യത്ര പര്വതശൃങ്ഗേ വൈ കര്ണികാരവനാദ്ഭുതേ । ക്രീഡന്തി ദേവതാഃ സര്വേ മുനയശ്ച തപോഽധികാഃ
അവിടെ, അത്ഭുതകരമായ കർണികാരവനങ്ങൾ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന പർവതശൃംഗത്തിൽ, എല്ലാ ദേവന്മാരും തപസ്സിൽ മികവുറ്റ മഹർഷിമാരും സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചും സുഖിച്ചു നടക്കുന്നു.
ആദിത്യാ വസവോ രുദ്രാ മരുതശ്ചാശ്വിനൌ തഥാ । വസന്തി മുനയോ യത്ര യേ ചാന്യേ ബ്രഹ്മവിത്തമാഃ
അവിടെ ആദിത്യന്മാർ, വസുക്കൾ, രുദ്രന്മാർ, മരുത്ഗണങ്ങൾ, അശ്വിനീദേവന്മാർ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ പ്രഗത്ഭരായ മഹർഷിമാർ എന്നിവരും വസിക്കുന്നു.
തത്ര ഹേമഗിരേഃ ശൃങ്ഗേ സംഗീതധ്വനിനാദിതേ । തപശ്ചചാര ധര്മാത്മാ വ്യാസഃ സത്യവതീസുതഃ
ആ സ്വർണ്ണപർവതത്തിന്റെ ശൃംഗത്തിൽ, സംഗീതത്തിന്റെ മധുരധ്വനികൾ മുഴങ്ങുന്നിടത്ത്, സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ ധാർമ്മികനായ വ്യാസൻ കഠിനതപസ് ചെയ്തു.
തതോഽസ്യ തേജസാ വ്യാപ്തം വിശ്വം സര്വം ചരാചരമ് । അഗ്നിവര്ണാ ജടാ ജാതാ പാരാശര്യസ്യ ധീമതഃ
അപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ തേജസ്സിൽ മുഴുവൻ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ ലോകം നിറഞ്ഞു; പാരാശരന്റെ ധീരനായ പുത്രന്റെ ജടകൾ അഗ്നിവർണ്ണമായി മാറി.
തതോഽസ്യ തേജ ആലക്ഷ്യ ഭയമാപ ശചീപതിഃ । തുരാസാഹം തദാ ദൃഷ്ട്വാ ഭയത്രസ്തം ശ്രമാതുരമ്
അദ്ദേഹത്തിന്റെ അതിതേജസ് കണ്ടു ശചീപതി ഭയപ്പെട്ടു; തുരാസാഹനെ ഭയത്തിൽ വിറയച്ചു ക്ഷീണിച്ച നിലയിൽ കണ്ടു.
ഉവാച ഭഗവാന് രുദ്രോ മഘവന്തം തഥാസ്ഥിതമ് । ശങ്കര ഉവാച കഥമിന്ദ്രാദ്യ ഭീതോഽസി കിം ദുഃഖം തേ സുരേശ്വര
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ അങ്ങനെ നിലകൊണ്ട മഘവാനെ ചോദിച്ചു: 'ഇന്ദ്രാ, ഇപ്പോൾ നീ എന്തിനാണ് ഭയപ്പെടുന്നത്? ദേവേന്ദ്രാ, എന്താണ് നിന്നെ വിഷമിപ്പിക്കുന്നത്?'
അമര്ഷോ നൈവ കര്തവ്യസ്താപസേഷു കദാചന । തപശ്ചരന്തി മുനയോ ജ്ഞാത്വാ മാം ശക്തിസംയുതമ്
തപസ്സുകാരോടു ഒരിക്കലും ക്രോധം കാണിക്കരുത്; മഹർഷിമാർ എന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി തപസ് ചെയ്യുന്നു.
ന ത്വേതേഽഹിതമിച്ഛന്തി താപസാഃ സര്വഥൈവ ഹി । ഇത്യുക്തവചനഃ ശക്രസ്തമുവാച വൃഷധ്വജമ്
ഈ തപസ്സുകാർ ഒരിക്കലും ആരെയും ദോഷം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; ഇങ്ങനെ രുദ്രൻ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം ശക്രൻ വൃഷധ്വജനോടു പറഞ്ഞു.
കസ്മാത്തപസ്യതി വ്യാസഃ കോഽര്ഥസ്തസ്യ മനോഗതഃ । ശിവ ഉവാച പാരാശര്യസ്തു പുത്രാര്ഥീ തപശ്ചരതി ദുശ്ചരമ്
'വ്യാസൻ എന്തിനാണ് തപസ് ചെയ്യുന്നത്? അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ എന്താണ് ആഗ്രഹം?' ശിവൻ പറഞ്ഞു: 'പാരാശരന്റെ പുത്രൻ പുത്രലാഭത്തിനായി കഠിനതപസ് ചെയ്യുന്നു.'
പൂര്ണവര്ഷശതം ജാതം ദദാമ്യദ്യ സുതം ശുഭമ് । സൂത ഉവാച ഇത്യുക്ത്യാ വാസവം രുദ്രോ ദയയാ മുദിതാനനഃ
'നൂറു വർഷം കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഇന്ന് ഞാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ഒരു ശുഭപുത്രനെ നൽകും.' സൂതൻ പറയുന്നു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കരുണയോടെ മുഖം പ്രകാശിച്ച രുദ്രൻ വാസവനോടു പറഞ്ഞു.
ഗത്വാ ഋഷിസമീപം തു തമുവാച ജഗദ്ഗുരുഃ । ഉത്തിഷ്ഠ വാസവീപുത്ര പുത്രസ്തേ ഭവിതാ ശുഭഃ
ലോകഗുരു ആ മഹർഷിയുടെ അടുത്ത് ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'എണീറ്റോ, വാസവിയുടെ പുത്രാ, നിനക്കൊരു ശുഭപുത്രൻ ജനിക്കും.'
സര്വതേജോമയോ ജ്ഞാനീ കീര്തികര്താ തവാനഘ । അഖിലസ്യ ജനസ്യാത്ര വല്ലഭസ്തേ സുതഃ സദാ
'അവൻ എല്ലാതേജസ്സും ജ്ഞാനവും നിറഞ്ഞവനും നിനക്കു മഹത്വം നേടിക്കൊടുക്കുന്നവനും ആയിരിക്കും, പാപരഹിതനേ, നിന്റെ പുത്രൻ ഇവിടെ എല്ലാവർക്കും പ്രിയനായിരിക്കും.'
ഭവിഷ്യതി ഗുണൈഃ പൂര്ണഃ സാത്ത്വികൈഃ സത്യവിക്രമഃ । സൂത ഉവാച തദാകര്ണ്യ വചഃ ശ്ലക്ഷ്ണം കൃഷ്ണദ്വൈപായനസ്തദാ
'അവൻ എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും സമ്പൂർണ്ണനും സത്യസങ്കല്പനും സാത്വികസ്വഭാവമുള്ളവനും ആയിരിക്കും.' സൂതൻ പറയുന്നു: ഈ മൃദുവായ വാക്കുകൾ കേട്ടു കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ അപ്പോൾ—
ശൂലപാണിം നമസ്കൃത്യ ജഗാമാശ്രമമാത്മനഃ । സ ഗത്വാശ്രമമേവാശു ബഹുവര്ഷശ്രമാതുരഃ
ശൂലധാരിയെ നമസ്കരിച്ച്, തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു; അനവധി വർഷങ്ങളോളം തപസ്സിൽ ക്ഷീണിച്ചവൻ അതിവേഗം ആശ്രമത്തിലെത്തി.
അരണീസഹിതം ഗുഹ്യം മമന്ഥാഗ്നിം ചികീര്ഷയാ । മന്ഥനം കുര്വതസ്തസ്യ ചിത്തേ ചിന്താഭരസ്തദാ
അവൻ രഹസ്യമായ അരണികൾ കൊണ്ടു അഗ്നി ഉണർത്താൻ ആരംഭിച്ചു; അഗ്നി ഉണർത്തുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സിൽ ആശങ്ക നിറഞ്ഞു.
പ്രാദുര്ബഭൂവ സഹസാ സുതോത്പത്തൌ മഹാത്മനഃ । മന്ഥാനാരണിസംയോഗാന്മന്ഥനാച്ച സമുദ്ഭവഃ
മഹാത്മാവ് പുത്രലാഭം ആഗ്രഹിച്ച് അഗ്നി ഉണർത്തുമ്പോൾ, അപ്രത്യക്ഷമായി ഒരു രൂപം പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അരണി ചുരണ്ടലിന്റെ സംയോജനത്തിൽ നിന്നു അതു ഉദിച്ചു.
പാവകസ്യ യഥാ തദ്വത്കഥം മേ സ്യാത്സുതോദ്ഭവഃ । പുത്രാരണിസ്തു യാ ഖ്യാതാ സാ മമാദ്യ ന വിദ്യതേ
'അഗ്നി എങ്ങനെ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ, എനിക്ക് പുത്രൻ എങ്ങനെ ജനിക്കും? പുത്രാരണി എന്നത് പ്രസിദ്ധമാണ്, പക്ഷേ ഇന്ന് അത് എനിക്ക് ഇല്ല.'
തരുണീ രൂപസമ്പന്നാ കുലോത്പന്താ പതിവ്രതാ । കഥം കരോമി കാന്താം ച പാദയോഃ ശൃങ്ഖലാസമാമ്
'യുവതിയായ, സൗന്ദര്യവതിയായ, ഉന്നതകുലത്തിൽ ജനിച്ച, ഭർത്താവിനോടു ഭക്തിയുള്ള ഒരു ഭാര്യ—അവളെ എങ്ങനെ ഞാൻ എന്റെ പ്രിയയായും, കാൽക്കൽ അലങ്കാരങ്ങളോടെ കാണും?'
പുത്രോത്പാദനദക്ഷാം ച പാതിവ്രത്യേ സദാ സ്ഥിതാമ് । പതിവ്രതാപി ദക്ഷാപി രൂപവത്യപി കാമിനീ
മക്കളെ പ്രസവിക്കാൻ കഴിവുള്ളതും ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശ്വാസത്തിൽ എപ്പോഴും ഉറച്ചതുമായ സ്ത്രീ, ഭർത്തീവ്രതയാണെങ്കിലും, കാര്യത്തിൽ നിപുണയാണെങ്കിലും, സുന്ദരിയാണെങ്കിലും, ആസക്തയാണെങ്കിലും,
സദാ ബന്ധനരൂപാ ച സ്വേച്ഛാസുഖവിധായിനീ । ശിവോഽപി വര്തതേ നിത്യം കാമിനീപാശസംയുതഃ
എപ്പോഴും ബന്ധനമായതാണെങ്കിലും, ഇഷ്ടംപോലെ സുഖം നൽകുന്നവളാണ്; മഹാദേവൻ പോലും ഒരു ആസക്തയായ സ്ത്രീയുടെ ബന്ധത്തിൽ എപ്പോഴും കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
കഥം കരോമ്യഹം ചാത്ര ദുര്ഘടം ച ഗൃഹാശ്രമമ് । ഏവം ചിന്തയതസ്തസ്യ ഘൃതാചീ ദിവ്യരൂപിണീ
ഈ ദുഷ്കരമായ ഗൃഹസ്ഥജീവിതം ഞാൻ എങ്ങനെ ഏറ്റെടുക്കും? ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ദിവ്യസൗന്ദര്യമുള്ള ഘൃതാചി അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
പ്രാപ്താ ദൃഷ്ടിപഥം തത്ര സമീപേ ഗഗനേ സ്ഥിതാ । താം ദൃഷ്ട്വാ ചഞ്ചലാപാങ്ഗീം സമീപസ്ഥാം വരാപ്സരാമ്
അവൾ സമീപത്തുള്ള ആകാശത്ത് ദൃശ്യമായപ്പോൾ, കണ്മണികൾ ചഞ്ചലമായ മനോഹരമായ ആ അപ്സരയെ അവൻ കണ്ടു.
പഞ്ചബാണപരീതാങ്ഗസ്തൂര്ണമാസീദ്ധൃതവ്രതഃ । ചിന്തയാമാസ ച തദാ കിം കരോമ്യദ്യ സംകടേ
പഞ്ചബാണന്റെ അമ്പുകൾ പോലെ കാമത്തിൽ അകപ്പെട്ട്, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചിരുന്നവനും ഉടൻ അകപ്പെട്ടുപോയി; 'ഈ കഠിനസമയത്ത് ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?' എന്നതായിരുന്നു അവന്റെ ചിന്ത.
ധര്മസ്യ പുരതഃ പ്രാപ്തേ കാമഭാവേ ദുരാസദേ । അങ്ഗീകരോമി യദ്യേനാം വഞ്ചനാര്ഥമിഹാഗതാമ്
ധർമ്മത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, അതിജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള കാമം ഉണരുമ്പോൾ, എന്നെ വഞ്ചിക്കാൻ വന്ന ഈ സ്ത്രീയെ ഞാൻ സ്വീകരിച്ചാൽ,
ഹസിഷ്യന്തി മഹാത്മാനസ്താപസാ മാം തു വിഹ്വലമ് । തപസ്തപ്ത്വാ മഹാഘോരം പൂര്ണവര്ഷശതം ത്വിഹ
മഹാത്മാക്കളായ തപസ്സികൾ എന്നെ അസ്ഥിരനായി കാണുമ്പോൾ പരിഹസിക്കും; ഞാൻ ഇവിടെ നൂറുവർഷം കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തിട്ടും.
ദൃഷ്ട്വാപ്സരാം ച വിവശഃ കഥം ജാതോ മഹാതപാഃ । കാമം നിന്ദാപി ഭവതു യദി സ്യാദതുലം സുഖമ്
ഒരു അപ്സരയെ കണ്ടപ്പോൾ തന്നെ ഈ മഹാതപസ്വി എങ്ങനെ അശക്തനായി? അപരിമിതമായ സുഖം ലഭിക്കുന്നുവെങ്കിൽ നിന്ദയുണ്ടായാലും പരവായില്ല.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമസമ്ഭൂതം സുഖദം പുത്രകാമദമ് । സ്വര്ഗദം ച തഥാ പ്രോക്തം ജ്ഞാനിനാം മോക്ഷദം തഥാ
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ നിന്നുള്ള ജീവിതം സന്തോഷവും മക്കളെ ലഭിക്കുന്നതും സ്വർഗം നൽകുന്നതും, ജ്ഞാനികൾക്ക് മോക്ഷം നൽകുന്നതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ന ഭവിഷ്യതി തന്നൂമനയാ ദേവകന്യയാ । നാരദാച്ച മയാ പൂര്വം ശ്രുതമസ്തി കഥാനകമ് । യഥോര്വശീവശോ രാജാ പരാഭൂതഃ പുരൂരവാഃ
പക്ഷേ ഈ ദേവകന്യയുമായി അങ്ങനെ സംഭവിക്കില്ല; നാരദനിൽ നിന്ന് ഞാൻ മുമ്പേ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ഉർവശിയുടെ അടിമയായി പുരൂരവസെന്ന രാജാവ് പരാജയപ്പെട്ട കഥ.
ബുധോത്പത്തിഃ ഋഷയ ഊചുഃ കോഽസൌ പുരൂരവാ രാജാ കോര്വശീ ദേവകന്യകാ । കഥം കഷ്ടം ച സമ്പ്രാപ്തം തേന രാജ്ഞാ മഹാത്മനാ
ഋഷിമാർ ചോദിച്ചു: ഈ പുരൂരവസെന്ന രാജാവ് ആരാണ്? ഉർവശി എന്ന ദേവകന്യ ആരാണ്? ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന് എന്ത് കഷ്ടം നേരിട്ടു?
സര്വം കഥാനകം ബ്രൂഹി ലോമഹര്ഷണജാധുനാ । ശ്രോതുകാമാ വയം സര്വേ ത്വന്മുഖാബ്ജച്യുതം രസമ്
ലോമഹർഷണപുത്രാ, ആ കഥ മുഴുവൻ ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ; നിങ്ങളുടെ പദ്മപുഷ്പംപോലെയുള്ള വായിൽ നിന്ന് വീണുവീഴുന്ന അമൃതം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.