సాధర్మ్యేణావతిష్ఠేతే ప్రధానపురుషౌ తదా
ఆ సమయంలో ప్రధానమూ పురుషుడూ ఒకే స్వభావంతో కలసి ఉంటారు.
అనుద్రిక్తావనుచరౌ తేన ప్రోక్తౌ పరస్పరమ్
వీరిద్దరూ ఒకరినొకరు అనుసరించేవారు, ఎవ్వరూ ముందుకీ వెనుకకీ పోరు.
సత్త్వవృద్ధౌ స్థితిరభూద్ ధ్రువం పద్మ శిఖాస్థితమ్
సత్త్వగుణం పెరిగినప్పుడు స్థిరత్వం కలుగుతుంది, అది పద్మపు కొమ్మపై ఉన్నట్టు నిలిచిపోతుంది.
రజః ప్రవర్తకం తచ్చ బీజేష్వివ యథా జలమ్
రజోగుణం కదలికకు కారణం, అది విత్తనాలకు నీరు అవసరమైనట్టు.
గుణేభ్యః క్షోభ్యమాణేభ్యస్త్రయో జ్ఞేయా హి సాదరే
ఈ గుణాలు కలవరపడ్డప్పుడు, మూడు గుణాలను జాగ్రత్తగా తెలుసుకోవాలి.
సత్త్వం విష్ణూ రజో బ్రహ్మా తమో రుద్రః ప్రజాపతిః
సత్త్వగుణం విష్ణువు, రజోగుణం బ్రహ్మ, తమోగుణం రుద్రుడు, ప్రజాపతి.
జాయతే చ యతశ్చత్రా లోకసృష్టిర్మహోజసః
వీటినుండే మహాశక్తితో లోకాల సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది.
సత్త్వప్రకాశకో విష్ణుః స్థితిత్వేన వ్యవస్థితః
విష్ణువు సత్త్వాన్ని ప్రకాశింపజేస్తూ, స్థితికి కారణంగా నిలిచివుంటాడు.
ఏత ఏవ త్రయో వేదా ఏత ఏవ త్రజో ఽగ్నయః
ఈ మూడు గుణాలే వేదాలు, ఇవే మూడు అగ్నులు కూడా.
పరస్పరేణ వర్తన్తే ప్రేరయన్తి పరస్పరమ్
వీటన్నీ పరస్పరం కలసి, ఒకదానికొకటి ప్రేరేపిస్తూ ఉంటాయి.
క్షణం వియోగో న హ్యేషాం న త్యజన్తి పరస్పరమ్
వారికి ఒక్క క్షణం కూడా విడిపోవడం లేదు; వారు ఎప్పుడూ ఒకరిని మరొకరు వదలరు.
అదృష్టాధిష్ఠితాత్పూర్వే తస్మాత్సదసదాత్మకాత్
అదృశ్యమైన ఆధారంతో, సత్తా-అసత్తా స్వభావంతో అది ఉద్భవించింది.
తస్మాత్తమోవ్యక్తమయం క్షేత్రజ్ఞో బ్రహ్మసంజ్ఞకః
అదే చీకటి, అవ్యక్త స్వరూపంతో ఉన్న క్షేత్రజ్ఞుడు, బ్రహ్మమని పిలవబడతాడు.
తేజసాప్రతిమో ధీమానవ్యక్తః సంప్రకాశకః
అతడు అపూర్వమైన తేజస్సుతో, మేధావి, అవ్యక్తుడు, వెలుగును ప్రసరించేవాడు.
జ్ఞానేనాప్రతిమేనేహ వైరాగ్యేణ చ సప్తతిః
ఇక్కడ జ్ఞానం అపూర్వమైనది, అలాగే విరక్తి కూడా, అవి డబ్బై సంఖ్యలో ఉన్నాయి.
వశీకృతత్వాత్త్రైగుణ్యాత్సాపేక్షత్వాచ్చ భావతః
మూడు గుణాలను వశపరచుకున్నందున, స్వభావత: ఆధారపడినందున కూడా.
సహస్రమూర్ధా పురుషస్తిస్రో ఽవస్థాఃస్వయంభువః
వెయ్యి తలలతో ఉన్న పురుషుడు, స్వయంభువు, మూడు స్థితుల్లో ఉన్నాడు.
సాత్త్వికః పురుషత్వే చ గుణవృతం స్వయంభువః
పురుషుని స్థితిలో, స్వయంభువు గుణాలతో కూడినవాడు, సాత్విక స్వభావం కలవాడు.
పురుషత్వే ఉదాసీనస్తిస్రో ఽవస్థాః స్వయంభువః
పురుషుని స్థితిలో అతడు ఉదాసీనుడు; స్వయంభువు మూడు స్థితుల్లో ఉన్నాడు.
పురుషః పుణ్డరీకాక్షో రూపేణ పరమాత్మనః
పద్మాక్షుడు అయిన పురుషుడు, పరమాత్మ స్వరూపంగా ఉన్నాడు.
యోగీశ్వరః శరీరాణి కరోతి వికరోతిచ
యోగుల అధిపతి శరీరాలను సృష్టిస్తాడు, మార్చుతాడు కూడా.
త్రిధా యద్వర్తతే లోకే తస్మాత్ర్రిగుణ ఉచ్యతే
ఇది లోకంలో మూడు విధాలుగా పనిచేస్తుంది కనుక, మూడు గుణాలుగా పిలవబడుతుంది.
యదా శేతే తదార్ధాతే యద్భుఙ్క్తే విషయాన్ప్రభుః
అతడు నిద్రిస్తే, అర్ధంగా ఉంటాడు; ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవిస్తే, ప్రభువు—
ఋషిః సర్వగతశ్చాత్ర శరీరే సో ఽభ్యయాత్ప్రభుః
ఇక్కడ, సర్వవ్యాప్తి ఋషి, ప్రభువు శరీరంలో ప్రవేశించాడు.
భగవానగ్రసద్భావాన్నాగో నాగస్వసంశ్రయాత్
భగవంతుని పరమ స్థితి వల్ల, ఆయన నాగుడు; నాగుని ఆశ్రయించడంవల్ల కూడా నాగుడని పిలుస్తారు.
సర్వజ్ఞః సర్వవిజ్ఞానాత్సర్వఃసర్వంయతస్తతః
అతడు అన్నీ తెలిసినవాడు, ఎందుకంటే అన్ని జ్ఞానాలు అతనిలో ఉన్నాయి; అతడే అన్నీ, అన్ని అతనిలో నుండే ఉద్భవించాయి.
త్రిధా విభజ్య చాత్మానం సకలః సంప్రవర్త్తతే
తనను మూడుగా విభజించి, సంపూర్ణుడు ప్రవర్తించసాగాడు.
సో ఽగ్రే హిరణ్యగర్భః సన్ ప్రాదుర్భూతః స్వయం ప్రభుః
ఆదిలో, హిరణ్యగర్భుడై, ప్రభువు తానే ప్రత్యక్షమయ్యాడు.
తస్మాద్ధిరణ్యగర్భశ్చ పురాణేషు నిరుచ్యతే
అందువల్ల పురాణాలలో హిరణ్యగర్భుడు ఇలానే వివరించబడతాడు.
న శక్యః పరిసంఖ్యాతుం మనువర్షశతైరపి
మనువుల వందల సంవత్సరాలు గడిచినా ఆయన పరిమాణాన్ని ఎవరూ అంచనా వేయలేరు.