्रह्मा तासां कारणं इति प्रसिद्धम्। सृष्टयः परस्परं उत्पद्यन्ते, कारणं तु ज्ञानेन विवेकिनः जानन्ति। दिशः तस्य कर्णौ, पृथिवी तस्य पादौ, स सर्वजीवानां गतिः, अचिन्त्यस्वरूपः। तस्य ऊरुभ्यः वैश्याः, पादाभ्यः शूद्राः, सर्ववर्णाः तस्य शरीरात् उत्पन्नाः। ब्रह्मा स्वयम् अण्डात् जन्मनः, तेन लोकाः सृज्यन्ते। तानि लोकानि ब्रह्मलोकं प्राप्नुवन्ति, यत्र पुनरागमनं नास्ति। ते ब्रह्मणा तुल्यरूपाः, तुल्यविभूतयः च भवन्ति। यद् भवितव्यबलात् आदिप्रकृतिः स्वयमेव विस्तारं यान्ति। यथा निद्रायामपि चेतनं चैतन्यरहितं उत्पद्यते। संहरणेन तेषां भेदाः नश्यन्ति, परन्तु शक्तिमन्तः तु न नश्यन्ति। ये विविधतां पश्यन्ति, ब्रह्मलोकवासिनः तु तत्र स्थिताः। सिद्धाः समरूपधर्मिणः, शुद्धस्वभावाः, निर्मलाः च सन्ति। प्रकृतिः स्वकार्यं कृत्वा, तेन नियमेन प्रवर्तते। पुनः कारणयुक्तानां जीवेषु सृष्टिः प्रवर्तते। तेषु, ये पुनर्जन्मं न प्राप्नुवन्ति, तेषां मोक्षमार्गः अस्ति। ते उत्क्रम्य, हर्षितात्मानः, त्रिलोकात् निर्गच्छन्ति। ये शिष्याः कल्पक्षये स्थिताः, पशवः, पक्षिणः, वनस्पतयः, सर्पाः च, यदा सहस्रसूर्यकिरणाः विनश्यन्ति, अनन्तरं शतकिरणैः त्रिलोकाः दह्यन्ते। तेन वर्षाभावेन प्रथमं शुष्काः, ततः तैः दग्धाः, चलाचलजीवाः धर्माधर्मसहिताः। ज्ञाततापबन्धनात् धर्मात् विमुक्ताः, ब्रह्मरात्रिं अतीत्य, अव्यक्तजन्मनः। तदा, त्रिलोकवासिनः तत्र प्रविशन्ति। पृथिवी वर्षेण प्लाविता, शून्यसमुद्रेषु वा। तत्र जलानि प्रवहन्ति, पर्वताः अपि। ततः समुद्रः पृथिवीं आच्छाद्य उत्पन्नः। सर्वं तद् एकत्र समागत्य, मासाः, प्रकाशाः च दृश्यन्ते। तत्त्वं प्रसारितम्, तस्मात् सूक्ष्माणि स्मृतानि। एकस्मिन समुद्रे जलानि तिष्ठन्ति, न विनश्यन्ति, तेन जनाः। यावत् ब्रह्मरात्रिः तिष्ठति, तावत् जलरूपेण एव सन्ति। एवं ब्रह्मवनस्य, सृष्टिप्रलययोः, जीवस्य, धर्माधर्मयोः, ब्रह्मस्य च अद्भुतं चरित्रं पुराणे वर्णितम्।