द्वादशैव सहस्राणि ब्रह्माण्डं च शताधिकम् । तथाष्टादशसाहस्रं ब्रह्मवैवर्तमेव च
ब्रह्मांड पुराण बारा हजार एकशे श्लोकांचे आहे; तसेच ब्रह्मवैवर्त पुराण अठरा हजार श्लोकांचे आहे.
अयुतं वामनाख्यं च वायव्यं षट्शतानि च । चतुर्विंशतिसंख्यातः सहस्राणि तु शौनक
वामन पुराण दहा हजार श्लोकांचे आहे आणि वायू पुराण सहाशे श्लोकांचे आहे. हे शौनक, एकूण चोवीस हजार श्लोक आहेत.
त्रयोविंशतिसाहस्रं वैष्णवं परमाद्भुतम् । चतुर्विंशतिसाहस्रं वाराहं परमाद्भुतम्
वैष्णव हे अद्भुत पुराण तेवीस हजार श्लोकांचे आहे; वाराह हे अद्भुत पुराण चोवीस हजार श्लोकांचे आहे.
षोडशैव सहस्राणि पुराणं चाग्निसंज्ञितम् । पञ्चविंशतिसाहस्रं नारदं परमं मतम्
अग्नि नावाचे पुराण सोळा हजार श्लोकांचे आहे; नारद हे श्रेष्ठ मानले जाणारे पुराण पंचवीस हजार श्लोकांचे आहे.
पञ्चपञ्चाशत्साहस्रं पद्माख्यं विपुलं मतम् । एकादशसहस्राणि लिङ्गाख्यं चातिविस्मृतम्
पद्म नावाचे विस्तृत पुराण पंचावन्न हजार श्लोकांचे आहे; लिंग नावाचे अतीव पूज्य पुराण अकरा हजार श्लोकांचे आहे.
एकोनविंशत्साहस्रं गारुडं हरिभाषितम् । सप्तदशसहस्रं च पुराणं कूर्मभाषितम्
गरुडपुराण, जे श्रीहरींनी सांगितले, त्यात एकोणवीस हजार श्लोक आहेत. कुर्मपुराणात सतर हजार श्लोक आहेत.
एकाशीतिसहस्राणि स्कन्दाख्यं परमाद्भुतम् । पुराणाख्या च संख्या च विस्तरेण मयानघाः
स्कंदपुराण हे अतिशय अद्भुत असून त्यात एक्याऐंशी हजार श्लोक आहेत. अशा प्रकारे, पापरहितांनो, मी पुराणांची नावे आणि त्यातील श्लोकांची संख्या सविस्तर सांगितली.
तथैवोपपुराणानि शृण्वन्तु ऋषिसत्तमाः । सनत्कुमारं प्रथमं नारसिंहं ततः परम्
त्याचप्रमाणे, ऋषिश्रेष्ठांनो, उपपुराणांची नावे ऐका. प्रथम सनत्कुमार, त्यानंतर नरसिंह.
नारदीयं शिवं चैव दौर्वाससमनुत्तमम् । कापिलं मानवं चैव तथा चौशनसं स्मृतम्
नारदीय, शिव, आणि अतुलनीय दौर्वासस; कापिल, मानव आणि कौशनस असेही उपपुराण म्हणून ओळखले जातात.
वारुणं कालिकाख्यं च साम्बं नन्दिकृतं शुभम् । सौरं पाराशरप्रोक्तमादित्यं चातिविस्तरम्
वारुण, कालिकाख्य, सांब, नंदीने रचलेले शुभ, सौर, पराशरांनी सांगितलेले, आणि विस्तृत आदित्य हेही उपपुराण आहेत.
माहेश्वरं भागवतं वासिष्ठं च सविस्तरम् । एतान्युपपुराणानि कथितानि महात्मभिः
माहेश्वर, भागवत आणि सविस्तर वसिष्ठ — ही सर्व उपपुराणे महात्म्यांनी सांगितली आहेत.
अष्टादश पुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः । भारताख्यानमतुलं चक्रे तदुपबृंहितम्
सत्यवतीपुत्राने अठरा पुराणे रचून, त्यावर आधारित आणि त्यांना पूरक असे अतुलनीय भारताख्यान निर्माण केले.
मन्वन्तरेषु सर्वेषु द्वापरे द्वापरे युगे । प्रादुःकरोति धर्मार्थी पुराणानि यथाविधि
प्रत्येक मन्वंतरात आणि प्रत्येक द्वापरयुगात, धर्माची इच्छा असणारा योग्य रीतीने पुराणांची निर्मिती करतो.
द्वापरे द्वापरे विष्णुर्व्यासरूपेण सर्वदा । वेदमेकं स बहुधा कुरुते हितकाम्यया
प्रत्येक द्वापरयुगात, विष्णू नेहमी व्यासरूप धारण करून, सर्वांच्या हितासाठी एक वेद अनेक भागांत विभागतो.
अल्पायुषोऽल्पबुद्धींश्च विप्रान्ज्ञात्वा कलावथ । पुराणसंहितां पुण्यां कुरुतेऽसौ युगे युगे
कलियुगात ब्राह्मणांचे आयुष्य कमी आणि बुद्धी मर्यादित आहे हे जाणून, तो प्रत्येक युगात पुण्यकारी पुराणसंहिता निर्माण करतो.
स्त्रीशूद्रद्विजबन्धूनां न वेदश्रवणं मतम् । तेषामेव हितार्थाय पुराणानि कृतानि च
स्त्रिया, शूद्र आणि द्विजबांधव — ज्यांना वेद ऐकण्याचा अधिकार नाही, त्यांच्या कल्याणासाठीच पुराणे रचली गेली.
मन्वन्तरे सप्तमेऽत्र शुभे वैवस्वताभिधे । अष्टाविंशतिमे प्राप्ते द्वापरे मुनिसत्तमाः
या शुभ सातव्या मन्वंतरात, ज्याचे नाव वैवस्वत आहे, जेव्हा अठ्ठाविसावे द्वापर येते, हे ऋषिश्रेष्ठांनो,
व्यासः सत्यवतीसूनुर्गुरुर्मे धर्मवित्तमः । एकोनत्रिंशत्संप्राप्ते द्रौणिर्व्यासो भविष्यति
सत्यवतीपुत्र व्यास, माझे पूज्य गुरु आणि धर्माचे जाणकार, एकोणतीसाव्या चक्रात द्रौणिव्यासनामाने प्रकट होतील.
अतीतास्तु तथा व्यासाः सप्तविंशतिरेव च । पुराणसंहितास्तैस्तु कथितास्तु युगे युगे
अशाच प्रकारे, पूर्वी सत्तावीस व्यास होऊन गेले आहेत आणि त्या महात्म्यांनी प्रत्येक युगात पुराणसंहितांचे वाचन केले आहे.
ऋषय ऊचुः ब्रूहि सूत महाभाग व्यासाः पूर्वयुगोद्भवाः । वक्तारस्तु पुराणानां द्वापरे द्वापरे युगे
ऋषी म्हणाले: सूताजी, आम्हाला सांगा — पूर्वीच्या युगात कोणते व्यास जन्मले आणि प्रत्येक द्वापरयुगात पुराणांचे वक्ते कोण होते?
सूत उवाच द्वापरे प्रथमे व्यस्ताः स्वयं वेदाः स्वयम्भुवा । प्रजापतिर्द्वितीये तु द्वापरे व्यासकार्यकृत्
सूत म्हणाले: पहिल्या द्वापरयुगात स्वयंभूने स्वतः वेद विभागले. दुसऱ्या द्वापरयुगात प्रजापतींनी व्यासाचे कार्य केले.
तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे तु बृहस्पतिः । पञ्चमे सविता व्यासः षष्ठे मृत्युस्तथापरे
तिसऱ्या द्वापरयुगात उशनास, चौथ्या द्वापरयुगात बृहस्पती, पाचव्या द्वापरयुगात सविता, सहाव्या द्वापरयुगात मृत्यू यांनी व्यासपद भूषवले.
मघवा सप्तमे प्राप्ते वसिष्ठस्त्वष्टमे स्मृतः । सारस्वतस्तु नवमे त्रिधामा दशमे तथा
सातव्या द्वापरयुगात मगवान, आठव्या द्वापरयुगात वसिष्ठ, नवव्या द्वापरयुगात सारस्वत, आणि दहाव्या द्वापरयुगात त्रिधामा हे व्यास म्हणून ओळखले जातात.
एकादशेऽथ त्रिवृषो भरद्वाजस्ततः परम् । त्रयोदशे चान्तरिक्षो धर्मश्चापि चतुर्दशे
अकराव्या मध्ये त्रिवृष, त्यानंतर भरद्वाज, तेराव्या मध्ये अंतरिक्ष, आणि चौदाव्या मध्ये धर्म.
त्रय्यारुणिः पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः । मेधातिथिः सप्तदशे व्रती ह्यष्टादशे तथा
पंधराव्या मध्ये त्रय्यारुणि, सोळाव्या मध्ये धनंजय, सतराव्या मध्ये मेधातिथी, आणि अठराव्या मध्ये व्रती.
अत्रिरेकोनविंशेऽथ गौतमस्तु ततः परम् । उत्तमश्चैकविंशेऽथ हर्यात्मा परिकीर्तितः
एकोणविसाव्या मध्ये अत्रि, त्यानंतर गौतम, एकविसाव्या मध्ये उत्तम, ज्याला हर्यात्मा म्हणतात.
वेनो वाजश्रवाश्चैव सोमोऽमुष्यायणस्तथा । तृणबिन्दुस्तथा व्यासो भार्गवस्तु ततः परम्
वेन, वाजश्रवा, सोम, अमुष्यायण, तृणबिंदु, व्यास आणि त्यानंतर भार्गव.
ततः शक्तिर्जातुकर्ण्यः कृष्णद्वैपायनस्ततः । अष्टाविंशतिसंख्येयं कथिता या मया श्रुता
त्यानंतर शक्ती, जातुकर्ण्य, आणि मग कृष्णद्वैपायन; ही अठ्ठावीस जणांची मोजणी मी ऐकली आहे.
कृष्णद्वैपायनात्प्रोक्तं पुराणं च मया श्रुतम् । श्रीमद्भागवतं पुण्यं सर्वदुःखौघनाशनम्
कृष्णद्वैपायन यांच्याकडून मी हे पुराण, म्हणजेच श्रीमद्भागवत, पवित्र आणि सर्व दुःखांचा नाश करणारे, ऐकले आहे.
कामदं मोक्षदं चैव वेदार्थपरिबृंहितम् । सर्वागमरसारामं मुमुक्षूणां सदा प्रियम्
हे सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, मुक्ती देणारे, वेदांचा अर्थ लाभलेले, सर्व शास्त्रांचा सार असलेले आणि मुक्तीची इच्छा असणाऱ्यांना नेहमी प्रिय आहे.