పరాశరస్య ప్రద్వేపో విశ్వామిత్ర ఋషిం ప్రతి
పరాశరుని విశ్వామిత్ర ఋషిపై ఉన్న వైరం వివరించబడింది.
దేవేన విధినా విప్ర విశ్వామిత్రహితైషిణా
దేవుని సంకల్పంతో, విశ్వామిత్రునికి మేలు కలగాలని ఇది జరిగింది, ఓ బ్రాహ్మణా.
ఏకం వేదం చతుష్పాదం చతుర్ద్ధా పునరీశ్వరః
ఒకే వేదాన్ని, నాలుగు భాగాలుగా ఉన్నదాన్ని, భగవంతుడు మళ్లీ నాలుగుగా విభజించాడు.
తస్య శిష్యప్రశిష్యైశ్చ శాఖా వేదాయుతాః కృతాః
ఆయన శిష్యులు, వారి శిష్యులు అనేక వేద శాఖలను ఏర్పరిచారు.
పృష్ట వన్తో విశిష్టాస్తే మునయో ధర్మకాఙ్క్షిణః
ధర్మాన్ని కోరిన ఆ ప్రసిద్ధ మునులు మరింతగా ప్రశ్నించారు.
సునాభం దివ్యరూపాభం సప్తాఙ్గం శుభశంసనమ్
దివ్యరూపంతో, ఏడు అవయవాలు కలిగి, శుభప్రశంసలు పొందిన సునాభుడు—
పృష్ఠతో యాత నియతాస్తతః ప్రాప్స్యథ పాటితమ్
మీరు క్రమంగా అతని వెనుక వెళ్ళి, తరువాత పాఠాన్ని పొందుతారు.
పుణ్యః స దేశో మన్తవ్యః ప్రత్యువాచ తదా ప్రభుః
ఆ ప్రాంతం పవిత్రమైనదిగా భావించాలి; అప్పట్లో ప్రభువు సమాధానం ఇచ్చాడు.
గఙ్గా గర్భ యవాహారా నైమిషేయాస్తథైవ చ
గంగా, గర్భ, యవాహార, అలాగే నైమిషేయులు—
ఈశిరే చైవ సత్రేణ మునయో నైమిషే తదా
అప్పుడు నైమిషంలో మునులు నియమానుసారం యజ్ఞం నిర్వహించారు.
ఋషయో నైమిషేయాశ్చ దయయా పరయా యుతాః
నైమిషేయ మునులు పరమ దయతో కూడి ఉండేవారు.
ప్రీతిం చైవ కృతాతిథ్యం రాజానం విధివత్తదా
అప్పుడు వారు రాజును అతిథిగా గౌరవించి, ప్రేమతో ఆహ్వానించారు.
ద్రుతే రాజని రాజాను మద్రతే మునయస్తతః
రాజు వెళ్లిపోయిన తర్వాత, మిగతా రాజులు మరియు మునులు కూడా అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయారు.
సన్నిపాతః పునస్తస్య తథా యజ్ఞే మహర్షిభిః
తర్వాత, ఆ యజ్ఞానికి మహర్షులు మళ్లీ అక్కడ ఒక గొప్ప సభను ఏర్పాటు చేశారు.
తదా వై నైమిషేయానాం సత్రే ద్వాదశవార్షికే
ఆ సమయంలో, నైమిశారణ్యంలో ఉన్న ఋషుల ద్వాదశ సంవత్సరాల సత్రయాగం జరుగుతోంది.
జనయిత్వా త్వరణ్యం వై యదుపుత్రమథాయుతమ్
అప్పుడు, యదు కుమారుడైన త్వరణ్యుడిని మరియు పది వేల మందిని జన్మింపజేశాడు.
ఇతి కృత్యసముద్దేశః పురాణాంశోపవర్ణితః
ఇలా, పురాణాలలోని విషయాల వివరాలు మరియు సంక్షిప్తంగా వివరణ చెప్పబడింది.
సుఖమర్థః సమాసేన మహానప్యుపలక్ష్యతే
ఈ మహత్తర విషయాల సారాంశం కూడా సులభంగా అర్థమయ్యేలా సంక్షిప్తంగా చెప్పబడింది.
పాదమాద్యమిదం సమ్యగ్ యో ఽధీతే విజితేద్రియః
ఎవరైనా ఈ మొదటి భాగాన్ని నియమంగా, ఇంద్రియాలను జయించినవాడిగా చదువుతాడో, అతడికి మేలు కలుగుతుంది.
యో విద్యాచ్చతురో వేదాన్ సాంగోపనిషదాన్ ద్విజాః
ఓ ద్విజులారా, ఎవరు నాలుగు వేదాలను, వాటి ఉపవేదాలు, ఉపనిషత్తులతో కూడి తెలుసుకుంటారో,
బిభేత్యల్పశ్రుతాద్వేదో మామయం ప్రహరిష్యతి
చిన్న జ్ఞానం ఉన్నవాడిని చూసి వేదం భయపడుతుంది — 'ఇతడు నన్ను తక్కువ చేస్తాడేమో' అని.
నాపదం ప్రాప్య ముహ్యేత యథేష్టాం ప్రాప్నుయాద్గతిమ్
ఈ భాగాన్ని తెలుసుకున్నవాడు మాయలో పడడు, తాను కోరుకున్న మార్గాన్ని పొందుతాడు.
నిరుక్తమస్య యో వేద సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే
దీనిలోని పదార్థాలను సరిగ్గా తెలిసినవాడు అన్ని పాపాల నుండి విముక్తి పొందుతాడు.
సంసర్గకాలే ఽపి కరోతి మర్గ సంహార కాలే చ న వాస్తి భూయః
ప్రపంచం లయమయ్యే సమయంలో కూడా ఇది మార్గాన్ని చూపుతుంది; వినాశనం జరిగినప్పుడు తిరిగి రావడం ఉండదు.
కుత్ర సత్రం సమభత్తేవషామద్భుతకర్మణామ్
అద్భుతమైన కార్యాలు చేసినవారు ఆ సత్రయాగాన్ని ఎక్కడ నిర్వహించారు?
ఆచచక్షే పురాణం చ కథం తత్సప్రభఞ్జనః
అక్కడ ఆ జ్ఞానవంతుడు పురాణాన్ని ఎలా వివరించాడు?
ఇతి సంచోదితః సూతః ప్రత్యువాచ శుభం వచః
ఇలా అడిగినప్పుడు, సూతుడు శుభమైన మాటలు పలికాడు.
యావన్తం చాభవత్కాలం యథా చ సమవర్తత
ఆ యాగం ఎంత కాలం జరిగింది, ఎలా సాగింది అన్నది వివరించాడు.
సత్రం హి తే ఽతిపుణ్యం చ సహస్రపరివత్సరాన్
వారి సత్రయాగం ఎంతో పుణ్యమయంగా, వెయ్యేళ్లు కొనసాగింది.
ఇడాయా యత్ర పత్నీత్వం శామిత్రం యత్ర బుద్ధిమాన్
అక్కడ ఇడా భార్యగా మారింది, బుద్ధిమంతుడైన శామిత్రుడు కూడా అక్కడ ఉన్నాడు.