सुनिए, हे पुण्यवान ऋषींनो, शौनकांनी एक गहन शंका उपस्थित केली: "परमेश्वर विष्णूचे ज्ञान कुठे गेले? त्याचे कर्म कसे थांबले, तो जिवंत असताना? हे अद्भुत आहे, कृपया सत्य सांग." "पूर्वी उल्लेख केलेल्या शक्तीनेच विष्णूला कसे जिंकले? ती शक्ती कुठून आली, तिचे स्वरूप काय, तिची क्षमता कशी आहे? हेही सांग." "विष्णू, सर्वांचा अधिपती, वासुदेव, जगाचा शिक्षक, सर्वोच्च आत्मा, परम आनंद, ज्याचे स्वरूप अस्तित्व, चेतना आणि आनंद आहे—" "तो सर्व काही करतो, सर्वांचे पालन करतो, सृष्टी निर्माण करतो, निर्मळ आहे, सर्वत्र व्यापलेला आहे—तो सर्वोच्च असूनही, कसा झोपेत गेला, कसा निर्भर झाला?" "हे अद्भुत आणि गहन प्रश्न आहेत; हे शंका दूर कर, हे सुताजी, ज्ञानाच्या तलवारीने." सुतजी म्हणाले, "तीन लोकांत, चल-अचल जीवांमध्ये, ही शंका कोण दूर करू शकतो? अगदी ब्रह्माचे पुत्र, प्राचीन ऋषी, यांनाही या प्रश्नात गोंधळ येतो." "नारद आणि कपिल, हे श्रेष्ठ ऋषी, या चर्चेत उपस्थित आहेत; मी काय सांगावे, हे तेजस्वी ऋषींनो, या कठीण चर्चेत?" "देवांमध्ये विष्णूची सर्वत्र व्यापलेली, सर्वांचे रक्षण करणारी ही ओळख सांगितली आहे; ज्याच्यापासून हे सर्व जग, चल-अचल, उत्पन्न झाले आहे." "सर्वजण परमेश्वर नारायण, हृषीकेश, वासुदेव, जनार्दन यांना नमस्कार करतात, पूजतात." "काहीजण महादेव, शंकर, चंद्रमुकुटधारी, त्रिनेत्र, पंचमुखी, त्रिशूलधारी, नंदीधारी यांचीही पूजा करतात." "सर्व वेदांत त्याचा 'त्र्यंबक' या नावाने, जटा-धारी, पंचमुखी, गौरीचा अर्धा भाग असलेला, गायन केला जातो." "तो कैलासावर वास करतो, ध्यानात मग्न असतो, सर्व शक्तीने युक्त आहे, भूतांच्या संघासह, आणि दक्षाच्या यज्ञाचा नाश करणारा आहे." "वेदा जाणणारे सूर्याची सकाळ-संध्याकाळ, दिवसेंदिवस, मध्याह्नी विविध स्तोत्रांनी स्तुती करतात." "सर्व वेदांत सूर्याची पूजा सर्वोच्च मानली जाते; तोच परमात्मा, महान आत्मा म्हणून प्रसिद्ध आहे." "अग्नीची सर्वत्र वेदांत स्तुती होते, आणि इंद्र, तीन लोकांचा अधिपती, वरुण यांचीही स्तुती केली जाते." "जशी गंगा अनेक प्रवाहांनी वाहते, तशीच सर्व देवांमध्ये विष्णूला महान ऋषी घोषित करतात." "खरे ज्ञानी केवळ तीन ज्ञानमार्ग सांगतात: प्रत्यक्ष, अनुमान आणि शब्दप्रमाण." "काहीजण चार मार्ग सांगतात, त्यात उपमा धरतात; काही बुद्धिमान पाच मार्ग सांगतात, त्यात अर्थापत्ति धरतात." "पुराणांतील विद्वान सात ज्ञानमार्ग सांगतात; त्यांच्याद्वारे सर्वोच्च ब्रह्म जाणणे कठीण आहे." "या ठिकाणी बुद्धी, शास्त्र, आणि निर्णायक तर्क वापरावा, वारंवार तपासावे." "प्रत्यक्ष ज्ञान सतत विचारावे, उदाहरणांसह, ज्ञानींच्या मार्गाने चालावे." "ज्ञानी असे सांगतात, पुराणांत गायन आहे: ब्रह्मा सृष्टीची शक्ती धारण करतो, हरि पालनाची शक्ती धारण करतो." "हरि संहाराची शक्ती धारण करतो, सूर्य प्रकाशाची शक्ती, आणि पृथ्वीच्या पालनाची शक्ती शेष आणि कूर्मामध्ये आहे." "ती आद्य शक्ती, बदलून, सर्वांमध्ये स्थिर आहे; अग्नीमध्ये दाहाची शक्ती, वायूमध्ये गतीची शक्ती आहे." "शिवही कुंडलिनीविना जड होतो; शक्तिविना कोणताही असमर्थ मानला जातो." "तसेच, ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत, या विश्वातील सर्व चल-अचल जीवांमध्ये—" "शक्तिविना सर्व दोषयुक्त, केवळ पदार्थ आहे; शक्तिविना विजय, गती, अन्नभक्षण अशक्य आहे." "सर्वत्र व्यापलेली शक्ती ब्रह्मरूप आहे; ती विविध प्रकारे पूजावी, ज्ञानींनी सतत तपासावी." "विष्णूमध्ये सत्त्वशक्ती आहे; ती नसेल तर तो काही करीत नाही. ब्रह्मामध्ये रजशक्ती; ती नसेल तर तो सृष्टी करीत नाही." "शिवामध्ये तमशक्ती; त्यानेच संहार होतो. हे सर्व मनात वारंवार विचारावे, अनुमान करावे." "शक्ती सृष्टी निर्माण करते, तीच सर्वांचे पालन करते; तिच्या इच्छेने हे जग, चल-अचल, संहार पावते." "विष्णू, हर, शक्र, ब्रह्मा, अग्नी, सूर्य, वरुण—हे आपापल्या कार्यात शक्तिविना असमर्थ आहेत." "देव शक्तीनेच आपापली कर्तव्ये पार पाडतात; तीच कारण-कार्यांत प्रत्यक्ष दिसते." "ज्ञानी ती गुणयुक्त आणि निर्गुण असे वर्णन करतात; इच्छाप्रवृत्त लोक गुणयुक्त पूजतात, विरक्त निर्गुण पूजतात." "तीच धर्म, अर्थ, काम, मोक्षाची स्वामिनी आहे; नियमाने पूजल्यास ती इच्छित फल देते." "मोहित लोक, तिच्या मायेत झाकलेले, तिला ओळखत नाहीत; काही ज्ञानीही इतरांना भ्रमित करतात." "कालीच्या प्रेरणेने, मंद बुद्धीचे शास्त्रज्ञ, आपापल्या उपजीविकेसाठी वेगवेगळ्या अप्रमाण धर्ममतांची स्थापना करतात." "या कलियुगात, हे भाग्यवान ऋषींनो, अनेक मतांचे विभाग निर्माण झाले आहेत; इतर युगात असे अपौरुषेय, अवैदिक धर्म कधीच दिसले नाहीत." "तो प्रचंड विष्णू अनेक वर्षे तप करतो; ब्रह्मा, हरि, आणि हर—हे त्रीदेव—सदासर्वदा कोणत्यातरी शाश्वत तत्त्वाचे ध्यान करतात." "हे तिघे—ब्रह्मा, विष्णू, महेश्वर—सदैव इच्छाप्रवृत्त, विविध यज्ञ करतात." अशा प्रकारे, हे ऋषींनो, शक्तीचे रहस्य, देवांचे कार्य, आणि ब्रह्मरूप शक्तीची सर्वत्र उपस्थिती यांचे विवेचन झाले.