पपात पादयोस्तस्य दण्डवत्प्रेमसंयुतः । स्तुतिं चकार देवेशो मेघगम्भीरया गिरा
त्याच्या पायांवर प्रेमाने दंडवत घातले; देवांचा स्वामी कृष्णाने मेघासारख्या गंभीर आवाजात स्तुती केली.
स्थितस्तु पुरतः शम्भोर्वासुदेवः सनातनः । श्रीकृष्ण उवाच देवदेव जगन्ताथ सर्वभूतार्तिनाशन
शंभूच्या समोर सनातन वासुदेव उभा राहिला; श्रीकृष्ण म्हणाला: 'देवांचा देव, जगाचा स्वामी, सर्व जीवांच्या दुःखांचा नाश करणारा...'
विश्वयोने सुरारिघ्न नमस्त्रैलोक्यकारक । नीलकण्ठ नमस्तुभ्यं शूलिने ते नमो नमः
हे विश्वाचे मूळ, देवांचे शत्रू नष्ट करणारे, तीनही लोकांची निर्मिती करणारे, नीलकंठा, त्रिशूळधारी, तुला माझे वारंवार नमस्कार.
शैलजावल्लभायाश्च यज्ञघ्नाय नमोऽस्तु ते । धन्योऽहं कृतकृत्योऽहं दर्शनात्तव सुव्रत
शैलजाच्या प्रिय सखा, यज्ञाचा नाश करणारे, तुला नमस्कार. तुझं दर्शन झाल्यामुळे मी धन्य झालो, माझं जीवन सफल झालं, हे दृढव्रती.
जन्म मे सफलं जातं नत्वा ते पादपङ्कजम् । बद्धोऽहं स्त्रीमयैः पाशैः संसारेऽस्मिञ्जगद्गुरो
तुझ्या कमळासारख्या पायांना वंदन करून माझा जन्म सफल झाला. या जगात मी स्त्रीस्वरूपाच्या बंधनात अडकलेलो आहे, हे जगाचे गुरु.
शरणं तेऽद्य सम्प्राप्तो रक्षणार्थं त्रिलोचन । सम्प्राप्य मानुषं जन्म खिन्नोऽहं दुःखनाशन
आज मी तुझ्या आश्रयाला आलोय, त्रिनेत्री, माझ्या रक्षणासाठी. मानवजन्म मिळूनही मी दुःखांनी त्रस्त झालोय, हे दुःखनाशक.
त्राहि मां शरणं प्राप्तं भवभीतं भवाधुना । गर्भवासे महद्दुःखं प्राप्तं मदनदाहक
मी तुझ्या शरण आलोय, भवसागराची भीती वाटते, मला वाचव, हे मदनदहन. गर्भवासात मोठं दुःख भोगावं लागलं.
जन्मतः कंसभयजमनुभूतं च गोकुले । जातोऽहं नन्दगोपालो बल्लवाज्ञाकरस्तथा
जन्मापासूनच गोकुळात कंसाची भीती अनुभवली. मी नंदगोपाचा मुलगा म्हणून जन्मलो आणि गवळ्यांची आज्ञा पाळली.
गोरजःकीर्णकेशस्तु भ्रमन्वृन्दावने घने । म्लेच्छराजभयत्रस्तो गतो द्वारवतीं पुनः
गायींच्या धुळीने माखलेले केस घेऊन मी घनदाट वृंदावनात भटकत होतो. म्लेच्छराजाच्या भीतीने पुन्हा द्वारवतीला गेलो.
त्यक्त्वा पित्र्यं शुभं देशं माधुरं दुर्लभं विभो । ययातिशापबद्धेन तस्मै दत्तं भयाद्विभो
पितृपरंपरेचा शुभ आणि दुर्मिळ असा मथुरेचा देश मी सोडला, हे प्रभो. ययातिच्या शापामुळे भीतीने तो देश मी त्याला दिला.
राज्यं सुपुष्टमपि च धर्मरक्षापरेण च । उग्रसेनस्य दासत्वं कृतं वै सर्वदा मया
राज्य समृद्ध असूनही आणि धर्मरक्षणात तत्पर असूनही, मी नेहमी उग्रसेनाची सेवा स्वीकारली.
राजासौ यादवानां वै कृतो नः पूर्वजैः किल । गार्हस्थ्यं दुःखदं शम्भो स्त्रीवश्यं धर्मखण्डनम्
आमच्या पूर्वजांनी त्याला यादवांचा राजा केले. संसारात नेहमी दुःख असतं, शंभो, स्त्रीच्या अधीन राहिलं की धर्माचा नाश होतो.
पारतन्त्र्यं सदा बन्धमोक्षवार्तात्र दुर्लभा । रुक्यिण्यास्तनयान्दृष्ट्वा भार्या जाम्बवती मम
परावलंबन हे कायमच बंधन आहे, आणि इथे मुक्तीची चर्चा दुर्मिळ आहे. रुक्मिणीच्या मुलांना पाहून, माझी पत्नी जांबवती—
प्रेरयामास पुत्रार्थं तपसे मदनान्तक । सकामेन मया तप्तं तपः पुत्रार्थमद्य वै
तिने मला, हे मदनदहन, मुलासाठी तप करण्यास प्रवृत्त केलं. इच्छेने मी आज मुलासाठी तप केलं.
लज्जा भवति देवेश प्रार्थनायां जगद्गुरो । कस्त्वामाराध्य देवेशं मुक्तिदं भक्तवत्सलम्
देवताधीशा, जगाच्या गुरू, मागणं मागताना लाज वाटते. तुझी भक्ती करून, मुक्ती देणाऱ्या, भक्तवत्सल असलेल्या तुला—
प्रसन्नं याचते मूढः फलं तुच्छं विनाशि यत् । सोऽयं मायाविमूढात्मा याचे पुत्रसुखं विभो
—कोण तुझ्या प्रसन्नतेनंतर मूर्खपणाने तुच्छ आणि नाश पावणारं फळ मागेल? पण मायेने भ्रमित होऊन, मीच तुला, प्रभो, पुत्रसुखाची मागणी करतो.
कामिन्या प्रेरितः शम्भो मुक्तिदं त्वां जगत्पते । जानामि दुःखदं शम्भो संसारं दुःखसाधनम्
स्त्रीच्या इच्छेने, शंभो, मी तुला, मुक्ती देणाऱ्या जगत्पतीला शरण आलोय. मला माहीत आहे, शंभो, की संसार हे दुःख आणि यातनांचे मूळ आहे.
अनित्यं नाशधर्माणं तथापि विरतिर्न मे । शापान्नारायणांशोऽहं जातोऽस्मि क्षितिमण्डले
संसार क्षणभंगुर आणि नाश पावणारा आहे, तरीही मला विरक्ती येत नाही. शापामुळे मी, नारायणाचा अंश, पृथ्वीवर जन्म घेतला.
भोक्तुं बहुतरं दुःखं मायापाशेन यन्त्रितः । व्यास उवाच इत्युक्तवन्तं गोविन्दं प्रत्युवाच महेश्वरः
मायेच्या बंधनाने बांधला गेलो म्हणून मी खूप दुःख भोगलं. व्यास म्हणतो: असं म्हणून गोविंदाला महेश्वर उत्तर देतो.
बहवस्ते भविष्यन्ति पुत्राः शत्रुनिषूदन । स्त्रीणां षोडशसाहस्रं भविष्यति शतार्धकम्
तुला अनेक पुत्र होतील, हे शत्रूंचा नाश करणारा. सोळा हजार एकशे स्त्रिया तुझ्या असतील.
तासु पुत्रा दश दश भविष्यन्ति महाबलाः । इत्युक्त्वोपररामाशु शङ्करः प्रियदर्शनः
त्यांच्यात प्रत्येकीला दहा-दहा बलाढ्य पुत्र जन्माला येतील. असं सांगून, प्रियदर्शन शंकर लगेचच शांत झाले.
उवाच गिरिजा देवी प्रणतं मधुसूदनम् । कृष्ण कृष्ण महाबाहो संसारेऽस्मिन्नराधिप
मग गिरिजा देवीने वंदन केलेल्या मधुसूदनाला म्हणाली, 'कृष्णा, कृष्णा, महाबाहू, या जगातल्या नराधिपा—'
गृहस्थप्रवरो लोके भविष्यति भवानिह । ततो वर्षशतान्ते तु द्विजशापाज्जनार्दन
'इथे तू लोकांत श्रेष्ठ गृहस्थ होशील, हे भव. पण शंभर वर्षांनंतर, द्विजांच्या शापामुळे, जनार्दना—'
गान्धार्याश्च तथा शापाद्भविता ते कुलक्षयः । परस्परं निहत्याजौ पुत्रास्ते शापमोहिताः
'आणि गांधारीच्या शापामुळेही, तुझं वंश कधीच नष्ट होईल. तुझे पुत्र शापामुळे मोहात पडून युद्धात एकमेकांना मारतील.'
गमिष्यन्ति क्षयं सर्वे यादवाश्च तथापरे । सानुजस्त्वं तथा देहं त्यक्त्वा यास्यसि वै दिवम्
'ते सगळे आणि इतर यदुवंशीयही नष्ट होतील. आणि तू, भावासह, आपलं शरीर सोडून स्वर्गात जाशील.'
शोकस्तत्र न कर्तव्यो भवितव्यं प्रति प्रभो । अवश्यम्भाविभावानां प्रतीकारो न विद्यते
'हे प्रभो, जे व्हायचं आहे त्याबद्दल दुःख करू नकोस. कारण जे घडायचं ठरलं आहे, त्याला कोणीच अडवू शकत नाही.'
तत्र शोको न कर्तव्यो नूनं मम मतं सदा । अष्टावक्रस्य शापेन भार्यास्ते मधुसूदन
'म्हणून तिथे दुःख करायचं कारण नाही—हेच माझं कायमचं मत आहे. अष्टावक्राच्या शापामुळे, मधुसूदना, तुझ्या पत्नी—'
चौरेभ्यो ग्रहणं कृष्ण गमिष्यन्ति मृते त्वयि । व्यास उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधे शम्भुः सोमः ससुरमण्डलः
'तू मरण पावल्यानंतर, कृष्णा, तुझ्या पत्नी चोरांकडून पकडल्या जातील.' व्यास म्हणतो: असं सांगून शंभू, सोम आणि देवांची सभा तिथून अदृश्य झाली.
उपमन्युं प्रणम्याथ कृष्णोऽपि द्वारकां ययौ । यस्माद् ब्रह्मादयो राजन् सन्ति यद्यप्यधीश्वराः
नंतर उपमन्युला वंदन करून, कृष्ण द्वारकेला गेला. कारण, राजन, ब्रह्मा वगैरे जरी प्रभू असले—
तथापि मायाकल्लोलयोगसंक्षुभितान्तराः । तदधीनाः स्थिताः सर्वे काष्ठपुत्तलिकोपमाः
तरीही त्यांच्या अंतःकरणात मायेच्या लाटांनी नेहमीच गोंधळ माजतो. ते सगळे तिच्या अधीन राहतात, जणू काही लाकडी बाहुल्यांसारखे.