ଏହିପରି ଶ୍ରୁତିମୟ ଉପାଖ୍ୟାନରେ, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ସୌତି କହିଲେ—“ଏହିପରି ଶୃଷ୍ଟିର ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଏବେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି। ବେଦୀର କ୍ରିୟାରେ ଗୃହଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ; ଏହିପରି ବାଳଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ତିନିପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଥିଲେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶକ୍ତି, ଶକ୍ତିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପରାଶର। ବ୍ୟାସଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶିବଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ, ଥିଲେ ଶୁକ—ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଏଠିରେ ଶୌନକ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ଧନେଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିଷୟରେ କୌଣସି ପ୍ରମାଣିତ ବିବରଣୀ ନାହିଁ।” ଏବେ ଧନେଶ, ଏହି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହାଯାଇଛି। ସୌତି କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଵିଶ୍ରବାସଙ୍କର ପୁତ୍ର ଧନେଶ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ। ଉତଥ୍ୟ ଧନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ୱରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ଧନେଶ, ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହିପରି, ବିଶ୍ରବାସଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁବେର ଧନର ଅଧିପତି ହେଲେ। ପୁଲହଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବାତ୍ସ୍ୟ, ରୁଚିଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ। କାଶ୍ୟପରୁ କାଶ୍ୟପ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କରୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଶାଣ୍ଡିଲ୍ୟ, ରୁଚିଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଚମକୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ। ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଂଶଗୁଡିକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ମନୁମାନଙ୍କର ବଂଶରେ ସ୍ମୃତ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜଘା ଠାରୁ ବୈଶ୍ୟମାନେ ଓ ପାଦ ଠାରୁ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଗୋପାଳ, ନାଇ, ଭିଲ୍ଲ, ମୋଦକ, କୁବର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୂଳ ଶୁଦ୍ଧ ଶୂଦ୍ରମାନେ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଵିଶ୍ୱକର୍ମା ନିଜ ଶୁକ୍ର ଏକ ଶୂଦ୍ର ମହିଳା ମଧ୍ୟରେ ରଖିଥିଲେ। ମାଳି, ଶଂଖକର୍ମୀ, ଶିଳ୍ପୀ, କୁମ୍ଭାର—ତାଲା କର୍ମୀ, ଚିତ୍ରକର, ସୁବାଳି ଏବଂ ସୁନାର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଏଠିରେ ଶୌନକ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—“ଏହି ତିନି ଜଣେ ଶୂଦ୍ରମାନେ କିପରି ନିମ୍ନ ଶୂଦ୍ରମାନେ ପତିତ ହେଲେ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଓ କେଉଁ ଦୃଷ୍ଟିରେ?” ସୌତି କହିଲେ—“ବିଶ୍ୱକର୍ମା ତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍କର ଦିଗରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଦେଖିଥିଲେ। ସେ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ମନ୍ଦାରି ହୋଇଗଲା। ସେ ରତ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଦେହ ମୃଦୁ ଓ ନମ୍ର। ସେ ଚଉଡ଼ି ନିତମ୍ଭ ଭାରରେ ଭରିତ, ମୁନିମାନଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା। ପବନରେ ତାଙ୍କର ବସନ ଉଡିଯାଇ, ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ନିତମ୍ଭ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ହସୁଥିବା, ମନୋହର ମୁହଁ ଶରତ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଲଜ୍ଜିତ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଅଳତା ଓ କସୁର ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଦେଖିଲେ। ବିଶ୍ୱକର୍ମା, ପ୍ରେମ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ତାଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ କହିଲେ—“ମୋର ପ୍ରାଣ ହରାଇ ଦେଲେ, ମନୋହରିଣୀ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରୁହ। ତୁମକୁ ଖୋଜି ଏଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଚାଲିଯାଉଛି। ରମ୍ଭାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଶୁଣିଛି, ତୁମେ କାମ ଲୋକକୁ ଯାଉଛ। ସାରସ୍ୱତୀ ତୀରର ମନୋହର ଫୁଲ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଯୁବକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ବିଲାସ କରେ, ମୁଁ ତୁମ ସହ ଏହିପରି ଅନୁଭବ କରିଛି। ଯୁବତ୍ୱରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅଛ। ମୃତ୍ୟୁ ବିଜୟୀର ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିଛି। ଅନ୍ତେ, ରତ୍ନମାଳା—ମହିଳାମାନଙ୍କର ଭୂଷଣ—ଵରୁଣ ଓ ବାୟୁଙ୍କରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲେ।