ഘ്രാണം സുഖം സുഗന്ധേന കര്ണജം ശ്രവണേന ച । സ്ത്രീസുഖം തു സ്ത്രിയാ നൂനം പുത്രോഽഹം കിം കരോമി തേ
മൂക്കിന് സന്തോഷം സുഗന്ധത്തിൽ, ചെവിക്ക് സന്തോഷം കേൾവിയിൽ. സ്ത്രീസുഖം സ്ത്രീയോടാണ്. ഞാൻ മകനായി നിന്നാൽ, നിന്നു വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
അജീഗര്തേന പുത്രോഽപി ഹരിശ്ചന്ദ്രായ ഭൂഭുജേ । പശുകാമായ യജ്ഞാര്ഥേ ദത്തോ മൌല്യേന സര്വഥാ
അജീഗർത്തൻ തന്റെ മകനെയും ഹരിശ്ചന്ദ്രനു കന്നുകാലി വേണ്ടിയും യാഗത്തിനും വിലക്ക് വിറ്റു.
സുഖാനാം സാധനം ദ്രവ്യം ധനാത്സുഖസമുച്ചയഃ । ധനമര്ജയ ലോഭശ്ചേത്പുത്രോഽഹം കിം കരോമ്യഹമ്
സുഖം നേടാൻ സമ്പത്താണ് ഉപാധി, സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിൽ സന്തോഷവും കൂടും. എന്നാൽ, ലാഭം കൊണ്ടു സമ്പത്ത് വേണമെങ്കിൽ, ഞാൻ മകനായി നിന്നാൽ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
മാം പ്രബോധയ ബുദ്ധ്യാ ത്വം ദൈവജ്ഞോഽസി മഹാമതേ । യഥാ മുച്യേയമത്യന്തം ഗര്ഭവാസഭയാന്മുനേ
മഹാമതിയായവനേ, നീ ദൈവജ്ഞനല്ലേ? നിന്റെ ജ്ഞാനത്തോടെ എന്നെ ഉണർത്തൂ. ഞാൻ ഈ ഗർഭഭയത്തിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി മോചിതനാകാൻ.
ദുര്ലഭം മാനുഷം ജന്മ കര്മഭൂമാവിഹാനഘ । തത്രാപി ബ്രാഹ്മണത്വം വൈ ദുര്ലഭം ചോത്തമേ കുലേ
ഇഹലോകത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം കിട്ടുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്, പാപരഹിതനേ. അതിലുമുപരി, ഉത്തമകുലത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായി ജനിക്കുന്നത് അതിവിശേഷമാണ്.
ബദ്ധോഽഹമിതി മേ ബുദ്ധിര്നാപസര്പതി ചിത്തതഃ । സംസാരവാസനാജാലേ നിവിഷ്ടാ വൃദ്ധിഗാമിനീ
ഞാൻ ബന്ധനത്തിലാണെന്ന ബോധം എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് പോകുന്നില്ല. ലോകവാസനകളുടെ ജാലത്തിൽ ആലിഞ്ഞു, അത് ദിനംപ്രതി വളരുന്നു.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തസ്തു തദാ വ്യാസഃ പുത്രേണാമിതബുദ്ധിനാ । പ്രത്യുവാച ശുകം ശാന്തം ചതുര്ഥാശ്രമമാനസമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അതീവബുദ്ധിയുള്ള മകൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശാന്തനും ചതുര്ഥാശ്രമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ശുകനോടു വ്യാസൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച പഠ പുത്ര മഹാഭാഗ മയാ ഭാഗവതം കൃതമ് । ശുഭം ന ചാതിവിസ്തീര്ണം പുരാണം ബ്രഹ്മസമ്മിതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗവനായ മകനേ, ഞാൻ രചിച്ച ഭാഗവതം നീ പാരായണം ചെയ്യൂ. അതു ശുഭവും, അത്രയും വലുതല്ലാത്ത പുരാണവുമാണ്, ബ്രഹ്മസമമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ വിലയിരുത്തുന്നു.
സ്കന്ധാ ദ്വാദശ തത്രൈവ പഞ്ചലക്ഷണസംയുതമ് । സര്വേഷാം ച പുരാണാനാം ഭൂഷണം മമ സമ്മതമ്
അത് പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളോടും അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയതാണ്. എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട അലങ്കാരം.
സദസജ്ജ്ഞാനവിജ്ഞാനം ശ്രുതമാത്രേണ ജായതേ । യേന ഭാഗവതേനേഹ തത്പഠ ത്വം മഹാമതേ
ഈ ഭാഗവതം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ സത്യം അസത്യം എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനവും വിവേകവും ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ട്, മഹാമതിയായവനേ, അതു പാരായണം ചെയ്യൂ.
വടപത്രശയാനായ വിഷ്ണവേ ബാലരൂപിണേ । കേനാസ്മി ബാലഭാവേന നിര്മിതോഽഹം ചിദാത്മനാ
വടപ്പത്രത്തിൽ കിടക്കുന്ന ബാലരൂപിയായ വിഷ്ണുവേ, ഞാൻ ചൈതന്യസ്വരൂപനായിട്ടും ഈ ബാലഭാവത്തിൽ ആരാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു?
കിമര്ഥം കേന ദ്രവ്യേണ കഥം ജാനാമി ചാഖിലമ് । ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനായ മുകുന്ദായ മഹാത്മനേ
എന്തിനായി, ആരാൽ, എങ്ങനെ, എന്തുപയോഗിച്ച് ഞാൻ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹാത്മാവായ മുഖുന്ദനോടു—
ശ്ലോകാര്ധേന തയാ പ്രോക്തം ഭഗവത്യാഖിലാര്ഥദമ് । സര്വം ഖല്വിദമേവാഹം നാന്യദസ്തി സനാതനമ്
അവിടുത്തെ ഭഗവതി അർദ്ധശ്ലോകത്തിൽ എല്ലാം വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഈ സകലവും ഞാൻ തന്നെയാണു്; ശാശ്വതമായ മറ്റൊന്നുമില്ല.'
തദ്വചോ വിഷ്ണുനാ പൂര്വം സംവിജ്ഞാതം മനസ്യപി । കേനോക്താ വാഗിയം സത്യാ ചിന്തയാമാസ ചേതസാ
അവിടെ പറഞ്ഞത് വിഷ്ണു മുൻപേ മനസ്സിൽ ഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. ഈ സത്യവാക്യം ആരാണ് പറഞ്ഞതെന്ന് ആലോചിച്ച്, ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു.
കഥം വേദ്മി പ്രവക്താരം സ്ത്രീപുംസൌ വാ നപുംസകമ് । ഇതി ചിന്താപ്രപന്നേന ധൃതം ഭാഗവതം ഹൃദി
ആർ സംസാരിക്കും, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ അതോ മറ്റൊന്നോ എന്നറിയാൻ എങ്ങിനെ കഴിയുമെന്ന ചിന്തകളോടെ, ഭാഗവതം ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
പുനഃ പുനഃ കൃതോച്ചാരസ്തസ്മിനേവാസ്തചേതസാ । വടപത്രേ ശയാനഃ സന്നഭൂച്ചിന്താസമന്വിതഃ
ആ ചിന്തയിൽ മനസ്സ് മുഴുവനായി ആകുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ കിടന്നുകൊണ്ട്, അവൻ ആശങ്കകളിൽ മുങ്ങി.
തദാ ശാന്താ ഭഗവതീ പ്രാദുരാസ ചതുര്ഭുജാ । ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മവരായുധധരാ ശിവാ
അപ്പോൾ ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള ഭഗവതി, നാലു കൈകളോടെ, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ കൈവശം വഹിച്ച്, മംഗളരൂപിണിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദിവ്യാമ്ബരധരാ ദേവീ ദിവ്യഭൂഷണഭൂഷിതാ । സംയുതാ സദൃശീഭിശ്ച സഖീഭിഃ സ്വവിഭൂതിഭിഃ
ദേവി ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ച്, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, തനിക്കു സമാനമായ സഖികൾക്കൊപ്പം, തൻറെ ശക്തികളാൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ നിന്നു.
പ്രാദുര്ബഭൂവ തസ്യാഗ്രേ വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ । മന്ദഹാസ്യം പ്രയുഞ്ജാനാ മഹാലക്ഷ്മീഃ ശുഭാനനാ
അവളെ, അതീവതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന് മുന്നിൽ, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, ശോഭയുള്ള മുഖത്തോടുകൂടി മഹാലക്ഷ്മി പ്രത്യക്ഷമായി.
സൂത ഉവാച താം തഥാ സംസ്ഥിതാം ദൃഷ്ട്വാ ഹൃദയേ കമലേക്ഷണഃ । വിസ്മിതഃ സലിലേ തസ്മിന്നിരാധാരാ മനോരമാമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവളെ അങ്ങനെ നില്ക്കുന്നത് കണ്ട്, കമലനയനൻ ഹൃദയം ആകർഷിതനായി, ആ അദ്ഭുതമായ വെള്ളത്തിൽ, ആർക്കും ആശ്രയമില്ലാതെ, അത്ഭുതത്തോടെ നിന്നു.
രതിര്ഭൂതിസ്തഥാ ബുദ്ധിര്മതിഃ കീര്തിഃ സ്മൃതിര്ധൃതിഃ । ശ്രദ്ധാ മേധാ സ്വധാ സ്വാഹാ ക്ഷുധാ നിദ്രാ ദയാ ഗതിഃ
പ്രേമം, ഐശ്വര്യം, ബുദ്ധി, വിവേകം, കീർത്തി, ഓർമ്മ, ധൈര്യം, വിശ്വാസം, ജ്ഞാനം, സ്വധാ, സ്വാഹാ, വിശപ്പ്, ഉറക്കം, കരുണ, ഗതി—
തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിഃ ക്ഷമാ ലജ്ജാ ജൃമ്ഭാ തന്ദ്രാ ച ശക്തയഃ । സംസ്ഥിതാഃ സര്വതഃ പാര്ശ്വേ മഹാദേവ്യാഃ പൃഥക്പൃഥക്
സന്തോഷം, പോഷണം, ക്ഷമ, ലജ്ജ, ഉമ്മൽ, മന്ദം, ഇവയൊക്കെയും മഹാദേവിയുടെ ചുറ്റും, ഓരോന്നായി, ശക്തികളായി നിലകൊണ്ടു.
വരായുധധരാഃ സര്വാ നാനാഭൂഷണഭൂഷിതാഃ । മന്ദാരമാലാകുലിതാ മുക്താഹാരവിരാജിതാഃ
അവരൊക്കെയും ഉത്തമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വഹിച്ച്, വിവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, മന്ദാരമാലകൾ ധരിച്ച്, മുത്തുമാലകളാൽ ഭാസുരരായി നിന്നു.
താം ദൃഷ്ട്വാ താശ്ച സംവീക്ഷ്യ തസ്മിന്നേകാര്ണവേ ജലേ । വിസ്മയാവിഷ്ടഹൃദയഃ സമ്ബഭൂവ ജനാര്ദനഃ
അവളെയും അവരെയും ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ കണ്ട്, ജനാർദ്ദനന്റെ ഹൃദയം അത്ഭുതത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
ചിന്തയാമാസ സര്വാത്മാ ദൃഷ്ടമായോഽതിവിസ്മിതഃ । കുതോ ഭൂതാഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ കുതോഽഹം വടതല്പഗഃ
സർവ്വാത്മാവായ അവൻ ഈ അത്ഭുതം കണ്ടു അതിയായി വിസ്മയച്ഛന്നനായി ചിന്തിച്ചു: ഈ സ്ത്രീകൾ എല്ലാം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ഞാൻ എങ്ങനെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ കിടക്കുന്നു?
അസ്മിന്നേകാര്ണവേ ഘോരേ ന്യഗ്രോധഃ കഥമുത്ഥിതഃ । കേനാഹം സ്ഥാപിതോഽസ്മ്യത്ര ശിശും കൃത്വാ ശുഭാകൃതിമ്
ഈ ഭയാനകമായ ഏകസമുദ്രത്തിൽ ഈ വടവൃക്ഷം എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? ആരാണ് എന്നെ ഇവിടെ, ഈ ശുഭരൂപിയായ ബാലനായി, സ്ഥാപിച്ചത്?
മമേയം ജനനീ നോ വാ മായാ വാ കാപി ദുര്ഘടാ । ദര്ശനം കേനചിത്ത്വദ്യ ദത്തം വാ കേന ഹേതുനാ
ഇവൾ എന്റെ അമ്മയാണോ അല്ലയോ? അതോ ഇതെന്തോ അതിരുകടന്ന മായയാണോ? ഇന്ന് ആരാണ് ഈ ദർശനം നൽകിയതും, എന്തിനാണ് ഈ കാര്യം?
കിം മയാ ചാത്ര വക്തവ്യം ഗന്തവ്യം വാ ന വാ ക്വചിത് । മൌനമാസ്ഥായ തിഷ്ഠേയം ബാലഭാവാദതന്ദ്രിതഃ
ഇവിടെ ഞാൻ എന്താണ് പറയേണ്ടത്? എവിടെയെങ്കിലും പോകേണ്ടതുണ്ടോ ഇല്ലയോ? അതോ ബാലഭാവത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഞാൻ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കണോ?
വ്യാസോപദേശവര്ണനമ് ദൃഷ്ട്വാ തം വിസ്മിതം ദേവം ശയാനം വടപത്രകേ । ഉവാച സസ്മിതം വാക്യം വിഷ്ണോ കിം വിസ്മിതോ ഹ്യസി
വ്യാസന്റെ ഉപദേശത്തിന്റെ വിവരണം: അത്ഭുതത്തോടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ കിടക്കുന്ന ദേവനെ കണ്ടു, അവൾ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് അത്ഭുതപ്പെടുന്നു?'
മഹാശക്ത്യാഃ പ്രഭാവേണ ത്വം മാം വിസ്മൃതവാന്പുരാ । പ്രഭവേ പ്രലയേ ജാതേ ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പുനഃ പുനഃ
മഹാശക്തിയുടെ ശക്തിയാൽ, നീ ഒരിക്കൽ എന്നെ മറന്നിരുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെയും ലയത്തിന്റെയും സമയത്ത്, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.