ബ്രഹ്മോവാച യോഗേന പ്രാണാംസ്തത്യാജ പുനഃ ശാപാന്മമൈവ ഹി ।। 1.17.
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: യോഗശക്തിയാൽ അവൻ ജീവൻ വിട്ടു; പിന്നെ, എന്റെ ശാപം മൂലമാണ് അതു സംഭവിച്ചത്.
കാലം ലക്ഷയുഗം വ്യാപ്യ സ്ഥിതിരസ്യ മഹീതലേ
ഒരു ലക്ഷം യുഗങ്ങൾക്കാലം ഭൂമിയിൽ അവന്റെ നില തുടർന്നു.
അസ്യ കാലാവശേഷസ്യ കിഞ്ചിദസ്തി ദ്വിജോത്തമ
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനേ, അവശേഷിക്കുന്ന കാലം വളരെ കുറവാണ്.
ദാസ്യാമി ജീവദാനം ച സ്വയം വിഷ്ണോഃ പ്രസാദതഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ കൃപയാൽ ഞാൻ തന്നെ അവനു ജീവൻ തിരിച്ചു നൽകും.
നാഗതോ ഹരിരത്രേതി ത്വയാ യത്കഥിതം ദ്വിജ
ദ്വിജനേ, 'ഹരി ഇതുവരെ വന്നിട്ടില്ല' എന്ന് നീ പറഞ്ഞതുപോലെ—
സ്വേച്ഛാമയഃ പരം ബ്രഹ്മ ഭക്താനുഗ്രഹവിഗ്രഹഃ
പരബ്രഹ്മം സ്വച്ഛാനുസൃതമായി ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്ന ദയാമൂർത്തിയാണ്.
വിഷിശ്ച വ്യാപ്തിവചനോ നുശ്ച സര്വത്രവാചകഃ
വിഷി എന്നത് വ്യാപകതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, നു എന്നത് എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
അപവിത്രഃ പവിത്രോ വാ സര്വാവസ്ഥാം ഗതോഽപി വാ
അശുദ്ധനോ ശുദ്ധനോ ആയാലും, ഏതൊരു നിലയിലായാലും,
കര്മാരമ്ഭേ ച മധ്യേ വാ ശേഷേ വിഷ്ണും ച യഃ സ്മരേത്
പ്രവൃത്തിയുടെ ആരംഭത്തിലും നടുവിലും അവസാനത്തിലും, ആരെങ്കിലും വിഷ്ണുവിനെ ഓർത്താൽ,
അഹം സ്രഷ്ടാ ച ജഗതാം വിധാതാ സംഹരോ ഹരഃ
ഞാനാണ് ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും ക്രമീകരണക്കാരനും, ഹരൻ സംഹാരകനാണ്.
കാലഃ സംഹരതേ ലോകാന്യമഃ ശാസ്താ ച പാപിനാമ് 1.17.
കാലം ലോകങ്ങളെ ലയിപ്പിക്കുന്നു; യമൻ പാപികളുടെ അധിപനാണ്.
സര്വേശാ യാ ച സര്വാദ്യാ പ്രകൃതിഃ സര്വസൂഃ പുരാ
എല്ലാവിന്റെയും ആദിയായ പ്രകൃതി, എല്ലാറ്റിന്റെയും അടിസ്ഥാനം, എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നതിന് മുമ്പ് നിലനിന്നിരുന്നു.
മഹേശ്വര ഉവാച വേദാനധീത്യ ഭവതാ ജ്ഞാതഃ കഃ സാര ഏവ ച
മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: വേദങ്ങൾ പഠിച്ചിട്ട് ആരാണ് അതിന്റെ സാരം അറിഞ്ഞത്?
ശിഷ്യഃ കസ്യ മുനീന്ദ്രസ്യ കസ്ത്വം നാമ്നാ ച ഭോ ദ്വിജ
നീ ഏത് മഹർഷിയുടെ ശിഷ്യനാണ്, ദ്വിജൻ, നിന്റെ പേര് എന്താണ്?
വിഡമ്ബയസി ദേവാംശ്ച വിഷ്ണുമസ്മാകമീശ്വരമ്
നീ ദേവന്മാരെയും നമ്മുടെ ഇശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെയും പരിഹസിക്കുന്നു.
യസ്മിന്ഗതേ പതേദ്ദേഹോ ദേഹിനാം പരമാത്മനി
ദേഹധാരി മരിക്കുമ്പോൾ ആത്മാവ് പരമാത്മാവിൽ ലയിക്കുന്നു.
ജീവസ്തത്പ്രതിബിമ്ബശ്ച മനോ ജ്ഞാനം ച ചേതനാ
ജീവൻ, അതിന്റെ പ്രതിബിംബം, മനസ്സ്, ജ്ഞാനം, ചൈതന്യം,
നിദ്രാ ദയാ ച തന്ദ്രാ ച ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ പുഷ്ടിരേവ ച
ഉറക്കം, ദയ, മയക്കം, വിശപ്പ്, ദാഹം, പോഷണം,
പ്രയാതി യത്പുരഃ ശക്തിരീശ്വരേ ഗമനോന്മുഖേ
ഇശ്വരൻ പോകാൻ ഒരുങ്ങുമ്പോൾ മുന്നോട്ട് പോകുന്ന ശക്തിയാണ്.
ഈശ്വരേ ച സ്ഥിതേ ദേഹീ ക്ഷമശ്ച സര്വകര്മസു
ഇശ്വരൻ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ ദേഹധാരി എല്ലാപ്രവൃത്തികളിലും കഴിവുള്ളവനാകും.
സ്വയം ബ്രഹ്മാ ച ജഗതാം വിധാതാ സര്വകാരകഃ 1.17.
ബ്രഹ്മാവാണ് ലോകങ്ങളുടെ ക്രമീകരണക്കാരനും എല്ലാ പ്രവൃത്തികളുടെ കാരണവനുമാണ്.
യുഗലക്ഷം തപസ്തപ്തം ശ്രീകൃഷ്ണസ്യ ച വേധസാ
ശ്രീകൃഷ്ണനുവേണ്ടി സ്രഷ്ടാവ് ലക്ഷദ്വയം തപസ്സു ചെയ്തു.
അസംഖ്യകാലം സുചിരം തപസ്തപ്തം ഹരേര്മയാ
എണ്ണമറ്റ കാലങ്ങളോളം ഞാൻ ഹരിക്കായി കഠിനതപസ്സു ചെയ്തു.
അധുനാ പഞ്ചവക്ത്രേണ യന്നാമഗുണകീര്തനമ്
ഇപ്പോൾ അഞ്ചു വായിലൂടെ ഞാൻ അവന്റെ നാമവും ഗുണങ്ങളും പാടുന്നു.
മത്തോ യാതി ച മൃത്യുശ്ച യന്നാമഗുണകീര്ത്തനാത്
എന്റെ നാമവും ഗുണങ്ങളും ജപിച്ചാൽ, മരണവും എന്നിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോകുന്നു.
സര്വബ്രഹ്മാണ്ഡസംഹര്ത്താഽപ്യഹം മൃത്യുംജയാഭിധഃ
എല്ലാ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവനായിട്ടും, ഞാൻ മരണത്തെ ജയിച്ചവനെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
കാലേ തത്ര വിലീനോഽഹമാവിര്ഭൂതസ്തതഃ പുനഃ
സമയമെത്തുമ്പോൾ ഞാൻ അവിടെ ലയിക്കുകയും, പിന്നെ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഗോലോകേ യഃ സ വൈകുണ്ഠേ ശ്വേതദ്വീപേ സ ഏവ ച
ഗോലോകത്തിൽ ഉള്ളവൻ, വൈകുണ്ഠത്തിലും ശ്വേതദ്വീപിലും അതേ ഒരാളാണ്.
മന്വന്തരം തു ദിവ്യാനാം യുഗാനാമേകസപ്തതിഃ
ഒരു മന്വന്തരം എഴുപത്തൊന്ന് ദിവ്യയുഗങ്ങളാണ്.
ഏതത്സംഖ്യാവിശിഷ്ടസ്യ ശതവര്ഷായുഷോ വിധേഃ
ഇതെല്ലാം ചേർന്നാണ് നൂറുവർഷം ജീവിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സ് കണക്കാക്കുന്നത്.