तेषां सहैव कर्माणि साधनानि च वर्धन्ति। येषां अधिकारः समाप्तः, त एव स्वधर्मे स्थिताः भवन्ति। स्वाभाविकैः साधनैः सम्पन्नाः, त एव आत्मनि एव स्थिताः सन्ति। व्यक्तीनां बहुत्वात् तद्व्यापारः दृश्यते। मुक्तानां सत्यविदां च प्रकृतिः संगतायाम् अवगन्तव्या। शान्तानां ज्वलनवत् पुनः अभावः उद्भवति। एतेषां सह महर्लोकः प्राप्तः भवति। गन्धर्वादयः, पिशाचाः, मानवाः, ब्राह्मणादयः च—ते भूमौ वासिनां मध्ये तस्मिन्काले निवसन्ति। ततः सप्त किरणाः भूत्वा, प्रत्येकः सूर्यः भवति। सर्वे चलाचलाः भूताः, सर्वे नद्यः पर्वताः च, तदा सूर्यकिरणैः दग्धाः, सर्वे अशक्ताः भवन्ति। तस्मिन्काले तेषां शरीराणि दग्धानि, युगान्ते पापानि शुद्धानि। ततः तैः समरूपेषु जन्तुषु पुनः जन्म लभ्यते। नूतनसृष्टौ ब्रह्मणः मानसपुत्राः उत्पन्नाः भवन्ति। तस्मिन्काले सप्तसूर्यैः लोकाः दग्धाः सन्ति। समुद्रसम्भूतजलानि, मेघसम्भूतजलानि, भूमिस्थानि जलानि च, तथा आगच्छन्ति गच्छन्ति च बहु जलम्। तस्मात् स्वदीप्तिः प्रकाशते, भा शब्दः व्यापने दीप्तौ च प्रयुज्यते। यः सर्वस्य भूमेः अन्तः बहिः च व्याप्यते, तस्मात् भा शब्दः प्रयुज्यते। शर शब्दस्य विविधाः अर्थाः विघटने कथ्यन्ते। सहस्रयुगान्ते, ब्रह्मणः दिवसस्य समाप्तौ, तस्मिन्जले, भूमितलात् अग्निः लुप्तः भवति। तेन, ब्रह्मा महापुरुषः इमं लोकं अधितिष्ठति। तस्मिन्नेव एकस्मिन्समुद्रे, सर्वं चलाचलम् लुप्तम्। अत्र नारायणस्य श्लोकः पठ्यते। तत्र सर्वं पूर्यमाणे, नारायण इति सः उच्यते। सहस्रबाहुः, आदिप्रजापतिः, त्रिवेदमयः पुरुषः एवं वर्ण्यते। हिरण्यगर्भः, महात्मा पुरुषः, मनः परे उत्पन्नः। कल्पान्ते, तमसि वर्धमाने, कालः परमः भूत्वा पुनः सर्वं ग्रसति। त्रिधा विभक्तः, सः त्रिलोकं व्याप्य प्रवर्तते। तस्मिन्नेव समुद्रे, चलाचलम् सर्वं लुप्ते, ब्रह्मा नारायणाख्यः स्वयम् सत्त्वे प्रकाशते। महर्लोकस्थाः ऋषयः तं कालं सुप्तं पश्यन्ति। तदा, महत्संयुक्तं परमतत्त्वं प्रवर्तितम्। महत्-गुणात् स्थैर्येण महर्षयः उत्पन्नाः। सप्त महर्षयः, पूर्वकल्पे सप्तसत्त्वादयः, त एव। तस्मिन्काले, तैः महर्षिभिः उत्पन्नैः, कालं शयनं पश्यन्ति। ब्रह्मा कल्पनया सृष्टिं करोति, तस्मात् कल्पः इति कथ्यते। व्यक्तम् अव्यक्तं च, हे महादेव, सर्वं जगत् तस्य एव।