ഹോതാരം പ്രാര്ഥയാമാസ ശ്രദ്ധാഽഥ ദയിതാ മനോഃ । കന്യാ ഭവതു മേ ബ്രഹ്മംസ്തഥോപായോ വിധീയതാമ്
മനുവിന്റെ പ്രിയയായ ശ്രദ്ധ, ഹോതാവിനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു: 'ബ്രഹ്മനേ, എനിക്ക് ഒരു മകൾ ജനിക്കട്ടെ; അതിന് വേണ്ട മാർഗം ദയവായി ക്രമീകരിക്കൂ.'
മനസാ ചിന്തയന്ഹോതാ കന്യാമേവാജുഹോദ്ധവിഃ । തതസ്തദ്വ്യഭിചാരേണ കന്യേലാ നാമ ചാഭവത്
ഹോതാവ് മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, യാഗത്തിൽ ഒരു മകളെ അർപ്പിച്ചു; അതിനാൽ ആ വ്യത്യാസം മൂലം ഇലാ എന്ന പേരിൽ ഒരു പെൺകുട്ടി ജനിച്ചു.
അഥ രാജാ സുതാം ദൃഷ്ട്വാ പ്രോവാച വിമനാ ഗുരുമ് । കഥം സങ്കല്പവൈഷമ്യമിഹ ജാതം പ്രഭോ തവ
അപ്പോൾ രാജാവ് തന്റെ മകളെ കണ്ടു, മനസ്സിൽ വിഷമത്തോടെ ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, നിങ്ങളുടെ సంకൽപ്പത്തിൽ ഇങ്ങനെയൊരു വ്യത്യാസം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു?'
തച്ഛ്രുത്വാ സ മുനിര്ദധ്യൌ ജ്ഞാത്വാ ഹോതുര്വ്യതിക്രമമ് । ഈശ്വരം ശരണം യാത ഇലായാഃ പുംസ്ത്വകാമ്യയാ
അത് കേട്ട ശേഷം, ആ മഹർഷി ആലോചിച്ചു; ഹോതാവിന്റെ തെറ്റ് മനസ്സിലാക്കി, ഇലയ്ക്ക് പുരുഷത്വം ലഭിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഇശ്വരനിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
മുനേസ്തപഃപ്രഭാവാച്ച പരേശാനുഗ്രഹാത്തഥാ । പശ്യതാം സര്വലോകാനാമിലാ പുരുഷതാമഗാത്
മഹർഷിയുടെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയാൽയും പരമേശ്വരന്റെ കൃപയാലും, എല്ലാം ലോകങ്ങൾ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ ഇല പുരുഷസ്വഭാവം നേടി.
ഗുരുണാ കൃതസംസ്കാരഃ സുദ്യുമ്നോഽഥ മനോഃ സുതഃ । നിധിര്ബഭൂവ വിദ്യാനാം സരിതാമിവ സാഗരഃ
ഗുരുവിന്റെ സംസ്കാരം ലഭിച്ച ശേഷം, മനുവിന്റെ മകൻ സുദ്യുമ്നൻ, നദികൾ സമുദ്രത്തിൽ ചേരുന്നതുപോലെ, എല്ലാ വിദ്യകളുടെയും ഭണ്ഡാരമായി മാറി.
അഥ കാലേന സുദ്യുമ്നസ്താരുണ്യം സമവാപ്യ ച । മൃഗയാര്ഥം വനം യാതോ ഹയമാരുഹ്യ സൈന്ധവമ്
കാലക്രമേണ, യൗവനം പ്രാപിച്ച സുദ്യുമ്നൻ, സൈന്ധവം എന്ന കുതിര കയറി വേട്ടയ്ക്കായി കാടിലേക്ക് പോയി.
വനാദ്വനാംതരം ഗച്ഛന്ബഹു ബഭ്രാമ സാനുഗഃ । ദൈവാദധസ്താദ്ധേമാദ്രേഃ സ കുമാരോ വനം യയൌ
കാടിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു കാട്ടിലേക്ക് യാത്രചെയ്ത്, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം ഏറെ സഞ്ചരിച്ചു; ദൈവക്രമത്തിൽ, ആ രാജകുമാരൻ ഹേമാദ്രിയുടെ അടിവാരത്തിലുള്ള കാട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു.
കസ്മിംശ്ചിത്സമയേ യത്ര ഭാര്യയാഽപര്ണയാ സഹ । അരമദ്ദേവദേവസ്തു ശങ്കരോ ഭഗവാന്മുദാ
അപ്പോൾ, ആ സ്ഥലത്ത്, ദേവന്മാരുടെ ദേവനായ ശങ്കരൻ തന്റെ ഭാര്യ അപർണയോടൊപ്പം ആനന്ദത്തിൽ ആയിരുന്നു.
തദാ തു മുനയസ്തത്ര ശിവദര്ശനലാലസാഃ । ആജഗ്മുരഥ താന്ദൃഷ്ട്വാ ഗിരിജാ വ്രീഡിതാഽഭവത്
അപ്പോൾ, ശിവദർശനത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന മുനികൾ അവിടെ എത്തി; അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ഗിരിജ ലജ്ജിച്ചു.
രമമാണൌ തു തൌ ദൃഷ്ട്വാ ഗിരിശൌ സംശിതവ്രതാഃ । നിവൃത്താ മുനയോ ജഗ്മുര്വൈകുണ്ഠനിലയം തദാ
ഗിരിശനും ഭാര്യയും ആനന്ദത്തിൽ ലീനരായിരിക്കുന്നതും കണ്ടപ്പോൾ, വ്രതനിഷ്ഠരായ മുനികൾ പിന്മാറി, വൈകുണ്ഠലോകത്തേക്ക് പോയി.
പ്രിയായാഃ പ്രിയമന്വിച്ഛഞ്ഛിവോഽരണ്യം ശശാപ ഹ । അദ്യാരഭ്യ വിശേദ്യോഽത്ര പുമാന് യോഷിദ്ഭവേദിതി
പ്രിയയോടൊപ്പം ഒറ്റാന്തിരം ആഗ്രഹിച്ച ശിവൻ, ആ കാടിനെ ശപിച്ചു: 'ഇന്നുമുതൽ ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്ന പുരുഷൻ സ്ത്രീയാകും' എന്നു പറഞ്ഞു.
തത ആരഭ്യ തം ദേശം പുരുഷാ വര്ജയംതി ഹി । തത്ര പ്രവിഷ്ടഃ സുദ്യുമ്നോ ബഭൂവ പ്രമദോത്തമാ
അന്നുമുതൽ ആ പ്രദേശം പുരുഷന്മാർ ഒഴിവാക്കുന്നു; എന്നാൽ സുദ്യുമ്നൻ അവിടെ കയറി, ഉത്തമസ്ത്രിയായി മാറി.
സ്ത്രീഭൂതാനുഗാനശ്വം വഡവാം വീക്ഷ്യ വിസ്മിതഃ । അഥ സാ സുന്ദരീ യോഷാ വിചചാര വനേ വനേ
തന്റെ കുതിരകൾ മാടകളായി, കൂട്ടുകാരെല്ലാം സ്ത്രീകളായി മാറിയതും കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; പിന്നെ ആ സുന്ദരിയായ യുവതി കാടുകളിൽ കാടുകൾക്കിടയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
ഏകദാ സാ ജഗാമാഥ ബുധസ്യാശ്രമസന്നിധൌ । ദൃഷ്ട്വാ താം ചാരുസര്വാങ്ഗീം പീനോന്നതപയോധരാമ്
ഒരു ദിവസം, അവൾ ബുധന്റെ ആശ്രമത്തിന് സമീപം എത്തി; അവളെ, എല്ലാ അവയവങ്ങളും മനോഹരവും, പുഷ്ടിയും ഉയർന്നുമുള്ള വക്ഷസ്സുമായി കണ്ടു.
ബിംബോഷ്ഠീം കുന്ദദശനാം സുമുഖീമുത്പലേക്ഷണാമ് । അനങ്ഗശരവിദ്ധാംഗശ്ചകമേ ഭഗവാന്ബുധഃ
ബിംബഫലത്തിൻറെ ചുവപ്പുള്ള അധരങ്ങൾ, കുന്ദപ്പൂവുപോലുള്ള പല്ലുകൾ, മനോഹരമായ മുഖം, ഉത്പലപുഷ്പംപോലുള്ള കണ്ണുകൾ — കാമദേവന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു തളർന്ന അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ബുധൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
സാപി തം ചകമേ സുഭ്രൂഃ കുമാരം സോമനംദനമ് । തതസ്തസ്യാശ്രമേഽവാത്സീദ്രമമാണാ ബുധേന സാ
സുന്ദരഭ്രൂകൂട്ടമുള്ള അവളും സോമപുത്രനായ ബുധനെ ആഗ്രഹിച്ചു; അതിനാൽ അവൾ ബുധന്റെ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു, അവനോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു.
അഥ കാലേന കിയതാ പുരൂരവസമാത്മജമ് । സ തസ്യാം ജനയാമാസ മിത്രാവരുണസംഭവഃ
അങ്ങനെ കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, മിത്രാവരുണന്മാരിൽ ജനിച്ച ബുധൻ അവളിൽ നിന്ന് പുരൂരവസെന്ന മകനെ ജനിപ്പിച്ചു.
അഥ വര്ഷേഷു യാതേഷു കദാചിത്സാ ബുധാശ്രമേ । സ്മൃത്വാ സ്വം പൂര്വവൃത്താന്തം ദുഃഖിതാ നിര്ജഗാമ ഹ
വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയപ്പോൾ, ഒരു ദിവസം അവൾ ബുധന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ തന്റെ പഴയ ജീവിതം ഓർത്ത് ദുഃഖിതയായി, അവിടെ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി.
ഗുരോരഥാശ്രമം ഗത്വാ വസിഷ്ഠസ്യ പ്രണമ്യ തമ് । നിവേദ്യ വൃത്തം ശരണം യയൌ പുംസ്ത്വമഭീപ്സതീ
പിന്നീട്, ഗുരുവായ വസിഷ്ഠന്റെ ആശ്രമത്തിൽ ചെന്നു, അവനെ വന്ദിച്ച്, സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം വിവരിച്ച്, വീണ്ടും പുരുഷസ്വഭാവം ലഭിക്കാൻ അഭയം തേടി.
വസിഷ്ഠോ ജ്ഞാതവൃത്താംതോ ഗത്വാ കൈലാസപര്വതമ് । സംപൂജ്യ ശംഭും തുഷ്ടാവ ഭക്ത്യാ പരമയാ യുതഃ
വസിഷ്ഠൻ അവളുടെ കഥ അറിഞ്ഞ്, കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് പോയി, ശംഭുവിനെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ച് സ്തുതിച്ചു.
വസിഷ്ഠ ഉവാച। നമോ നമഃ ശിവായാസ്തു ശംകരായ കപര്ദിനേ । ഗിരിജാര്ദ്ധാങ്ഗദേഹായ നമസ്തേ ചംദ്രമൌലയേ
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: 'ശിവനേ, ശങ്കരനേ, ജടാധരനേ, ഗിരിജയുടെ അർദ്ധശരീരമായവനേ, ചന്ദ്രമൗലിയേ, നമസ്കാരം, നമസ്കാരം.'
മൃഡായ സുഖദാത്രേ തേ നമഃ കൈലാസവാസിനേ । നീലകണ്ഠായ ഭക്താനാം ഭുക്തിമുക്തിപ്രദായിനേ
സന്തോഷം നൽകുന്നവനേ, കൈലാസത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ, നീലകണ്ഠനേ, ഭക്തന്മാർക്ക് ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
ശിവായ ശിവരൂപായ പ്രപന്നഭയഹാരിണേ । നമോ വൃഷഭവാഹായ ശരണ്യായ പരാത്മനേ
ശിവനേ, ശുഭരൂപനേ, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ഭയം നീക്കുന്നവനേ, കാളയെ കയറിയവനേ, എല്ലാവർക്കും ആശ്രയമായ പരമാത്മാവേ, നിനക്കു വന്ദനം.
ബ്രഹ്മവിഷ്ണ്വീശരൂപായ സര്ഗസ്ഥിതിലയേഷു ച । നമോ ദേവാധിദേവായ വരദായ പുരാരയേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ഈശ്വരന്റെയും രൂപമായവനേ, സൃഷ്ടി, നില, ലയം എന്നിവയിൽ അദ്ധിപതിയായവനേ, ദേവന്മാരുടെ ദേവനേ, വരങ്ങൾ നൽകുന്നവനേ, ത്രിപുരാസുരനെ ജയിച്ചവനേ, നിനക്കു വന്ദനം.
യജ്ഞരൂപായ യജതാം ഫലദാത്രേ നമോ നമഃ । ഗംഗാധരായ സൂര്യേന്ദുശിഖിനേത്രായ തേ നമഃ
യജ്ഞത്തിന്റെ രൂപമായവനേ, യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്കു ഫലം നൽകുന്നവനേ, ഗംഗയെ തലയിൽ ധരിച്ചവനേ, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും കണ്ണുകളായവനേ, നിനക്കു വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.
ഏവം സ്തുതഃ സ ഭഗവാന്പ്രാദുരാസീജ്ജഗത്പതിഃ । വൃഷാരൂഢോഽമ്ബികോപേതഃ കോടിസൂര്യസമപ്രഭഃ
ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ നാഥനായ ഭഗവാൻ, കോടീ സൂര്യന്മാരെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശത്തോടെ, കാളയെ കയറിയും അംബികയെ കൂടെവെച്ചും പ്രത്യക്ഷനായി.
രജതാചലസംകാശസ്ത്രിനേത്രശ്ചംദ്രശേഖരഃ। പ്രണതം പരിതുഷ്ടാത്മാ പ്രോവാച മുനിസത്തമമ്
വെള്ളി പർവതത്തെപ്പോലെയുള്ള ദേഹം, മൂന്നു കണ്ണുകൾ, ചന്ദ്രനെ കിരീടമായി ധരിച്ചവൻ, നമസ്കരിച്ച മഹർഷിയെ സന്തോഷത്തോടെ നോക്കി സംസാരിച്ചു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച। വരം വരയ വിപ്രര്ഷേ യത്തേ മനസി വര്തതേ । ഇത്യുക്തസ്തം പ്രണമ്യേലാ പുഁസ്ത്വമഭ്യര്ഥയന്മുനിഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഏതെങ്കിലും വരം മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, മഹർഷിയേ, അതു ചോദിക്കൂ.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മഹർഷി നമസ്കരിച്ചു പുരുഷത്വം അപേക്ഷിച്ചു.
അഥ പ്രസന്നോ ഭഗവാനുവാച മുനിസത്തമമ് । മാസം പുമാന്സ ഭവിതാ മാസം നാരീ ഭവിഷ്യതി
പിന്നീട് ദയയോടെ ഭഗവാൻ മഹർഷിയോട് പറഞ്ഞു: 'ഒരു മാസം നീ പുരുഷനാകും, മറ്റൊരു മാസം സ്ത്രീയാകും.'