പ്രത്യക്ഷം തവ ധര്മജ്ഞ തസ്മിന്നേകാര്ണവേ പുരാ । പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി ബാഹുയുദ്ധം മയാ കൃതമ്
ധർമ്മം അറിയുന്നവനേ, നീ നേരിട്ട് കണ്ടതല്ലേ, അന്ന് ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ ഞാൻ അഞ്ചായിരം വർഷം കൈയേറ്റം നടത്തി.
തൌ കര്ണമലജൌ ദുഷ്ടൌ ദാനവൌ മദഗര്വിതൌ । ദേവ ദേവ്യാഃ പ്രസാദേന നിഹതൌ മധുകൈടഭൌ
കാതിലെ മാലയിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ദുഷ്ടരും അഭിമാനികളും ആയ മധു-കൈടഭന്മാർ ദേവിയുടെ കൃപയാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
തദാ ത്വയാ ന കിം ജ്ഞാതം കാരണം തു പരാത്പരമ് । ശക്തിരൂപം മഹാഭാഗ കിം പൃച്ഛസി പുനഃ പുനഃ
അപ്പോൾ നീ പരമകാരണം അറിയാത്തതാണോ? മഹാഭാഗനേ, ശക്തിയുടെ രൂപം കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും എന്തിനാണ് ചോദിക്കുന്നത്?
യദിച്ഛഃ പുരുഷോ ഭൂത്വാ വിചരാമി മഹാര്ണവേ । കച്ഛപഃ കോലസിംഹശ്ച വാമനശ്ച യുഗേ യുഗേ
എനിക്ക് ഇച്ഛ വന്നാൽ മനുഷ്യരൂപം എടുത്ത് മഹാസമുദ്രത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; ഓരോ യുഗത്തിലും ഞാൻ കപ്പ, വരാഹം, സിംഹം, വാമനൻ എന്നിവയായി ജനിക്കുന്നു.
ന കസ്യാപി പ്രിയോ ലോകേ തിര്യഗ്യോനിഷു സമ്ഭവഃ । നാഭവം സ്വേച്ഛയാ വാമവരാഹാദിഷു യോനിഷു
ലോകത്ത് ആരും മൃഗരൂപത്തിൽ ജനിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; എനിക്ക് ഇഷ്ടം വന്നിട്ടല്ല ഞാൻ വരാഹം മുതലായ രൂപങ്ങളിൽ ജനിച്ചത്.
വിഹായ ലക്ഷ്യാ സഹ സംവിഹാരം കോ യാതി മത്സ്യാദിഷു ഹീനയോനിഷു । ശയ്യാം ച മുക്ത്വാ ഗരുഡാസനസ്ഥഃ കരോമി യുദ്ധം വിപുലം സ്വതന്ത്രഃ
ലക്ഷ്യത്തോടൊപ്പം ഐക്യത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ആരാണ് മീനും മറ്റ് താഴ്ന്ന ജന്മങ്ങളും സ്വീകരിക്കുന്നത്? ശയ്യയെ വിട്ട്, ഗരുഡാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, ഞാൻ സ്വതന്ത്രനായി വലിയ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു.
പുരാ പുരസ്തേഽജ ശിരോ മദീയം ഗതം ധനുര്ജ്യാസ്ഖലനാത്ക്വ ചാപി । ത്വയാ തദാ വാജിശിരോ ഗൃഹീത്വാ സംയോജിതം ശില്പിവരേണ ഭൂയഃ
ജന്മമില്ലാത്തവനേ, ഒരിക്കൽ മുമ്പ് എന്റെ തല വില്ലിന്റെ നൂലിന്റെ തളർച്ച കാരണം മുന്നോട്ടു വീണു; അപ്പോൾ നീ കുതിരയുടെ തല എടുത്ത്, മികച്ച ശില്പിയുടെ സഹായത്തോടെ വീണ്ടും ചേർത്തു.
ഹയാനനോഽഹം പരികീര്തിതശ്ച പ്രത്യക്ഷമേതത്തവ ലോകകര്തഃ । വിഡമ്ബനേയം കില ലോകമധ്യേ കഥം ഭവേദാത്മപരോ യദി സ്യാമ്
എനിക്ക് കുതിരമുഖൻ എന്ന പേരുണ്ട്, ലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവായ നിനക്ക് ഇത് വ്യക്തമാണ്. ലോകത്തിൽ ഇത് പരിഹാസമായിരിക്കുന്നു; ഞാൻ സ്വതന്ത്രനായിരുന്നെങ്കിൽ ഇങ്ങനെ ആകുമോ?
തസ്മാന്നാഹം സ്വതന്ത്രോഽസ്മി ശക്ത്യധീനോഽസ്മി സര്വഥാ । താമേവ ശക്തിം സതതം ധ്യായാമി ച നിരന്തരമ്
അതിനാൽ ഞാൻ സ്വതന്ത്രനല്ല; എല്ലായ്പ്പോഴും ഞാൻ ശക്തിയുടെ അധീനനാണ്. ആ ശക്തിയെ ഞാൻ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കുന്നു.
നാതഃ പരതരം കിഞ്ചിജ്ജാനാമി കമലോദ്ഭവ । നാരദ ഉവാച ഇത്യുക്തം വിഷ്ണുനാ തേന പദ്മയോനേസ്തു സന്നിധൌ
കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനേ, ഇതിനേക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നും ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. നാരദൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണു കമലജനനന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
തേന ചാപ്യഹമുക്തോഽസ്മി തഥൈവ മുനിപുങ്ഗവ । തസ്മാത്ത്വമപി കല്യാണ പുരുഷാര്ഥാപ്തിഹേതവേ
അങ്ങനെ തന്നെ, മഹർഷിയേ, ഞാൻ തന്നെയും ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു. അതുകൊണ്ട്, ഭദ്രനേ, നീയും മനുഷ്യജീവിതത്തിലെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ—
അസംശയം ഹൃദമ്ഭോജേ ഭജ ദേവീപദാമ്ബുജമ് । സര്വം ദാസ്യതി സാ ദേവീ യദ്യദിഷ്ടം ഭവേത്തവ
എന്തെങ്കിലും സംശയമില്ലാതെ ഹൃദയത്തിലെ കമലത്തിൽ ദേവിയുടെ പാദകമലങ്ങളെ ഭജിക്കുക. നിന്റെ ആഗ്രഹമൊന്നും അവൾ നിനക്ക് നല്കും.
സൂത ഉവാച നാരദേനൈവമുക്തസ്തു വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ । ദേവീപാദാബ്ജനിഷ്ണാതസ്തപസേ പ്രയയൌ ഗിരൌ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: നാരദൻ ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതിനുശേഷം, സത്യവതിയുടെ മകനായ വ്യാസൻ ദേവിയുടെ പാദകമലങ്ങളിൽ ലയിച്ച് തപസ്സിനായി പർവതത്തിലേക്ക് പോയി.
ഹയഗ്രീവാവതാരകഥനമ് ഋഷയ ഊചുഃ സൂതാസ്മാകം മനഃ കാമം മഗ്നം സംശയസാഗരേ । യഥോക്തം മഹദാശ്ചര്യം ജഗദ്വിസ്മയകാരകമ്
കുതിരമുഖാവതാരത്തിന്റെ കഥ. ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു: സൂതനേ, ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ് സംശയസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; നീ പറഞ്ഞത് വലിയ അത്ഭുതമാണ്, ലോകത്തെ അതിശയിപ്പിക്കുന്നതാണ്.
യന്മൂര്ധാ മാധവസ്യാപി ഗതോ ദേഹാത്പുനഃ പരമ് । ഹയഗ്രീവസ്തതോ ജാതഃ സര്വകര്താ ജനാര്ദനഃ
മാധവന്റെ തല ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പിരിഞ്ഞ് പരമമായതായി; അതിൽ നിന്ന് സകലത്തിന്റെയും സ്രഷ്ടാവായ ജനാർദ്ദനൻ കുതിരമുഖനായി ജനിച്ചു.
വേദോഽപി സ്തൌതി യം ദേവം ദേവാഃ സര്വേ യദാശ്രയാഃ । ആദിദേവോ ജഗന്നാഥഃ സര്വകാരണകാരണഃ
വേദവും ഈ ദൈവത്തെ സ്തുതിക്കുന്നു; എല്ലാ ദേവന്മാരും അവനിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു; ആദിദേവൻ, ലോകനാഥൻ, എല്ലാത്തിനും കാരണമാകുന്നവൻ.
തസ്യാപി വദനം ഛിന്നം ദൈവയോഗാത്കഥം തദാ । തത്സര്വം കഥയാശു ത്വം വിസ്തരേണ മഹാമതേ
ദൈവികമായ ക്രമീകരണത്തിൽ അവന്റെ തല എങ്ങനെ അന്ന് വേർപെട്ടു? മഹാമതിയേ, അതെല്ലാം വിശദമായി ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ.
സൂത ഉവാച ശൃണ്വന്തു മുനയഃ സര്വേ സാവധാനാഃ സമന്തതഃ । ചരിതം ദേവദേവസ്യ വിഷ്ണോഃ പരമതേജസഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ മുനിമാരും എല്ലിടത്തുനിന്നും ശ്രദ്ധയോടെ ദേവദേവനായ പരമതേജസ്സായ വിഷ്ണുവിന്റെ കഥകൾ കേൾക്കട്ടെ.
കദാചിദ്ദാരുണം യുദ്ധം കൃത്വാ ദേവഃ സനാതനഃ । ദശവര്ഷസഹസ്രാണി പരിശ്രാന്തോ ജനാര്ദനഃ
ഒരു സമയത്ത്, പതിനായിരം വർഷം ദാരുണമായ യുദ്ധം നടത്തിയ ശേഷം, ശാശ്വതനായ ജനാർദ്ദനൻ ക്ഷീണിച്ചു.
സമേ ദേശേ ശുഭേ സ്ഥാനേ കൃത്വാ പദ്മാസനം വിഭുഃ । അവലമ്ബ്യ ധനുഃ സജ്യം കണ്ഠദേശേ ധരാസ്ഥിതമ്
അവിടെ അത്യന്തം ശുഭമായ സ്ഥലത്ത്, ഭഗവാൻ പദ്മാസനം ഒരുക്കി, വില്ല് കയ്യിൽ പിടിച്ച് കഴുത്തരികിൽ വച്ചു, നിലത്തു ഇരുന്നു.
ദത്ത്വാ ഭാരം ധനുഷ്കോട്യാം നിദ്രാമാപ രമാപതിഃ । ശ്രാന്തത്വാദ്ദൈവയോഗാച്ച ജാതസ്തത്രാതിനിദ്രിതഃ
വില്ലിന്റെ അറ്റത്തിൽ ഭാരം വെച്ച്, ലക്ഷ്മീപതി ഉറക്കത്തിലായി; ക്ഷീണവും ദൈവിക ക്രമീകരണവും മൂലം അവിടെ ആഴമായി ഉറങ്ങിപ്പോയി.
തദാ കാലേന കിയതാ ദേവാഃ സര്വേ സവാസവാഃ । ബ്രഹ്മേശസഹിതാഃ സര്വേ യജ്ഞം കര്തും സമുദ്യതാഃ
അപ്പോൾ കുറെക്കാലം കഴിഞ്ഞ്, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവും ശിവനും ചേർന്ന് യാഗം നടത്താൻ തയ്യാറായി.
ഗതാഃ സര്വേഽഥ വൈകുണ്ഠം ദ്രഷ്ടും ദേവം ജനാര്ദനമ് । ദേവകാര്യാര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം മഖാനാമധിപം പ്രഭുമ്
അവരൊക്കെയും ദൈവികകാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ, യാഗങ്ങളുടെ അധിപനായ പ്രഭുവായ ജനാർദ്ദനനെ കാണാൻ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.
അദൃഷ്ട്വാ തം തദാ തത്ര ജ്ഞാനദൃഷ്ട്യാ വിലോക്യ തേ । യത്രാസ്തേ ഭഗവാന് വിഷ്ണുര്ജഗ്മുസ്തത്ര തദാ സുരാഃ
അവിടെ അവനെ കാണാതെ, ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയിലൂടെ അവന്റെ സ്ഥാനം മനസ്സിലാക്കി, ഭഗവാൻ വിഷ്ണു എവിടെയാണെന്ന് അറിഞ്ഞു, ദേവന്മാർ അവിടേക്ക് പോയി.
ദദൃശുസ്തേ തദേശാനം യോഗനിദ്രാവശം ഗതമ് । വിചേതനം വിഭും വിഷ്ണും തത്രാസാംചക്രിരേ സുരാഃ
അവിടെ ദേവന്മാർ, യോഗനിദ്രയിൽ ആഴപ്പെട്ട്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട, സകലത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ കണ്ടു; ദേവന്മാർ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
സ്ഥിതേഷു സര്വദേവേഷു നിദ്രാസുപ്തേ ജഗത്പതൌ । ചിന്താമാപുഃ സുരാഃ സര്വേ ബ്രഹ്മരുദ്രപുരോഗമാഃ
സകല ദേവന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു, ലോകനാഥൻ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിനെയും രുദ്രനെയും മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരും വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകുകയായിരുന്നു.
താനുവാച തതഃ ശക്രഃ കിം കര്തവ്യം സുരോത്തമാഃ । നിദ്രാഭങ്ഗഃ കഥം കാര്യശ്ചിന്തയന്തു സുരോത്തമാഃ
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരേ, എന്ത് ചെയ്യണം? ഈ ഉറക്കം എങ്ങനെ ഭഗ്നമാക്കാമെന്ന് ദേവന്മാർ ആലോചിക്കണം.'
തമുവാച തദാ ശമ്ഭുര്നിദ്രാഭങ്ഗേഽസ്തി ദൂഷണമ് । കാര്യം ചൈവ പ്രകര്തവ്യം യജ്ഞസ്യ സുരസത്തമാഃ
അപ്പോൾ ശംഭു അവനോട് പറഞ്ഞു: 'ഉറക്കം ഭഗ്നമാക്കുന്നതിൽ ദോഷം ഉണ്ട്, എങ്കിലും യജ്ഞത്തിന്റെ കാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കേണ്ടതുണ്ട്, ദേവന്മാരിൽ മികച്ചവരേ.'
ഉത്പാദിതാ തദാ വമ്രീ ബ്രഹ്മണാ പരമേഷ്ഠിനാ । തയാ ഭക്ഷയിതും തത്ര ധനുഷോഽഗ്രം ധരാസ്ഥിതമ്
അപ്പോൾ പരമേശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവ് ഒരു വംബിയെ സൃഷ്ടിച്ചു; അതിന്റെ സഹായത്തോടെ, ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന ധനുസിന്റെ അഗ്രം അവിടെ തിന്നേണ്ടതായിരുന്നു.
ഭക്ഷിതേഽഗ്രേ തദാ നിമ്നം ഗമിഷ്യതി ശരാസനമ് । തദാ നിദ്രാവിമുക്തോഽസൌ ദേവദേവോ ഭവിഷ്യതി
അഗ്രം തിന്നുകഴിഞ്ഞാൽ, ധനുസ് താഴേക്ക് പോകും; അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ അധിപൻ ഉറക്കം വിട്ടു ഉണരും.