ప్రపచ్ఛురిద్రం సంభూయ కో ఽయం యజ్ఞ విధిస్తవ
అందరూ కలిసి ఇంద్రుని దగ్గరకు వెళ్లి, 'ఈ యజ్ఞవిధానం ఏమిటి?' అని అడిగారు.
తతః పశువధశ్చైష తవ యజ్ఞే సురోత్తమ
అప్పుడు, దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, నీ యజ్ఞంలో పశువుల బలి కనిపిస్తోంది.
నాయం ధర్మో హ్యధర్మో ఽయం న హింసా ధర్మ ఉచ్యతే
ఇది ధర్మం కాదు, ఇది అధర్మమే. హింసను ఎప్పుడూ ధర్మం అంటారు కాదు.
విధిదృష్టేన యజ్ఞేన ధర్మేణావ్యపసేతునా
విధిగా చెప్పిన యజ్ఞాన్ని, తప్పుదారి లేకుండా ధర్మబద్ధంగా నిర్వహిస్తే,
త్రివర్షం పరమం కాలముషితైరప్రరోహిభిః
మొత్తం మూడేళ్ల వరకు, మొలకెత్తని వాటితోనే ఉండాలి.
ఏవం విశ్వభుగిన్ద్రస్తు ఋషిభిస్తత్త్వదర్శిభిః
ఇలా, జగత్పతి ఇంద్రుడు, సత్యాన్ని దర్శించిన ఋషులతో కలిసి,
జఙ్గమస్థావరైః కైర్హి యష్టవ్యమితి చోచ్యతే
ఇప్పుడు, చలించే, నిలిచే జీవులతో యజ్ఞం చేయాలా అని ప్రశ్నించారు.
సన్ధాయ వాక్యమిన్ద్రేణ పప్రచ్ఛుః ఖేచరం వసుమ్
ఇంద్రుని తరఫున, వారు తమ మాటలను సర్దుకుని, ఆకాశంలో సంచరించే వసువును అడిగారు.
ఔత్తానపాదే ప్రబ్రూహి సంశయం నో నుద ప్రభో
ఓ ఉత్తానపాదుని వంశజా! ప్రభూ! మా సందేహాన్ని నివృత్తి చేసి, స్పష్టంగా చెప్పు.
వేదశాస్త్రమనుస్మృత్య యజ్ఞతత్త్వమువాచ హ
వేదాలు, శాస్త్రాలు గుర్తు చేసుకుని, యజ్ఞ సత్యాన్ని వివరించాడు.
యష్టవ్యం పశుభిర్మే ధ్యైరథ బీజైః ఫలైరపి
యజ్ఞం చేయాలి అంటే, పశువులతో, ధాన్యాలతో, ఇంకా పండ్లతో కూడా చేయాలి.
యథేహ దేవతా మన్త్రా హింసాలిఙ్గా మహర్షిభిః
ఇక్కడ దేవతలకు మంత్రాలు, మహర్షుల మాట ప్రకారం, హింసకు సూచనగా ఉంటాయి.
తత్ప్రామాణ్యాన్మయా చోక్తం తస్మాత్స ప్రాప్తుమర్హథ
అందుకే, ఆ ప్రమాణాన్ని బట్టి నేను చెప్పాను. మీరు కూడా దాన్ని అనుసరించాలి.
తథా ప్రవతతాం యజ్ఞో హ్యన్యథా వో ఽనృతం వచః
అలాగే యజ్ఞం కొనసాగాలి. లేదంటే, మీ మాటలు అబద్ధంగా మారతాయి.
అవశ్యభావితం దృష్ట్వా తమథో వాగ్యతాభవన్
అది తప్పనిసరిగా జరగాల్సిందేనని చూసి, వారు మౌనంగా మారిపోయారు.
ఊర్ధ్వచారీ వసుర్భూత్వా రసాతలచరో ఽభవత్
ఎప్పుడో పైలోకాల్లో సంచరించిన వసువు, ఇప్పుడు పాతాళంలో తిరిగేవాడయ్యాడు.
ధర్మాణాం సంశయచ్ఛేత్తా రాజా వసురధోగతః
ధర్మంపై సందేహాలను తొలగించిన రాజు వసువు, క్రిందికి పడిపోయాడు.
బహుద్వారస్య ధర్మస్య సూక్ష్మా దూరతరా గతిః
ధర్మానికి ఎన్నో మార్గాలు ఉన్నాయి. ఆ దారి చాలా సూక్ష్మంగా, దూరంగా ఉంటుంది.
దేవానృషీనుపాదాయ స్వాయంభువమృతే మనుమ్
స్వాయంభువుడి కుమారుడు మనువు తప్ప, దేవతలు, ఋషులు ఆ మార్గాన్ని అందుకోలేకపోయారు.
ఋషికోటిసహస్రాణి స్వతపోభిర్దివం యయుః
కోటికోట్ల ఋషులు, తమ తపస్సుతో స్వర్గాన్ని చేరుకున్నారు.
ఉఞ్ఛమూలఫలం శాకముదపాత్రం తపోధనాః
ఉంచితాన్యం, మూలాలు, పండ్లు, ఆకులు, నీరు—ఇవే ధనం చేసుకుని తపస్సు చేసిన వారు—
అద్రోహశ్చాప్య లోభశ్చ తపో భుతదయా దమః
హింస చేయకపోవడం, లోభం లేకపోవడం, తపస్సు, భూతాలపై దయ, మనస్సు నియంత్రణ—
సనాతనస్య ధర్మస్య మూలమేతద్దురాసదమ్
శాశ్వతమైన ధర్మానికి ఇది అందరికీ అందని మూలం.
ప్రియవ్రతోత్తానపాదౌ ధ్రువో మేధాతిథిర్వసుః
ప్రియవ్రతుడు, ఉత్తానపాదుడు, ధ్రువుడు, మేధాతిథి, వసువు—
ప్రాజీనబర్హిః పర్జన్యో హవిర్ధానాదయో నృపః
ప్రజీనబర్హి, పర్జన్యుడు, హవిర్ధానుడు మరియు ఇతరులు, ఓ రాజా—
రాజర్షయో మహాసత్త్వా యేషాం కీర్త్తిః ప్రతిష్ఠితా
వీరంతా గొప్ప బలమున్న రాజర్షులు, వీరి కీర్తి స్థిరంగా నిలిచింది.
బ్రహ్మణా తపసా సృష్టం జగద్విశ్వమిదం పురా
ఈ అంతటా జగత్తును బ్రహ్మదేవుడు తపస్సుతో సృష్టించాడు.
ద్రవ్యమన్త్రాత్మకో యజ్ఞస్తపస్త్వనశనాత్మకమ్
యజ్ఞం అనగా పదార్థం, మంత్రంతో కూడినది; తపస్సు ఉపవాసంతో కూడినది.
బ్రాహ్మం తు కర్మ సంన్యాసాద్వైరాగ్యాత్ప్రకృతేర్జయమ్
బ్రాహ్మణుల కర్మ అనగా సంయాసం, విరక్తితో సహజాన్ని జయించడం.
ఏవం వివాదః సుమహాన్య జ్ఞస్యాసీత్ప్రవర్త్తనే
ఇలా జ్ఞానం ప్రారంభంలో గొప్ప వాదన ఏర్పడింది.