ബ്രഹ്മോവാച തവ ഭാഗം കരിഷ്യാമോ മഖമധ്യേ യഥാ ശൃണു । തേന ത്വം കുരു കാര്യം നോ വിഷ്ണും ബോധയ മാചിരമ്
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ഭാഗം യജ്ഞത്തിൽ നമുക്ക് നൽകാം — കേൾക്കു. അതിനാൽ, ഞങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുക, വിഷ്ണുവിനെ വേഗത്തിൽ ഉണർത്തുക.'
ഹോമകര്മണി പാര്ശ്വേ ച ഹവിര്ദാനാത്പതിഷ്യതി । തത്തേ ഭാഗം വിജാനീഹി കുരു കാര്യം ത്വരാന്വിതാ
ഹോമത്തിൽ, ഹവിസിന്റെ ദാനത്തിൽ നിന്നു, നിന്റെ ഭാഗം വശത്തേക്ക് വീഴും; അതാണ് നിന്റെ പങ്ക്, അതു മനസ്സിലാക്കി, വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തനം ചെയ്യുക.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്താ ബ്രഹ്മണാ വമ്രീ ധനുഷോഽഗ്രം ത്വരാന്വിതാ । ചഖാദ സംസ്ഥിതം ഭൂമൌ വിമുക്താ ജ്യാ തദാഭവത്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതനുസരിച്ച്, വംബി വേഗത്തിൽ ഭൂമിയിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന ധനുസിന്റെ അഗ്രം തിന്നു; അപ്പോൾ ജ്യാ അഴിച്ചു പോയി.
പ്രത്യഞ്ജായാം വിമുക്തായാം മുക്താ കോടിസ്തഥോത്തരാ । ശബ്ദഃ സമഭവദ്ഘോരസ്തേന ത്രസ്താഃ സുരാസ്തദാ
ജ്യാ അഴിച്ചു പോയപ്പോൾ, അഗ്രം മുകളിലേക്ക് ചാടിയപ്പോൾ, ഭയാനകമായ ശബ്ദം ഉണ്ടായി; അതു കേട്ട് ദേവന്മാർ ഭയപ്പെട്ടു.
ബ്രഹ്മാണ്ഡം ക്ഷുഭിതം സര്വം വസുധാ കമ്പിതാ തദാ । സമുദ്രാശ്ച സമുദ്വിഗ്നാസ്ത്രേസുശ്ച ജലജന്തവഃ
ആ കാലത്ത്, ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവൻ കുലുങ്ങി, ഭൂമി നടുങ്ങി, സമുദ്രങ്ങൾ ഉണർന്നു, ജലജീവികൾ ഭയപ്പെട്ടു.
വവുര്വാതാസ്തഥാ ചോഗ്രാഃ പര്വതാശ്ച ചകമ്പിരേ । ഉല്കാപാതാ മഹോത്പാതാ ബഭൂവുര്ദുഃഖശംസിനഃ
ഭയങ്കരമായ കാറ്റുകൾ വീശി, പർവതങ്ങൾ നടുങ്ങി, ജ്വാലകൾ വീണു, വലിയ ദുരന്തസൂചനകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദിശോ ഘോരതരാശ്ചാസന്സൂര്യോഽപ്യസ്തംഗതോഽഭവത് । ചിന്താമാപുഃ സുരാഃ സര്വേ കിം ഭവിഷ്യതി ദുര്ദിനേ
ദിശകൾ കൂടുതൽ ഭയാനകമായി, സൂര്യനും അസ്തമിച്ചുപോയി. ഈ ഭയങ്കര ദിനത്തിൽ എന്ത് സംഭവിക്കും എന്ന് ആശങ്കയോടെ എല്ലാ ദേവതകളും വിചാരിച്ചു.
ഏവം ചിന്തയതാം തേഷാം മൂര്ധാ വിഷ്ണോഃ സകുണ്ഡലഃ । ഗതഃ സമുകുടഃ ക്വാപി ദേവദേവസ്യ താപസാഃ
അങ്ങനെ അവർ ചിന്തിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, കുണ്ഡലവും കിരീടവും ധരിച്ചിരുന്ന വിഷ്ണുവിന്റെ തല എവിടെയോ അപ്രത്യക്ഷമായി, മഹർഷിമാരേ, ദേവദേവന്റെ തല അപ്രത്യക്ഷമായി.
അന്ധകാരേ തദാ ഘോരേ ശാന്തേ ബ്രഹ്മഹരൌ തദാ । ശിരോഹീനം ശരീരം തു ദദൃശാതേ വിലക്ഷണമ്
അന്ന് ആ ഭയങ്കരമായ ഇരുട്ടിൽ, ബ്രഹ്മാവും ശിവനും ശാന്തരായിരിക്കുമ്പോൾ, അവർ വിഷ്ണുവിന്റെ തലകെട്ട ശരീരം അത്യന്തം വിചിത്രമായി കണ്ടു.
ദൃഷ്ട്വാ കബന്ധം വിഷ്ണോസ്തേ വിസ്മിതാഃ സുരസത്തമാഃ । ചിന്താസാഗരമഗ്നാശ്ച രുരുദുഃ ശോകകര്ശിതാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ ശരീരം മാത്രം കണ്ടപ്പോൾ, ഉത്തമദേവതകൾ അത്ഭുതപ്പെട്ടു; അവർ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, ദു:ഖഭാരത്തിൽ കരഞ്ഞു.
ഹാ നാഥ കിം പ്രഭോ ജാതമത്യദ്ഭുതമമാനുഷമ് । വൈശസം സര്വദേവാനാം ദേവദേവ സനാതന
'അയ്യോ നാഥാ! എന്താണ് സംഭവിച്ചത്, പ്രഭോ? ഇതെന്തൊരു അത്ഭുതവും മനുഷ്യർക്കു അതീതവുമായ ദുരന്തം! ദേവദേവനേ, ശാശ്വതനേ, എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഇതൊരു വലിയ ദുരിതമാണ്.'
മായേയം കസ്യ ദേവസ്യ യയാ തേഽദ്യ ശിരോ ഹൃതമ് । അച്ഛേദ്യസ്ത്വമഭേദ്യോഽസി അപ്രദാഹ്യോഽസി സര്വദാ
'ദേവനേ, ആരുടെ മായയാൽ ആണ് ഇന്നിതു പോലെ നിന്റെ തല അകറ്റപ്പെട്ടത്? നീ എപ്പോഴും മുറിക്കാനാവാത്തവനും, തകർക്കാനാവാത്തവനും, കത്തിക്കാനാവാത്തവനുമാണ്.'
ഏവം ഗതേ ത്വയി വിഭോ മരിഷ്യന്തി ച ദേവതാഃ । കീദൃശസ്ത്വയി നഃ സ്നേഹഃ സ്വാര്ഥേനൈവ രുദാമഹേ
'പ്രഭോ, ഇങ്ങനെ നിന്നെ കണ്ടാൽ ദേവന്മാർ നശിച്ചുപോകും. നമുക്ക് നിന്നോടുള്ള സ്നേഹം എങ്ങനെയാണ്, നമ്മുടേതായ കാര്യമല്ലാതെ ഞങ്ങൾ കരയുന്നതു?'
നായം വിഘ്നഃ കൃതോ ദൈത്യൈര്ന യക്ഷൈര്ന ച രാക്ഷസൈഃ । ദേവൈരേവ കൃതഃ കസ്യ ദൂഷണം ച രമാപതേ
'ഈ തടസ്സം ദാനവന്മാരോ, യക്ഷന്മാരോ, രാക്ഷസന്മാരോ സൃഷ്ടിച്ചതല്ല; ദേവന്മാരാണ് ഇതുണ്ടാക്കിയതെന്ന് തോന്നുന്നു. ലക്ഷ്മീപതിയേ, ഇതിന് ഉത്തരവാദി ആരാണ്?'
പരാധീനാഃ സുരാഃ സര്വേ കിം കുര്മഃ ക്വ വ്രജാമ ച । ശരണം നൈവ ദേവേശ സുരാണാം മൂഢചേതസാമ്
'എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല—ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും, എവിടേക്ക് പോകും? ദേവദേവനേ, ഭ്രമിച്ച മനസ്സുള്ള ദേവന്മാർക്ക് എവിടെയും ആശ്രയം ഇല്ല.'
ന ചൈഷാ സാത്ത്വികീ മായാ രാജസീ ന ച താമസീ । യയാ ഛിന്നം ശിരസ്തേഽദ്യ മായേശസ്യ ജഗദ്ഗുരോഃ
'ഇത് സാത്വികമായ മായയോ, രാജസികമായതോ, താമസികമായതോ അല്ല; മായേശ്വരനായ ജഗദ്ഗുരുവിന്റെ തല ഇന്നിതു പോലെ മുറിക്കപ്പെട്ടത് ഈ മായയാൽ അല്ല.'
ക്രന്ദമാനാംസ്തദാ ദൃഷ്ട്വാ ദേവാഞ്ഛിവപുരോഗമാന് । ബൃഹസ്പതിസ്തദോവാച ശമയന്വേദവിത്തമഃ
അപ്പോൾ ശിവനെ മുൻനിർത്തി ദേവന്മാർ കരയുന്നത് കണ്ടു, വേദങ്ങൾക്കു പ്രാവീണ്യമുള്ള ബൃഹസ്പതി അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു സംസാരിച്ചു.
രുദിതേന മഹാഭാഗാഃ ക്രന്ദിതേന തഥാപി കിമ് । ഉപായശ്ചാത്ര കര്തവ്യഃ സര്വഥാ ബുദ്ധിഗോചരഃ
'മഹാഭാഗന്മാരേ, കരയുന്നതിലും വിലപിക്കുന്നതിലും എന്ത് പ്രയോജനം? നമ്മുടെ ബുദ്ധിക്ക് കഴിയുന്ന വിധം എന്തെങ്കിലും മാർഗം കണ്ടെത്തണം.'
ദൈവം പുരുഷകാരശ്ച ദേവേശ സദൃശാവുഭൌ । ഉപായശ്ച വിധാതവ്യോ ദൈവാത്ഫലതി സര്വഥാ
'ദേവദേവനേ, ദൈവവും മനുഷ്യശ്രമവും സമാനമാണ്; മാർഗം കണ്ടെത്തണം, കാരണം ഫലം എപ്പോഴും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ലഭിക്കും.'
ഇന്ദ്ര ഉവാച ദൈവമേവ പരം മന്യേ ധിക്പൌരുഷമനര്ഥകമ് । വിഷ്ണോരപി ശിരശ്ഛിന്നം സുരാണാം ചൈവ പശ്യതാമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'ദൈവം തന്നെയാണ് ഏറ്റവും പ്രധാനമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; മനുഷ്യശ്രമം വെറുതെ, അതിൽ ലജ്ജിക്കാം. ദേവന്മാർക്ക് മുന്നിൽ തന്നെ വിഷ്ണുവിന്റെ തല മുറിക്കപ്പെട്ടു.'
ബ്രഹ്മോവാച അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കാലേനാപാദിതം ച യത് । ശുഭം വാപ്യശുഭം വാപി ദൈവം കോഽതിക്രമേത്പുനഃ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: 'കാലം കൊണ്ടുവരുന്നതെന്തും അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും, അതു നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും; ദൈവത്തെ മറികടക്കാൻ ആര്ക്കും കഴിയില്ല.'
ദേഹവാന്സുഖദുഃഖാനാം ഭോക്താ നൈവാത്ര സംശയഃ । യഥാ കാലവശാത്കൃത്തം ശിരോ മേ ശമ്ഭുനാ പുരാ
'ശരീരമുള്ളവൻ സുഖവും ദു:ഖവും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല; അതുപോലെ തന്നെ, കാലത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ, മുമ്പ് ശിവൻ എന്റെ തല മുറിച്ചുവെന്നതും സത്യമാണ്.'
തഥൈവ ലിങ്ഗപാതശ്ച മഹാദേവസ്യ ശാപതഃ । തഥൈവാദ്യ ഹരേര്മൂര്ധാ പതിതോ ലവണാമ്ഭസി
'അതു പോലെ തന്നെ, മഹാദേവന്റെ ശാപത്താൽ ലിംഗം വീണതും, ഇന്നിവിടെ ഹരിയുടെ തല ഉപ്പു നിറഞ്ഞ സമുദ്രത്തിൽ വീണതും സംഭവിച്ചു.'
സഹസ്രഭഗസംപ്രാപ്തിര്ദുഃഖം ചൈവ ശചീപതേഃ । സ്വര്ഗാദ്ഭ്രംശസ്തഥാ വാസഃ കമലേ മാനസേ സരേ
'സഹസ്രഭാഗമായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടതും, ശചീപതിയുടെ ദു:ഖവും, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണതും, കമലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മാനസസരസ്സിൽ താമസിച്ചതും എല്ലാം സംഭവിച്ചു.'
ഏതേ ദുഃഖസ്യ ഭോക്താരഃ കേന ദുഃഖം ന ഭുജ്യതേ । സംസാരേഽസ്മിന്മഹാഭാഗാസ്തസ്മാച്ഛോകം ത്യജന്തു വൈ
ഇവരാണ് ഈ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നവർ. ഈ ലോകത്ത് ആരാണ് ദു:ഖം അനുഭവിക്കാത്തത്? അതുകൊണ്ട്, ഭാഗ്യശാലികളേ, ദു:ഖം വിട്ടൊഴിയണം.
ചിന്തയന്തു മഹാമായാം വിദ്യാദേവീം സനാതനീമ് । സാ വിധാസ്യതി നഃ കാര്യം നിര്ഗുണാ പ്രകൃതിഃ പരാ
അവരൊക്കെയും മഹാമായയായും, ശാശ്വതമായ ജ്ഞാനദേവിയായും ഉള്ള അമ്മയെ ചിന്തിക്കട്ടെ. അവൾ, ഗുണങ്ങളില്ലാത്ത പരമപ്രകൃതിയായ അമ്മ, നമ്മുടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കും.
ബ്രഹ്മവിദ്യാം ജഗദ്ധാത്രീം സര്വേഷാം ജനനീം തഥാ । യയാ സര്വമിദം വ്യാപ്തം ത്രൈലോക്യം സചരാചരമ്
അവൾ ബ്രഹ്മജ്ഞാനമാണ്, ലോകത്തെ താങ്ങുന്നവളാണ്, എല്ലാ ജീവികളുടെ അമ്മയാണ്. അവളാൽ ഈ മുഴുവൻ ലോകവും, ചലനവും അചലതയും ഉള്ള ത്രിലോകവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ വൈ സുരാന്വേധാ നിഗമാനാദിദേശ ഹ । ദേഹയുക്താന്സ്ഥിതാനഗ്രേ സുരകാര്യാര്ഥസിദ്ധയേ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞശേഷം, സ്രഷ്ടാവ് അവന്റെ മുമ്പിൽ ശരീരധാരികളായി നില്ക്കുന്ന വേദങ്ങളെ ദേവകാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കാൻ ഉപദേശിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച സ്തുവന്തു പരമാം ദേവീം ബ്രഹ്മവിദ്യാം സനാതനീമ് । ഗൂഢാങ്ഗീം ച മഹാമായാം സര്വകാര്യാര്ഥസാധനീമ്
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: പരമമായ ദേവിയെ, ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മജ്ഞാനമായ അമ്മയെ, ഗൂഢമായ അംഗങ്ങളുള്ള മഹാമായയെ, എല്ലാകാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നവളെ, അവളെ സ്തുതിക്കട്ടെ.
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ വേദാഃ സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഃ । തുഷ്ടുവുര്ജ്ഞാനഗമ്യാം താം മഹാമായാം ജഗത്സ്ഥിതാമ്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, എല്ലാ ഭാഗത്തും സുന്ദരമായ വേദങ്ങൾ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഗ്രഹിക്കാവുന്ന ലോകത്തെ നിലനിറുത്തുന്ന മഹാമായയെ സ്തുതിച്ചു.