ധ്യാനസ്ഥം ച ഹരിം ദൃഷ്ട്വാ പിതാ മേ വിസ്മയം ഗതഃ । പര്യപൃച്ഛത ദേവേശം ശ്രീനാഥം ജഗതഃ പതിമ്
'ഹരിയെ ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ എന്റെ അച്ഛൻ അതിശയിച്ചു; ലോകത്തിന്റെ അധിപനായ ശ്രീനാഥനോടും ദേവേന്ദ്രനോടും അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു.'
കൌസ്തുഭോദ്ഭാസിതം ദിവ്യം ശങ്ഖചക്രഗദാധരമ് । പീതാമ്ബരം ചതുര്ബാഹും ശ്രീവത്സാങ്‌കിതവക്ഷസമ്
'കൗസ്തുഭമണിയുടെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നവനെയും, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ കൈവശമുള്ളവനെയും, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ച നാലു കൈകളുള്ളവനെയും, ശ്രീവത്സം അണിഞ്ഞ വക്ഷസ്സുള്ളവനെയും അദ്ദേഹം കണ്ടു.'
കാരണം സര്വലോകാനാം ദേവദേവം ജഗദ്ഗുരുമ് । വാസുദേവം ജഗന്നാഥം തപ്യമാനം മഹത്തപഃ
'സകലലോകങ്ങളുടെ കാരണമായ ദേവദേവനായ, ലോകഗുരുവായ, വാസുദേവനായ, മഹത്തായ തപസ്സിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്ന ലോകനാഥനെയും അദ്ദേഹം കണ്ടു.'
ബ്രഹ്മോവാച ദേവദേവ ജഗന്നാഥ ഭൂതഭവ്യഭവത്പ്രഭോ । തപശ്ചരസി കസ്മാത്ത്വം കിം ധ്യായസി ജനാര്ദന
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'ദേവദേവാ, ജഗന്നാഥാ, ഭൂതഭവ്യഭവത്‌പ്രഭുവേ, നീ എന്തിനാണ് തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്, ജനാർദ്ദനാ, നീ ആരെയാണ് ധ്യാനിക്കുന്നത്?'
വിസ്മയോഽയം മമാത്യര്ഥം ത്വം സര്വജഗതാം പ്രഭുഃ । ധ്യാനയുക്തോഽസി ദേവേശ കിം ച ചിത്രമതഃ പരമ്
'ഇത് എനിക്ക് വലിയ അത്ഭുതമാണ്; സകലലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവായ ദേവേഷാ, നീ തന്നെ ധ്യാനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഇതിൽപോലും വലിയ അത്ഭുതം മറ്റൊന്നുണ്ടോ?'
ത്വന്നാഭികമലാജ്ജാതഃ കര്താഹമഖിലസ്യ ഹ । ത്വത്തഃ കോഽപ്യധികോഽസ്ത്യത്ര തം ദേവം ബ്രൂഹി മാപതേ
'നിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്നാണ് ഞാൻ, സകലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവായ ഞാൻ, ജനിച്ചത്; നിന്നിൽനിന്ന് വലുതായ ദേവൻ ആരാണ്? ദയവായി അതു എനിക്ക് പറയൂ.'
ജാനാമ്യഹം ജഗന്നാഥ ത്വമാദിഃ സര്വകാരണമ് । കര്താ പാലയിതാ ഹര്താ സമര്ഥഃ സര്വകാര്യകൃത്
'ജഗന്നാഥാ, നീയാണു സകലകാരണങ്ങളുടെ ആദി; സകലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും രക്ഷകനും സംഹാരകനും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവനും നീയാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.'
ഇച്ഛയാ തേ മഹാരാജ സൃജാമ്യഹമിദം ജഗത് । ഹരഃ സംഹരതേ കാലേ സോഽപി തേ വചനേ സദാ
മഹാരാജാ, എന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ഞാൻ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ശരിയായ സമയത്ത് ഹരൻ അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു; അവനും എന്നും നിന്റെ കല്പന പ്രകാരമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
സൂര്യോ ഭ്രമതി ചാകാശേ വായുര്വാതി ശുഭാശുഭഃ । അഗ്നിസ്തപതി പര്ജന്യോ വര്ഷതീശ ത്വദാജ്ഞയാ
ഭഗവനെ, സൂര്യൻ ആകാശത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നു, കാറ്റ് നല്ലതും ചീത്തതുമായതും വീശുന്നു, അഗ്‌നി കത്തുന്നു, മേഘം മഴ പെയ്യുന്നു—ഇവയെല്ലാം നിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം തന്നെയാണ്.
ത്വം തു ധ്യായസി കം ദേവം സംശയോഽയം മഹാന്മമ । ത്വത്തഃ പരം ന പശ്യാമി ദേവം വൈ ഭുവനത്രയേ
പക്ഷേ, നീ ആരെയാണ് ധ്യാനിക്കുന്നത്? ഇതാണ് എനിക്ക് വലിയ സംശയം. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്നേക്കാൾ വലിയ ദൈവം ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
കൃപാം കൃത്വാ വദസ്വാദ്യ ഭക്തോഽസ്മി തവ സുവ്രത । മഹതാം നൈവ ഗോപ്യം ഹി പ്രായഃ കിഞ്ചിദിതി സ്മൃതിഃ
ദയചെയ്ത് എനിക്ക് പറയൂ, ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തനാണ്. മഹാന്മാർക്ക് സാധാരണയായി ഒന്നും മറയ്ക്കേണ്ടതില്ലെന്നതാണല്ലോ സ്മരണം.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ ഹരിരാഹ പ്രജാപതിമ് । ശൃണുഷ്വൈകമനാ ബ്രഹ്മംസ്ത്വാം ബ്രവീമി മനോഗതമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു ഹരി പ്രജാപതിയെ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാ, മനസ്സോടെ കേൾക്കൂ, ഞാൻ എന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് നിന്നോട് പറയുന്നു.
യദ്യപി ത്വാം ശിവം മാം ച സ്ഥിതിസൃഷ്ട്യന്തകാരണമ് । തേ ജാനന്തി ജനാഃ സര്വേ സദേവാസുരമാനുഷാഃ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും നിന്നെയും ശിവനെയും എന്നെയും സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, നാശം എന്നിവയുടെ കാരണം എന്നു അറിയുന്നു.
സ്രഷ്ടാ ത്വം പാലകശ്ചാഹം ഹരഃ സംഹാരകാരകഃ । കൃതാഃ ശക്ത്യേതി സംതര്കഃ ക്രിയതേ വേദപാരഗൈഃ
നീ സ്രഷ്ടാവാണ്, ഞാൻ രക്ഷകനാണ്, ഹരൻ നാശം വരുത്തുന്നവനാണ്—ഇങ്ങനെ വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവർ നമ്മുടെ ശക്തികളാണ് ഇതിന് കാരണം എന്ന് നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ജഗത്സംജനനേ ശക്തിസ്ത്വയി തിഷ്ഠതി രാജസീ । സാത്ത്വികീ മയി രുദ്രേ ച താമസീ പരികീര്തിതാ
ലോകസൃഷ്ടിയിൽ രാജസികശക്തി നിന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; സാത്വികം എന്നിൽ, തമസികം രുദ്രനിൽ എന്നാണ് പറയുന്നത്.
തയാ വിരഹിതസ്ത്വം ന തത്കര്മകരണേ പ്രഭുഃ । നാഹം പാലയിതും ശക്തഃ സംഹര്തും നാപി ശങ്കരഃ
അവളുടെ സഹായം ഇല്ലാതെ നീ ആ പ്രവർത്തി ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല; എനിക്കും രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; ശങ്കരനും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തദധീനാ വയം സര്വേ വര്താമഃ സതതം വിഭോ । പ്രത്യക്ഷേ ച പരോക്ഷേ ച ദൃഷ്ടാന്തം ശൃണു സുവ്രത
നാം എല്ലാവരും എന്നും അവളുടെ ആശ്രയത്തിലാണ്, ഭഗവാ. കാണുന്നതിലും കാണാത്തതിലും ഇതിന് ഉദാഹരണം പറയാം, സുവ്രത.
ശേഷേ സ്വപിമി പര്യങ്കേ പരതന്ത്രോ ന സംശയഃ । തദധീനഃ സദോത്തിഷ്ഠേ കാലേ കാലവശം ഗതഃ
ശേഷനിൽ ഞാൻ കിടക്കയിൽ ഉറങ്ങുന്നു, പൂർണ്ണമായും അവളുടെ ആശ്രിതനായി. അവളുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം തന്നെ ഞാൻ ശരിയായ സമയത്ത് എഴുന്നേൽക്കുന്നു.
തപശ്ചരാമി സതതം തദധീനോഽസ്മ്യഹം സദാ । കദാചിത്സഹ ലക്ഷ്യാ ച വിഹരാമി യഥാസുഖമ്
ഞാൻ എപ്പോഴും തപസ്സ് ചെയ്യുന്നു, എന്നും അവളുടെ ആശ്രിതനാണ്. ചിലപ്പോൾ ലക്ഷ്മിയോടൊപ്പം ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
കദാചിദ്ദാനവൈഃ സാര്ധം സംഗ്രാമം പ്രകരോമ്യഹമ് । ദാരുണം ദേഹദമനം സര്വലോകഭയങ്കരമ്
ചിലപ്പോൾ ദാനവരോടൊപ്പം ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടത്തുന്നു; അത് ശരീരങ്ങൾ തകർക്കുകയും എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ഭയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രത്യക്ഷം തവ ധര്മജ്ഞ തസ്മിന്നേകാര്ണവേ പുരാ । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി ബാഹുയുദ്ധം മയാ കൃതമ്
ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, നീ നേരിട്ട് കണ്ടതല്ലേ, അന്ന് ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ ഞാൻ അഞ്ചായിരം വർഷം കൈയേറ്റം നടത്തി.
തൌ കര്ണമലജൌ ദുഷ്ടൌ ദാനവൌ മദഗര്വിതൌ । ദേവ ദേവ്യാഃ പ്രസാദേന നിഹതൌ മധുകൈടഭൌ
കാതിലെ മാലയിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ദുഷ്ടരും അഭിമാനികളും ആയ മധു-കൈടഭന്മാർ ദേവിയുടെ കൃപയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
തദാ ത്വയാ ന കിം ജ്ഞാതം കാരണം തു പരാത്പരമ് । ശക്തിരൂപം മഹാഭാഗ കിം പൃച്ഛസി പുനഃ പുനഃ
അപ്പോൾ നീ പരമകാരണം അറിയാത്തതാണോ? മഹാഭാഗനേ, ശക്തിയുടെ രൂപം കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിനാണ് ചോദിക്കുന്നത്?
യദിച്ഛഃ പുരുഷോ ഭൂത്വാ വിചരാമി മഹാര്ണവേ । കച്ഛപഃ കോലസിംഹശ്ച വാമനശ്ച യുഗേ യുഗേ
എനിക്ക് ഇച്ഛ വന്നാൽ മനുഷ്യരൂപം എടുത്ത് മഹാസമുദ്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഓരോ യുഗത്തിലും ഞാൻ കപ്പ, വരാഹം, സിംഹം, വാമനൻ എന്നിവയായി ജനിക്കുന്നു.
ന കസ്യാപി പ്രിയോ ലോകേ തിര്യഗ്യോനിഷു സമ്ഭവഃ । നാഭവം സ്വേച്ഛയാ വാമവരാഹാദിഷു യോനിഷു
ലോകത്ത് ആരും മൃഗരൂപത്തിൽ ജനിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; എനിക്ക് ഇഷ്ടം വന്നിട്ടല്ല ഞാൻ വരാഹം മുതലായ രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ചത്.
വിഹായ ലക്ഷ്യാ സഹ സംവിഹാരം കോ യാതി മത്സ്യാദിഷു ഹീനയോനിഷു । ശയ്യാം ച മുക്ത്വാ ഗരുഡാസനസ്ഥഃ കരോമി യുദ്ധം വിപുലം സ്വതന്ത്രഃ
ലക്ഷ്യത്തോടൊപ്പം ഐക്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആരാണ് മീനും മറ്റ് താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നത്? ശയ്യയെ വിട്ട്, ഗരുഡാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ഞാൻ സ്വതന്ത്രനായി വലിയ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
പുരാ പുരസ്തേഽജ ശിരോ മദീയം ഗതം ധനുര്ജ്യാസ്ഖലനാത്ക്വ ചാപി । ത്വയാ തദാ വാജിശിരോ ഗൃഹീത്വാ സംയോജിതം ശില്പിവരേണ ഭൂയഃ
ജന്മമില്ലാത്തവനേ, ഒരിക്കൽ മുമ്പ് എന്റെ തല വില്ലിന്റെ നൂലിന്റെ തളർച്ച കാരണം മുന്നോട്ടു വീണു; അപ്പോൾ നീ കുതിരയുടെ തല എടുത്ത്, മികച്ച ശില്പിയുടെ സഹായത്തോടെ വീണ്ടും ചേർത്തു.
ഹയാനനോഽഹം പരികീര്തിതശ്ച പ്രത്യക്ഷമേതത്തവ ലോകകര്തഃ । വിഡമ്ബനേയം കില ലോകമധ്യേ കഥം ഭവേദാത്മപരോ യദി സ്യാമ്
എനിക്ക് കുതിരമുഖൻ എന്ന പേരുണ്ട്, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ നിനക്ക് ഇത് വ്യക്തമാണ്. ലോകത്തിൽ ഇത് പരിഹാസമായിരിക്കുന്നു; ഞാൻ സ്വതന്ത്രനായിരുന്നെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ ആകുമോ?
തസ്മാന്നാഹം സ്വതന്ത്രോഽസ്മി ശക്ത്യധീനോഽസ്മി സര്വഥാ । താമേവ ശക്തിം സതതം ധ്യായാമി ച നിരന്തരമ്
അതിനാൽ ഞാൻ സ്വതന്ത്രനല്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും ഞാൻ ശക്തിയുടെ അധീനനാണ്. ആ ശക്തിയെ ഞാൻ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു.
നാതഃ പരതരം കിഞ്ചിജ്ജാനാമി കമലോദ്ഭവ । നാരദ ഉവാച ഇത്യുക്തം വിഷ്ണുനാ തേന പദ്മയോനേസ്തു സന്നിധൌ
കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, ഇതിനേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. നാരദൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണു കമലജനനന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.