ബ്രഹ്മാ സൃജത്യഖിലമേതദിതി പ്രസിദ്ധം പൌരാണികൈശ്ച കഥിതം ഖലു വേദവിദ്ഭിഃ । വിഷ്ണോസ്തു നാഭികമലേ കില തസ്യ ജന്മ തൈരുക്തമേവ സൃജതേ ന ഹി സ സ്വതന്ത്രഃ
ബ്രഹ്മാവ് ഈ സകലവും സൃഷ്ടിക്കുന്നു എന്നത് പുരാണവിദ്യന്മാരും വേദപണ്ഡിതന്മാരും പറയുന്നു. പക്ഷേ, വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നുള്ള കമലത്തിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മാവിന് ജനനം. അതിനാൽ, ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു എങ്കിലും, അവൻ സ്വതന്ത്രനല്ല.
വിഷ്ണുസ്തു ശേഷശയനേ സ്വപിതീതി കാലേ തന്നാഭിപദ്യമുകുലേ ഖലു തസ്യ ജന്മ । ആധാരതാം കില ഗതോഽത്ര സഹസ്രമൌലിഃ സമ്ബോധ്യതാം സ ഭഗവാന് ഹി കഥം മുരാരിഃ
പ്രളയസമയത്ത് വിഷ്ണു ആനന്തശയനനായി വിശ്രമിക്കുന്നു; അവന്റെ നാഭിയിൽ നിന്നാണ് കമലം ഉദിക്കുന്നത്, അതിൽ നിന്നാണ് ബ്രഹ്മാവിന് ജനനം. ആയിരം തലകളുള്ള ശേഷൻ അവിടെ ആധാരമായി നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ, ആ മുരാരിയെ എങ്ങനെ ഉണർത്തി?
ഏകാര്ണവസ്യ സലിലം രസരൂപമേവ പാത്രം വിനാ ന ഹി രസസ്ഥിതിരസ്തി കച്ചിത് । യാ സര്വഭൂതവിഷയേ കില ശക്തിരൂപാ താം സര്വഭൂതജനനീം ശരണം ഗതോഽസ്മി
ഏകാർണവത്തിലെ വെള്ളം രസസ്വഭാവമുള്ളതാണ്; ഒരു പാത്രം ഇല്ലാതെ രസം നിലനിൽക്കില്ല. എല്ലാ ജീവികളിലും ശക്തിയായി നിലകൊള്ളുന്ന അവളെ, സർവ്വഭൂതജനനിയെ, ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.
യോഗനിദ്രാമീലിതാക്ഷം വിഷ്ണും ദൃഷ്ട്വാമ്ബുജേ സ്ഥിതഃ । അജസ്തുഷ്ടാവ യാം ദേവീം താമഹം ശരണം ഗതഃ
യോഗനിദ്രയിൽ കണ്ണടച്ചിരിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ കമലത്തിൽ ഇരുന്ന് അജൻ ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു. ആ ദേവിയെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിച്ചു.
താം ധ്യാത്വാ സഗുണാം മായാം മുക്തിദാം നിര്ഗുണാം തഥാ । വക്ഷ്യേ പുരാണമഖിലം ശൃണ്വന്തു മുനയസ്ത്വിഹ
ഗുണങ്ങളോടെ ഉള്ള മായയെയും, മോക്ഷം നൽകുന്ന ഗുണരഹിതയായ ദേവിയെയും ധ്യാനിച്ച്, ഞാൻ ഈ പുരാണം മുഴുവൻ പറയാം; ഇവിടെ മഹർഷികൾ കേൾക്കട്ടെ.
പുരാണമുത്തമം പുണ്യം ശ്രീമദ്ഭാഗവതാഭിധമ് । അഷ്ടാദശ സഹസ്രാണി ശ്ലോകാസ്തത്ര തു സംസ്കൃതാഃ
ശ്രീമദ് ഭാഗവതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഉത്തമവും പുണ്യമുള്ളതുമായ പുരാണത്തിൽ പതിനെട്ടായിരം മനോഹരമായ ശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്.
സ്കന്ധാ ദ്വാദശ ചൈവാത്ര കൃഷ്ണേന വിഹിതാഃ ശുഭാഃ । ത്രിശതം പൂര്ണമധ്യായാ അഷ്ടാദശയുതാഃ സ്മൃതാഃ
ഇതിൽ കൃഷ്ണൻ രചിച്ച പന്ത്രണ്ടു ശുഭമായ സ്‌കന്ധങ്ങളുണ്ട്; അദ്ധ്യായങ്ങൾ മുഴുവനായി മൂവായിരം, അതായത് പതിനെട്ടു പത്തു എന്നിങ്ങനെയാണ് എണ്ണപ്പെടുന്നത്.
വിംശതിഃ പ്രഥമേ തത്ര ദ്വിതീയേ ദ്വാദശൈവ തു । ത്രിംശച്ചൈവ തൃതീയേ തു ചതുര്ഥേ പഞ്ചവിംശതിഃ
ആദ്യ സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപത് അദ്ധ്യായങ്ങൾ, രണ്ടാം സ്കന്ധത്തിൽ പന്ത്രണ്ടു, മൂന്നാമത്തിൽ മുപ്പത്, നാലാമത്തിൽ ഇരുപത്തഞ്ച് അദ്ധ്യായങ്ങളുണ്ട്.
പഞ്ചത്രിംശത്തഥാധ്യായാഃ പഞ്ചമേ പരികീര്തിതാഃ । ഏകത്രിംശത്തഥാ ഷഷ്ഠേ ചത്വാരിംശച്ച സപ്തമേ
അഞ്ചാമത്ത് സ്കന്ധത്തിൽ മുപ്പത്തഞ്ച് അദ്ധ്യായങ്ങൾ, ആറാമത്തിൽ മുപ്പത്തൊന്ന്, ഏഴാമത്തിൽ നാല്പത് അദ്ധ്യായങ്ങളാണുള്ളത്.
അഷ്ടമേ തത്ത്വസങ്ഖ്യാശ്ച പഞ്ചാശന്നവമേ തഥാ । ത്രയോദശ തു സമ്പ്രോക്താ ദശമേ മുനിനാ കില
എട്ടാം സ്കന്ധത്തിൽ തത്വങ്ങളുടെ എണ്ണവും, ഒൻപതാം സ്കന്ധത്തിൽ അൻപതും, പത്താം സ്കന്ധത്തിൽ പതിമൂന്നും മഹർഷി വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാ ചൈകാദശസ്കന്ധേ ചതുര്വിംശതിരീരിതാഃ । ചതുര്ദശൈവ ചാധ്യായാ ദ്വാദശേ മുനിസത്തമാഃ
അങ്ങനെ പതിനൊന്നാം സ്കന്ധത്തിൽ ഇരുപത്തിനാലും, പന്ത്രണ്ടാം സ്കന്ധത്തിൽ പതിനാലു അധ്യായങ്ങളുമാണ്, മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ.
ഏവം സങ്ഖ്യാ സമാഖ്യാതാ പുരാണേഽസ്മിന്മഹാത്മനാ । അഷ്ടാദശസഹസ്രീയാ സങ്ഖ്യാ ച പരികീര്തിതാ
ഇങ്ങനെ ഈ പുരാണത്തിൽ മഹാനായവൻ എല്ലാ സംഖ്യകളും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു; ആകെ പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണെന്ന് പ്രസിദ്ധമാണ്.
സര്ഗശ്ച പ്രതിസര്ഗശ്ച വംശോ മന്വന്തരാണി ച । വംശാനുചരിതം ചൈവ പുരാണം പഞ്ചലക്ഷണമ്
സൃഷ്ടിയും പ്രലയവും വംശാവലി, മന്വന്തരങ്ങൾ, വംശങ്ങളുടെ കഥകളും — ഇവയാണ് ഒരു പുരാണത്തിന്റെ അഞ്ചു പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ.
നിര്ഗുണാ യാ സദാ നിത്യാ വ്യാപികാ വികൃതാ ശിവാ । യോഗഗമ്യാഖിലാധാരാ തുരീയാ യാ ച സംസ്ഥിതാ
എല്ലാ ഗുണങ്ങളുമില്ലാത്തതും, ശാശ്വതവും, എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതും, രൂപം മാറുന്നതും, മംഗളവും, യോഗത്തിലൂടെ ഗ്രഹിക്കാവുന്നതും, എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനമായതും, നാലാം അവസ്ഥയായി നിലകൊള്ളുന്നതുമാണ് അവൾ.
തസ്യാസ്തു സാത്ത്വികീ ശക്തീ രാജസീ താമസീ തഥാ । മഹാലക്ഷ്മീഃ സരസ്വതീ മഹാകാലീതി താഃ സ്ത്രിയഃ
അവളുടെ ശക്തികൾ മൂന്നു വിധമാണ്: സാത്വികം, രാജസം, താമസം. ഇവയാണ് മഹാലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, മഹാകാളി എന്നിങ്ങനെ.
താസാം തിസൄണാം ശക്തീനാം ദേഹാങ്ഗീകാരലക്ഷണഃ । സൃഷ്ട്യര്ഥം ച സമാഖ്യാതഃ സര്ഗഃ ശാസ്ത്രവിശാരദൈഃ
ഈ മൂന്നു ശക്തികൾ സൃഷ്ടിക്കായി ശരീരധാരണം ചെയ്യുന്നതാണ് 'സൃഷ്ടി' എന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ പറയുന്നു.
ഹരിദ്രുഹിണരുദ്രാണാം സമുത്പത്തിസ്തതഃ സ്മൃതാ । പാലനോത്പത്തിനാശാര്ഥം പ്രതിസര്ഗഃ സ്മൃതോ ഹി സഃ
അവയിൽ നിന്ന് ഹരി, ബ്രഹ്മ, രുദ്രൻ എന്നിവരുടെ ഉത്ഭവം സംഭവിക്കുന്നു; സംരക്ഷണം, സൃഷ്ടി, നാശം എന്നിവയ്ക്കായി 'പ്രതിസൃഷ്ടി' എന്ന പേര് ഉപയോഗിക്കുന്നു.
സോമസൂര്യോദ്ഭവാനാം ച രാജ്ഞാം വംശപ്രകീര്തനമ് । ഹിരണ്യകശിപ്വാദീനാം വംശാസ്തേ പരികീര്തിതാഃ
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ജനിച്ച രാജാക്കന്മാരുടെ വംശങ്ങളും, ഹിരണ്യകശിപുവും മറ്റ് വംശങ്ങളും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വായമ്ഭുവമുഖാനാം ച മനൂനാം പരിവര്ണനമ് । കാലസങ്ഖ്യാ തഥാ തേഷാം തത്തന്മന്വന്തരാണി ച
സ്വായംഭുവൻ തുടങ്ങിയ മനുമാരുടെ കഥകളും, അവരുടെ കാലഗണനയും, ഓരോ മന്വന്തരവും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തേഷാം വംശാനുകഥനം വംശാനുചരിതം സ്മൃതമ് । പഞ്ചലക്ഷണയുക്താനി ഭവന്തി മുനിസത്തമാഃ
അവരുടെ വംശങ്ങളുടെ വിവരണം 'വംശചരിത്രം' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്; മഹർഷിമാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരേ, ഇവയ്ക്ക് അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സപാദലക്ഷം ച തഥാ ഭാരതം മുനിനാ കൃതമ് । ഇതിഹാസ ഇതി പ്രോക്തം പഞ്ചമം വേദസമ്മതമ്
മഹർഷി രചിച്ച ഭാരതം ഒരു ലക്ഷത്തിരുപത്തി അഞ്ചായിരം ശ്ലോകങ്ങളാണ്; അതാണ് 'ഇതിഹാസം' എന്നും, അഞ്ചാമത്തെ വേദം എന്നും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നത്.
ശൌനക ഉവാച കാനി താനി പുരാണാനി ബ്രൂഹി സൂത സവിസ്തരമ് । കതിസങ്ഖ്യാനി സര്വജ്ഞ ശ്രോതുകാമാ വയം ത്വിഹ
ശൗനകൻ ചോദിച്ചു: സൂതാ, ആ പുരാണങ്ങൾ ഏതൊക്കെയാണെന്ന് വിശദമായി പറയൂ; എത്ര എണ്ണം ഉണ്ട്? എല്ലാം അറിയുന്നവനേ, ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
കലികാലവിഭീതാഃ സ്മോ നൈമിഷാരണ്യവാസിനഃ । ബ്രഹ്മണാത്ര സമാദിഷ്ടാശ്ചക്രം ദത്ത്വാ മനോമയമ്
കലിയുഗത്തെ ഭയന്ന് ഞങ്ങൾ നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ താമസിക്കുന്നവരാണ്; ഇവിടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മനസ്സിൽ സൃഷ്ടിച്ച ചക്രം ഞങ്ങൾക്കു നൽകിയിരുന്നു.
കഥിതം തേന നഃ സര്വാന്ഗച്ഛന്ത്വേതസ്യ പൃഷ്ഠതഃ । നേമിഃ സംശീര്യതേ യത്ര സ ദേശഃ പാവനഃ സ്മൃതഃ
അത് എവിടേക്കും പോകുന്നുവോ, അതിന്റെ പിന്നിൽ പോകാൻ അവൻ ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞു; ചക്രത്തിന്റെ അരികു പൊടിഞ്ഞിടം പുണ്യസ്ഥലമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കലേസ്തത്ര പ്രവേശോ ന കദാചിത് സമ്ഭവിഷ്യതി । താവത്തിഷ്ഠന്തു തത്രൈവ യാവത്സത്യയുഗം പുനഃ
അവിടെ കലിയുഗം ഒരിക്കലും കടക്കില്ല; സത്യയുഗം വീണ്ടും വരുന്നതുവരെ നാം അവിടെ തന്നെ താമസിക്കണം.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ ഗൃഹീത്വാ തത്കഥാനകമ് । ചാലയന്നിര്ഗതസ്തൂര്ണം സര്വദേശദിദൃക്ഷയാ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ ഉപദേശം സ്വീകരിച്ച്, എല്ലാ ദേശങ്ങളും കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു.
പ്രേത്യാത്ര ചാലയംശ്ചക്രം നേമിഃ ശീര്ണോഽത്ര പശ്യതഃ । തേനേദം നൈമിഷം പ്രോക്തം ക്ഷേത്രം പരമപാവനമ്
അവിടെ എത്തി ചക്രം ചലിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അതിന്റെ അരികു നമ്മുടെ കൺമുന്നിൽ പൊടിഞ്ഞു; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ സ്ഥലം നൈമിഷം എന്ന പേരിൽ പരമപാവനമായ സ്ഥലമായി അറിയപ്പെടുന്നത്.
കലിപ്രവേശോ നൈവാത്ര തസ്മാത്സ്ഥാനം കൃതം മയാ । മുനിഭിഃ സിദ്ധസങ്ഘൈശ്ച കലിഭീതൈര്മഹാത്മഭിഃ
ഇവിടെ കലിയുഗം പ്രവേശിക്കാനാവില്ല; അതിനാലാണ് ഞാൻ മഹർഷിമാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും കൂട്ടത്തോടെ, കലിയുഗത്തെ ഭയപ്പെടുന്ന മഹാത്മാക്കളോടൊപ്പം ഈ സ്ഥലം സ്ഥാപിച്ചത്.
പശുഹീനാഃ കൃതാ യജ്ഞാഃ പുരോഡാശാദിഭിഃ കില । കാലാതിവാഹനം കാര്യം യാവത്സത്യയുഗാഗമഃ
ഇവിടെ യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നത് മൃഗബലി ഇല്ലാതെ, അർപ്പണങ്ങൾക്കും പായസം പോലുള്ള വിഭവങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിച്ചാണ്. സത്യയുഗം വരുവോളം ഈ രീതിയാണു പാലിക്കേണ്ടത്.
ഭാഗ്യയോഗേന സമ്പ്രാപ്തഃ സൂത ത്വം ചാത്ര സര്വഥാ । കഥയാദ്യ പുരാണം ഹി പാവനം ബ്രഹ്മസമ്മതമ്
നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ നീ, സൂതൻ, ഇവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു. ഇന്ന് ബ്രഹ്മാവു അംഗീകരിച്ച, പവിത്രവും ശുദ്ധിയുള്ളതുമായ പുരാണം ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞുതരിക.