ഇതി സംചിന്ത്യ മനസാ നിശ്ചയം പ്രതിപദ്യ ച । തുഷ്ടാവ യോഗനിദ്രാം താമേകാഗ്രഹൃദയസ്ഥിതഃ
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു ഉറച്ച തീരുമാനത്തിൽ എത്തിയ ശേഷം, ഏകാഗ്രമായ ഹൃദയത്തോടെ ബ്രഹ്മാവ് യോഗനിദ്രയെ സ്തുതിച്ചു.
വിചാര്യ മനസാപ്യേവം ശക്തിര്മേ രക്ഷണേ ക്ഷമാ । യയാ ഹ്യചേതനോ വിഷ്ണുഃ കൃതോഽസ്തി സ്പന്ദവര്ജിതഃ
മനസ്സിൽ ഇങ്ങനെ വിചാരിച്ചു: ഈ ശക്തിയല്ലാതെ മറ്റാരും രക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല; ഈ അമ്മയുടെ ശക്തിയാൽ പോലും വിഷ്ണു ജീവശക്തിയില്ലാത്തവനായി, ചലനമില്ലാത്തവനായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
വ്യസുര്യഥാ ന ജാനാതി ഗുണാച്ഛബ്ദാദികാനിഹ । തഥാ ഹരിര്ന ജാനാതി നിദ്രാമീലിതലോചനഃ
ജീവൻ ഇല്ലാത്തവൻ ശബ്ദം മുതലായ ഗുണങ്ങൾ അറിയാത്തതുപോലെ, കണ്ണ് അടച്ചുറപ്പിച്ച് ഉറങ്ങുന്ന ഹരിയും ഒന്നും അറിയുന്നില്ല.
ന ജഹാതി യതോ നിദ്രാം ബഹുധാ സംസ്തുതോഽപ്യസൌ । മന്യേ നാസ്യ വശേ നിദ്രാ നിദ്രയായം വശീകൃതഃ
എത്രയോ വിധത്തിൽ സ്തുതിച്ചാലും, അവൻ ഉറക്കം വിട്ട് എഴുന്നേൽക്കുന്നില്ല; ഉറക്കം അവന്റെ വശത്തല്ല, മറിച്ച് അവൻ ഉറക്കത്തിന്റെ വശമായിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
യോ യസ്യ വശമാപന്തഃ സ തസ്യ കിങ്കരഃ കില । തസ്മാച്ച യോഗനിദ്രേയം സ്വാമിനീ മാപതേര്ഹരേഃ
ആർക്കെങ്കിലും മറ്റൊരാളുടെ വശം വരേണ്ടി വന്നാൽ, അവൻ അവന്റെ ദാസനാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് തന്നെ ഈ യോഗനിദ്രയാണ് ഹരിയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വാമിനി.
സിന്ധുജായാ അപി വശേ യയാ സ്വാമീ വശീകൃതഃ । നൂനം ജഗദിദം സര്വം ഭഗവത്യാ വശീകൃതമ്
സമുദ്രത്തിൽ ജനിച്ച ലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവിനെയും ഈ അമ്മ കീഴടക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഈ ദേവിയുടെ വശത്തിലാണ്.
അഹം വിഷ്ണുസ്തഥാ ശമ്ഭുഃ സാവിത്രീ ച രമാപ്യുമാ । സര്വേ വയം വശേ യസ്യാ നാത്ര കിഞ്ചിദ്വിചാരണാ
ഞാനും, വിഷ്ണുവും, ശംഭുവും, സാവിത്രിയും, ലക്ഷ്മിയും, ഉമയും — ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും അവളുടെ വശത്തിലാണ്; ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
ഹരിരപ്യവശഃ ശേതേ യഥാന്യഃ പ്രാകൃതോ ജനഃ । യയാഭിഭൂതഃ കാ വാര്താ കിലാന്യേഷാം മഹാത്മനാമ്
ഹരിയും സാധാരണ മനുഷ്യൻപോലെ നിർബലനായി ഉറങ്ങുന്നു; അവളാൽ കീഴടക്കപ്പെടുമ്പോൾ, മറ്റു മഹാത്മാക്കളുടെ കാര്യത്തിൽ പറയേണ്ടതെന്താണ്?
സ്തൌമ്യദ്യ യോഗനിദ്രാം വൈ യയാ മുക്തോ ജനാര്ദനഃ । ഘടയിഷ്യതി യുദ്ധേ ച വാസുദേവഃ സനാതനഃ
ഇന്ന് ഞാൻ ആ യോഗനിദ്രയെ സ്തുതിക്കുന്നു, അവളുടെ കൃപയാൽ ജനാർദ്ദനൻ മോചിതനായി, ശാശ്വതനായ വാസുദേവൻ യുദ്ധം നടത്താൻ തയ്യാറാകും.
ഇതി കൃത്വാ മതിം ബ്രഹ്മാ പദ്മനാലസ്ഥിതസ്തദാ । തുഷ്ടാവ യോഗനിദ്രാം താം വിഷ്ണോരങ്ഗേഷു സംസ്ഥിതാമ്
ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ഉറപ്പാക്കി, പദ്മത്തിന്റെ ദണ്ഡത്തിൽ ഇരുന്ന ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണുവിന്റെ അംഗങ്ങളിൽ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന യോഗനിദ്രയെ സ്തുതിച്ചു.
ബ്രഹ്മോവാച ദേവി ത്വമസ്യ ജഗതഃ കില കാരണം ഹി ജ്ഞാതം മയാ സകലവേദവചോഭിരമ്ബ । യദ്വിഷ്ണുരപ്യഖിലലോകവിവേകകര്താ നിദ്രാവശം ച ഗമിതഃ പുരുഷോത്തമോഽദ്യ
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: അമ്മേ, ഈ ലോകത്തിന്റെ കാരണമെന്നു ഞാൻ വേദവാക്യങ്ങളിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞു. എല്ലായിടത്തിലും വിവേകത്തിന് കാരണമായ വിഷ്ണുവിനെയും, ഇന്ന് ഉറക്കത്തിന്റെ വശം വരുത്തിയിരിക്കുന്നു, പരമപുരുഷനായ ഈ വിഷ്ണുവിനെയും.
കോ വേദ തേ ജനനി മോഹവിലാസലീലാം മൂഢോഽസ്മ്യഹം ഹരിരയം വിവശശ്ച ശേതേ । ഈദൃക്തയാ സകലഭൂതമനോനിവാസേ വിദ്വത്തമോ വിബുധകോടിഷു നിര്ഗുണായാഃ
ജനനി, നിന്റെ മായാവിലാസം ആരറിയും? ഞാൻ തന്നെ മൂടിയിരിക്കുന്നു, ഹരിയും നിർബലനായി ഉറങ്ങുന്നു. എല്ലാഭൂതങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ വസിക്കുന്ന നീ ഇങ്ങനെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അനേകം ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ജ്ഞാനികളായവർക്കും, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തവളായ നിന്നെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
സാംഖ്യാ വദന്തി പുരുഷം പ്രകൃതിം ച യാം താം ചൈതന്യഭാവരഹിതാം ജഗതശ്ച കര്ത്രീമ് । കിം താദൃശാസി കഥമത്ര ജഗന്നിവാസ- ശ്ചൈതന്യതാവിരഹിതോ വിഹിതസ്ത്വയാദ്യ
സാംഖ്യശാസ്ത്രജ്ഞർ പുരുഷനെയും, ചൈതന്യരഹിതമായ പ്രകൃതിയായ നിന്നെയും ലോകത്തിന്റെ കർത്താവായി പറയുന്നു. അങ്ങനെ ചൈതന്യമില്ലാത്തവളായിട്ടും നീ ലോകത്തിന്റെ ആധാരമായിരിക്കുന്നതെങ്ങനെ?
നാട്യം തനോഷി സഗുണാ വിവിധപ്രകാരം നോ വേത്തി കോഽപി തവ കൃത്യവിധാനയോഗമ് । ധ്യായന്തി യാം മുനിഗണാ നിയതം ത്രികാലം സന്ധ്യേതി നാമ പരികല്പ്യ ഗുണാന് ഭവാനി
നീ ഗുണങ്ങളോടെ വിവിധരൂപത്തിൽ ലോകനാടകം നടിക്കുന്നു; നിന്റെ പ്രവർത്തികളുടെ രഹസ്യം ആരും അറിയില്ല. മൂനുകൾ മൂന്നു കാലവും നിന്നെ ധ്യാനിച്ച്, ഗുണങ്ങളോടെ സന്ധ്യ എന്ന പേരിൽ ഭവാനിയെ ചിന്തിക്കുന്നു.
ബുദ്ധിര്ഹി ബോധകരണാ ജഗതാം സദാ ത്വം ശ്രീശ്ചാസി ദേവി സതതം സുഖദാ സുരാണാമ് । കീര്തിസ്തഥാ മതിധൃതീ കില കാന്തിരേവ ശ്രദ്ധാ രതിശ്ച സകലേഷു ജനേഷു മാതഃ
ദേവി, നീ എല്ലാജീവജാലങ്ങൾക്കും ബുദ്ധിയും ജ്ഞാനശക്തിയും ആണു; ദേവന്മാർക്ക് സുഖം നൽകുന്ന ഐശ്വര്യവും നീ തന്നെയാണ്. അതുപോലെ, കീർത്തിയും, വിവേകവും, ധൈര്യവും, ഭംഗിയും, വിശ്വാസവും, സ്നേഹവും എല്ലായിടത്തും അമ്മയായ നീ തന്നെയാണ്.
നാതഃ പരം കില വിതര്കശതൈഃ പ്രമാണം പ്രാപ്തം മയാ യദിഹ ദുഃഖഗതിം ഗതേന । ത്വം ചാത്ര സര്വജഗതാം ജനനീതി സത്യം നിദ്രാലുതാം വിതരതാ ഹരിണാത്ര ദൃഷ്ടമ്
ഇതിനു മുകളിൽ, ഞാൻ എത്രയോ തർക്കങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടും, ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചിട്ടും, യാതൊരു ഉറപ്പും കിട്ടിയില്ല. നീയാണു സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ജനനി എന്നത് സത്യമാണു; ഹരിയെ ഉറക്കത്തിലാക്കുന്നത് നീയാണെന്നു ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്.
ത്വം ദേവി വേദവിദുഷാമപി ദുര്വിഭാവ്യാ വേദോഽപി നൂനമഖിലാര്ഥതയാ ന വേദ । യസ്മാത്ത്വദുദ്ഭവമസൌ ശ്രുതിരാപ്നുവാനാ പ്രത്യക്ഷമേവ സകലം തവ കാര്യമേതത്
ദേവി, വേദങ്ങൾ പഠിച്ചവർക്കും നിന്നെ മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമാണ്; വേദം പോലും നിന്നെ മുഴുവനായി അറിയുന്നില്ല. കാരണം, വേദം തന്നെ നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഉദിച്ചിരിക്കുന്നത്; നിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ എല്ലാം നേരിട്ട് കാണാവുന്നതാണ്.
കസ്തേ ചരിത്രമഖിലം ഭുവി വേദ ധീമാ- ന്നാഹം ഹരിര്ന ച ഭവോ ന സുരാസ്തഥാന്യേ । ജ്ഞാതും ക്ഷമാശ്ച മുനയോ ന മമാത്മജാശ്ച ദുര്വാച്യ ഏവ മഹിമാ തവ സര്വലോകേ
ഭൂമിയിൽ ആരാണ് നിന്റെ മുഴുവൻ പ്രവർത്തികളും അറിയുന്നത്? ഞാൻ അല്ല, ഹരി അല്ല, ഭവൻ അല്ല, മറ്റു ദേവന്മാരും അല്ല. മൂനികൾക്കും എന്റെ പുത്രന്മാർക്കും അറിയാൻ കഴിയില്ല; നിന്റെ മഹത്വം എല്ലാലോകത്തും വാക്കുകൾക്ക് അതീതമാണ്.
യജ്ഞേഷു ദേവി യദി നാമ ന തേ വദന്തി സ്വാഹേതി വേദവിദുഷോ ഹവനേ കൃതേഽപി । ന പ്രാപ്നുവന്തി സതതം മഖഭാഗധേയം ദേവാസ്ത്വമേവ വിബുധേഷ്വപി വൃത്തിദാസി
ദേവി, യജ്ഞങ്ങളിൽ വേദപാരായണരായവർ 'സ്വാഹ' എന്ന് നിന്നെ വിളിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, ഹോമം ചെയ്താലും ദേവന്മാർക്ക് അവരവരുടെ ഭാഗം ലഭിക്കാറില്ല. ദേവന്മാരിൽ പോലും ജീവിക്കാനുള്ള സാധനം നൽകുന്നത് നീയത്രേ.
ത്രാതാ വയം ഭഗവതി പ്രഥമം ത്വയാ വൈ ദേവാരിസമ്ഭവഭയാദധുനാ തഥൈവ । ഭീതോഽസ്മി ദേവി വരദേ ശരണം ഗതോഽസ്മി ഘോരം നിരീക്ഷ്യ മധുനാ സഹ കൈടഭം ച
ഭഗവതി, ദേവശത്രുക്കളിൽ നിന്നുള്ള ഭയത്തിൽ നിന്നു ആദ്യം ഞങ്ങളെ രക്ഷിച്ചത് നീയായിരുന്നു. ഇപ്പോഴും അതുപോലെയാണ്. മധുവിനെയും കൈടഭനെയും കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ ഭയപ്പെട്ടു, ദേവി, വരദേ, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ആശ്രയിച്ചു.
നോ വേത്തി വിഷ്ണുരധുനാ മമ ദുഃഖമേത- ജ്ജാനേ ത്വയാത്മവിവശീകൃതദേഹയഷ്ടിഃ । മുഞ്ചാദിദേവമഥവാ ജഹി ദാനവേന്ദ്രൌ യദ്രോചതേ തവ കുരുഷ്വ മഹാനുഭാവേ
ഇപ്പോൾ വിഷ്ണുവിന് പോലും എന്റെ ദുഃഖം അറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല, കാരണം നീ അവന്റെ ശരീരം ശക്തിഹീനമാക്കി. ആദിദേവനെ മോചിപ്പിക്കണമോ, അല്ലെങ്കിൽ ആ ദാനവന്മാരെ കൊല്ലണമോ, മഹാശക്തിയുള്ളവളേ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതു ചെയ്യൂ.
ജാനന്തി യേ ന തവ ദേവി പരം പ്രഭാവം ധ്യായന്തി തേ ഹരിഹരാവപി മന്ദചിത്താഃ । ജ്ഞാതം മയാദ്യ ജനനി പ്രകടം പ്രമാണം യദ്വിഷ്ണുരപ്യതിതരാം വിവശോഽഥ ശേതേ
ദേവി, നിന്റെ പരമശക്തി അറിയാത്തവരും, ഹരിയെയോ ഹരനെയോ മാത്രം ധ്യാനിക്കുന്നവരും, മനസ്സില്ലാത്തവരാണ്. അമ്മേ, ഇന്ന് ഞാൻ വ്യക്തമായി മനസ്സിലാക്കി, വിഷ്ണുവും ഇവിടെ പൂർണ്ണമായും നിർബലനായി കിടക്കുന്നു.
സിന്ധൂദ്ഭവാപി ന ഹരിം പ്രതിബോധിതും വൈ ശക്താ പതിം തവ വശാനുഗമദ്യ ശക്ത്യാ । മന്യേ ത്വയാ ഭഗവതി പ്രസഭം രമാപി പ്രസ്വാപിതാ ന ബുബുധേ വിവശീകൃതേവ
സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രമയും, ഇന്ന് നിന്റെ ശക്തിക്ക് കീഴിൽ, തന്റെ ഭർത്താവായ ഹരിയെ ഉണർത്താൻ കഴിയുന്നില്ല. ഭഗവതി, നീ അവളെയും നിർബലമാക്കി ഉറക്കത്തിൽ ആക്കിയതുകൊണ്ടാണ് അവൾ ഉണർത്താൻ കഴിയാത്തത് എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
ധന്യാസ്ത ഏവ ഭുവി ഭക്തിപരാസ്തവാംഘ്രൌ ത്യക്ത്വാന്യദേവഭജനം ത്വയി ലീനഭാവാഃ । കുര്വന്തി ദേവി ഭജനം സകലം നികാമം ജ്ഞാത്വാ സമസ്തജനനീം കില കാമധേനുമ്
ഭൂമിയിൽ നിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ഭക്തിയോടെ, മറ്റു ദേവന്മാരെ ഉപേക്ഷിച്ച്, നിന്നിൽ ലീനരായി, നിന്നെ സമ്പൂർണ്ണ മനസ്സോടെ ആരാധിക്കുന്നവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ. അവർ നിന്നെ സർവ്വജനനിയായും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്ന ആനന്ദദായിനിയായും അറിയുന്നു.
ധീകാന്തികീര്തിശുഭവൃത്തിഗുണാദയസ്തേ വിഷ്ണോര്ഗുണാസ്തു പരിഹൃത്യ ഗതാഃ ക്വ ചാദ്യ । ബന്ദീകൃതോ ഹരിരസൌ നനു നിദ്രയാത്ര ശക്ത്യാ തവൈവ ഭഗവത്യതിമാനവത്യാഃ
വിഷ്ണുവിന്റെ കീർത്തിയും നല്ല സ്വഭാവവും ഗുണങ്ങളും എല്ലാം ഇന്ന് എവിടെയാണ്? അവയെല്ലാം ഇല്ലാതായി. കാരണം, ഭഗവതി, അതിമാനവതിയായ നിന്റെ ശക്തിയാൽ ഹരിയും ഇവിടെ ഉറക്കത്തിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ത്വം ശക്തിരേവ ജഗതാമഖിലപ്രഭാവാ ത്വന്നിര്മിതം ച സകലം ഖലു ഭാവമാത്രമ് । ത്വം ക്രീഡസേ നിജവിനിര്മിതമോഹജാലേ നാട്യേ യഥാ വിഹരതേ സ്വകൃതേ നടോ വൈ
നീയാണ് ലോകത്തിന്റെ ഏകശക്തി, എല്ലായിടത്തും പ്രഭാവം നിന്റെതാണ്. ഈ സകലവും നിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്. നീ തന്നെ സൃഷ്ടിച്ച മായാജാലത്തിൽ, ഒരു നടൻ തന്റെ നാടകത്തിൽ ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ, കളിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുസ്ത്വയാ പ്രകടിതഃ പ്രഥമം യുഗാദൌ ദത്താ ച ശക്തിരമലാ ഖലു പാലനായ । ത്രാതം ച സര്വമഖിലം വിവശീകൃതോഽദ്യ യദ്രോചതേ തവ തഥാമ്ബ കരോഷി നൂനമ്
യുഗാദിയിൽ വിഷ്ണുവിനെ നീ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമാക്കി, സംരക്ഷണത്തിനായി ശുദ്ധമായ ശക്തി അവനു നൽകിയതും നീയത്രേ. ഇപ്പോൾ അവനെ നിർബലനാക്കി, എല്ലാം സംരക്ഷിച്ചുവെന്നതും നീയാണു, അമ്മേ, നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെല്ലാം നീ ചെയ്യുന്നു.
സൃഷ്ട്വാത്ര മാം ഭഗവതി പ്രവിനാശിതും ചേ- ന്നേച്ഛാസ്തി തേ കുരു ദയാം പരിഹൃത്യ മൌനമ് । കസ്മാദിമൌ പ്രകടിതൌ കില കാലരൂപൌ യദ്വാ ഭവാനി ഹസിതും നു കിമിച്ഛസേ മാമ്
ഭഗവതി, എന്നെ ഇവിടെ സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും നശിപ്പിക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ദയവായി നിന്റെ മൗനം ഉപേക്ഷിച്ച് ദയ കാണിക്കൂ. ഈ ഇരുവരെയും, കാലത്തിന്റെ രൂപങ്ങളായി, നീ എന്തിനാണ് പ്രത്യക്ഷമാക്കിയതെന്ന് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ഭവാനി, എന്നെ പരിഹസിക്കാനാണോ നിന്റെ ഉദ്ദേശം?
ജ്ഞാതം മയാ തവ വിചേഷ്ടിതമദ്ഭുതം വൈ കൃത്വാഖിലം ജഗദിദം രമസേ സ്വതന്ത്രാ । ലീനം കരോഷി സകലം കില മാം തഥൈവ ഹന്തും ത്വമിച്ഛസി ഭവാനി കിമത്ര ചിത്രമ്
നിന്റെ അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തികൾ ഞാൻ മനസ്സിലാക്കി. ഈ ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം നീ സ്വതന്ത്രമായി ആനന്ദിക്കുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ, നീ എല്ലാം ലയിപ്പിക്കാനും എന്നെ നശിപ്പിക്കാനും കഴിയും. ഭവാനി, അതിൽ എന്താണ് അത്ഭുതം?
കാമം കുരുഷ്വ വധമദ്യ മമൈവ മാത- ര്ദുഃഖം ന മേ മരണജം ജഗദമ്ബികേഽത്ര । കര്താ ത്വയൈവ വിഹിതഃ പ്രഥമം സ ചായം ദൈത്യാഹതോഽഥ മൃത ഇത്യയശോ ഗരിഷ്ഠമ്
മാതാവേ, ഇന്നുതന്നെ എന്നെ കൊല്ലാൻ നിനക്ക് മനസ്സുണ്ടെങ്കിൽ ചെയ്യൂ. ലോകമാതാവേ, മരണം കൊണ്ടുള്ള ദുഃഖം എനിക്ക് ഇല്ല. സൃഷ്ടികർത്താവിനെ ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചത് നീയാണു, ഇപ്പോൾ ഈയാൾ ദാനവനാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ ഏറ്റവും വലിയ അപമാനം അവനാണ്.