મનસા ચિન્તયામાસ કં દેવં સમુપાસ્મહે । વરપ્રદાનનિપુણં વાઞ્છિતાર્થપ્રદં તથા
મનમાં તેણે વિચાર્યું: કયા દેવતાની ઉપાસના કરું, જે ઈચ્છિત ફળ આપનાર અને વરદાન આપવા કુશળ છે?
વિષ્ણું રુદ્રં સુરેન્દ્રં વા બ્રહ્માણં વા દિવાકરમ્ । ગણેશં કાર્તિકેયં ચ પાવકં વરુણં તથા
શું હું વિષ્ણુ, રુદ્ર, દેવોના રાજા, બ્રહ્મા, સૂર્ય, ગણેશ, કાર્તિકેય, અગ્નિ કે વરુણની ઉપાસના કરું?
એવં ચિન્તયતસ્તસ્ય નારદો મુનિસત્તમઃ । યદૃચ્છયા સમાયાતો વીણાપાણિઃ સમાહિતઃ
એ રીતે વિચારી રહ્યો હતો ત્યારે, મહાન ઋષિ નારદ, પોતાના વીણા સાથે અને સ્થિર મનથી, ત્યાં સંયોગે આવ્યા.
તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતો વ્યાસઃ સત્યવતીસુતઃ । કૃત્વાર્ઘ્યમાસનં દત્ત્વા પપ્રચ્છ કુશલં મુનિમ્
તેમને જોઈને સત્યવતીપુત્ર વ્યાસ ખૂબ જ પ્રસન્ન થયા; તેમણે અર્જ્ય અને આસન આપી, પછી મુનિનું સુખદુઃખ પૂછ્યું.
શ્રુત્વાથ કુશલપ્રશ્નં પપ્રચ્છ મુનિસત્તમઃ । ચિન્તાતુરોઽસિ કસ્માત્ત્વં દ્વૈપાયન વદસ્વ મે
મુનિએ સુખાકારીનું પ્રશ્ન સાંભળીને પૂછ્યું: 'દ્વૈપાયન, તું શા માટે ચિંતિત છે? મને કહો.'
વ્યાસ ઉવાચ અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ ન સુખં માનસે યતઃ । તદર્થં દુઃખિતશ્ચાહં ચિન્તયામિ પુન પુનઃ
વ્યાસ બોલ્યા: 'પુત્ર વિના માણસને કોઈ ગતિ નથી અને મનમાં સુખ પણ નથી; એ માટે હું દુઃખી છું અને વારંવાર એ જ વિચારું છું.'
તપસા તોષયામ્યદ્ય કં દેવં વાચ્છિતાર્થદમ્ । ઇતિ ચિન્તાતુરોઽસ્મ્યદ્ય ત્વામહં શરણં ગતઃ
'આજે હું કોઈ એવા દેવતાને તપથી પ્રસન્ન કરવા માંગું છું, જે ઈચ્છિત ફળ આપે; એ વિચારથી ચિંતિત થઈને હું તારી શરણે આવ્યો છું.'
સર્વજ્ઞોઽસિ મહર્ષે ત્વં કથયાશુ કૃપાનિધે । કં દેવં શરણં યામિ યો મે પુત્રં પ્રદાસ્યતિ
'મહર્ષિ, તું સર્વજ્ઞ છે, કૃપાળુ છે, તો જલદી મને કહો કે કયા દેવતાની શરણે જઉં, જે મને પુત્ર આપશે?'
સૂત ઉવાચ ઇતિ વ્યાસેન પૃષ્ટસ્તુ નારદો વેદવિન્મુનિઃ । ઉવાચ પરયા પ્રીત્યા કૃષ્ણં પ્રતિ મહામનાઃ
સૂત કહે છે: આમ વ્યાસે પૂછતાં, વેદજ્ઞ મુનિ નારદે, ખૂબ પ્રેમથી કૃષ્ણ વિશે વાત કરી.
નારદ ઉવાચ પારાશર્ય મહાભાગ યત્ત્વં પૃચ્છસિ મામિહ । તમેવાર્થં પુરા પૃષ્ટઃ પિત્રા મે મધુસૂદનઃ
નારદ બોલ્યા: 'પારાશરપુત્ર, તું અહીં જે પૂછે છે, એ જ પ્રશ્ન મારા પિતાએ પણ કદી માધુસૂદનને કર્યો હતો.'
ધ્યાનસ્થં ચ હરિં દૃષ્ટ્વા પિતા મે વિસ્મયં ગતઃ । પર્યપૃચ્છત દેવેશં શ્રીનાથં જગતઃ પતિમ્
'મારા પિતાએ હરિને ધ્યાનમાં લીન જોઈ, આશ્ચર્યચકિત થઈ, જગતના સ્વામી શ્રીનાથને પ્રશ્ન કર્યો.'
કૌસ્તુભોદ્ભાસિતં દિવ્યં શઙ્ખચક્રગદાધરમ્ । પીતામ્બરં ચતુર્બાહું શ્રીવત્સાઙ્કિતવક્ષસમ્
'તેમણે કૌસ્તુભમણિથી તેજસ્વી, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર, પીળાં વસ્ત્રોવાળા, ચાર હાથવાળા અને શ્રીવત્સ ચિહ્નવાળા ભગવાનને જોયા.'
કારણં સર્વલોકાનાં દેવદેવં જગદ્ગુરુમ્ । વાસુદેવં જગન્નાથં તપ્યમાનં મહત્તપઃ
'તેમણે સર્વલોકોના કારણ, દેવોના દેવ, જગતગુરુ, વાસુદેવ, જગન્નાથને મહાન તપમાં લીન જોયા.'
બ્રહ્મોવાચ દેવદેવ જગન્નાથ ભૂતભવ્યભવત્પ્રભો । તપશ્ચરસિ કસ્માત્ત્વં કિં ધ્યાયસિ જનાર્દન
બ્રહ્મા બોલ્યા: 'દેવોના દેવ, જગન્નાથ, ભૂત, ભવિષ્ય અને વર્તમાનના સ્વામી, તું તપ શા માટે કરે છે, જનાર્દન? તું કોના ધ્યાનમાં છે?'
વિસ્મયોઽયં મમાત્યર્થં ત્વં સર્વજગતાં પ્રભુઃ । ધ્યાનયુક્તોઽસિ દેવેશ કિં ચ ચિત્રમતઃ પરમ્
''મને ખૂબ જ આશ્ચર્ય થાય છે: તું તો સર્વજગતનો સ્વામી છે, દેવોના દેવ છે, છતાં તું ધ્યાનમાં લીન છે—આથી વધારે આશ્ચર્ય શું હોઈ શકે?'
ત્વન્નાભિકમલાજ્જાતઃ કર્તાહમખિલસ્ય હ । ત્વત્તઃ કોઽપ્યધિકોઽસ્ત્યત્ર તં દેવં બ્રૂહિ માપતે
''હું તો તારી નાભિકમળમાંથી જન્મેલો સર્વનો સર્જનહાર છું; તારા કરતાં વધારે કોઈ છે? એ દેવને મને કહો, પ્રભુ.'
જાનામ્યહં જગન્નાથ ત્વમાદિઃ સર્વકારણમ્ । કર્તા પાલયિતા હર્તા સમર્થઃ સર્વકાર્યકૃત્
''હું જાણું છું, હે જગન્નાથ, તું સર્વનું મૂળ અને કારણ છે; તું સર્જનહાર, પાલનહાર, સંહારક અને સર્વ કાર્યમાં સમર્થ છે.'
ઇચ્છયા તે મહારાજ સૃજામ્યહમિદં જગત્ । હરઃ સંહરતે કાલે સોઽપિ તે વચને સદા
હે મહારાજ, મારી ઇચ્છાથી હું આ જગતનું સર્જન કરું છું; હરા યોગ્ય સમયે તેનું લય કરે છે, અને તે પણ હંમેશાં તમારી આજ્ઞાથી જ કાર્ય કરે છે.
સૂર્યો ભ્રમતિ ચાકાશે વાયુર્વાતિ શુભાશુભઃ । અગ્નિસ્તપતિ પર્જન્યો વર્ષતીશ ત્વદાજ્ઞયા
સૂર્ય આકાશમાં ફરે છે, પવન શુભ-અશુભ રીતે વંટોળે છે, અગ્નિ દહન કરે છે, અને મેઘ વરસાદ વરસાવે છે—આ બધું તમારી આજ્ઞાથી, હે પ્રભુ.
ત્વં તુ ધ્યાયસિ કં દેવં સંશયોઽયં મહાન્મમ । ત્વત્તઃ પરં ન પશ્યામિ દેવં વૈ ભુવનત્રયે
પણ તમે કયા દેવનું ધ્યાન કરો છો? એ મારી મોટી શંકા છે; ત્રણેય લોકમાં તમારે ઉપર બીજો કોઈ દેવ હું નથી જોયો.
કૃપાં કૃત્વા વદસ્વાદ્ય ભક્તોઽસ્મિ તવ સુવ્રત । મહતાં નૈવ ગોપ્યં હિ પ્રાયઃ કિઞ્ચિદિતિ સ્મૃતિઃ
કૃપા કરીને હવે મને કહો, હે સુવ્રત, હું તમારો ભક્ત છું; મહાન લોકો સામાન્ય રીતે કંઈ છુપાવતા નથી—એવું સ્મરણ થાય છે.
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય હરિરાહ પ્રજાપતિમ્ । શૃણુષ્વૈકમના બ્રહ્મંસ્ત્વાં બ્રવીમિ મનોગતમ્
તેના વચન સાંભળી, હરિએ પ્રજાપતિને કહ્યું: હે બ્રહ્મા, એકાગ્ર ચિત્તે સાંભળો, હું તમને મનની વાત કહું છું.
યદ્યપિ ત્વાં શિવં માં ચ સ્થિતિસૃષ્ટ્યન્તકારણમ્ । તે જાનન્તિ જનાઃ સર્વે સદેવાસુરમાનુષાઃ
યદપિ બધા દેવ, અસુર અને માનવો તમને, શિવને અને મને સર્જન, પાલન અને લયના કારણરૂપે ઓળખે છે,
સ્રષ્ટા ત્વં પાલકશ્ચાહં હરઃ સંહારકારકઃ । કૃતાઃ શક્ત્યેતિ સંતર્કઃ ક્રિયતે વેદપારગૈઃ
તમે સર્જક, હું પોષક અને હરા સંહારક છે—આવું વિદ્વાનો, જેમને વેદોનું જ્ઞાન છે, અમારા શક્તિને આધારે વિચારે છે.
જગત્સંજનને શક્તિસ્ત્વયિ તિષ્ઠતિ રાજસી । સાત્ત્વિકી મયિ રુદ્રે ચ તામસી પરિકીર્તિતા
જગતની રચનામાં રાજસિક શક્તિ તમારી પાસે છે, સાત્વિક મારી પાસે અને તામસિક શક્તિ રુદ્રમાં કહેવાય છે.
તયા વિરહિતસ્ત્વં ન તત્કર્મકરણે પ્રભુઃ । નાહં પાલયિતું શક્તઃ સંહર્તું નાપિ શઙ્કરઃ
એ શક્તિ વિના, તમે એ કર્મ કરી શકતા નથી; હું પણ પાલન કરી શકતો નથી અને શંકર સંહાર કરી શકતા નથી.
તદધીના વયં સર્વે વર્તામઃ સતતં વિભો । પ્રત્યક્ષે ચ પરોક્ષે ચ દૃષ્ટાન્તં શૃણુ સુવ્રત
હે પ્રભુ, આપણે બધા હંમેશાં એના આધાર પર રહીએ છીએ; દેખાતા અને અદેખાતા બંનેમાં, હે સુવ્રત, એક ઉદાહરણ સાંભળો.
શેષે સ્વપિમિ પર્યઙ્કે પરતન્ત્રો ન સંશયઃ । તદધીનઃ સદોત્તિષ્ઠે કાલે કાલવશં ગતઃ
શેષના પથારી પર હું ઊંઘું છું, સંપૂર્ણપણે તેના આધાર પર—આમાં કોઈ શંકા નથી; એના ઇચ્છાથી જ હું યોગ્ય સમયે ઉઠું છું, કાળના વશમાં.
તપશ્ચરામિ સતતં તદધીનોઽસ્મ્યહં સદા । કદાચિત્સહ લક્ષ્યા ચ વિહરામિ યથાસુખમ્
હંમેશાં હું તપ કરું છું, એના આધાર પર જ; ક્યારેક લક્ષ્મી સાથે મનગમતું વિહાર પણ કરું છું.
કદાચિદ્દાનવૈઃ સાર્ધં સંગ્રામં પ્રકરોમ્યહમ્ । દારુણં દેહદમનં સર્વલોકભયઙ્કરમ્
ક્યારેક દાનવો સાથે ભયાનક યુદ્ધ કરું છું, જે શરીરનો નાશ કરે છે અને બધા લોકને ડરાવે છે.