ଘୃତାଚୀଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏକ ଶୁକପକ୍ଷୀ ଆକାର ଦେଖାଯିବାରୁ, ମହାମୁନି ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ "ଶୁକ" ନାମ ରଖିଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଆଶ୍ରମର ନିୟମ ମାନିଲେ। ଶୁକ ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ତାହାର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ, ଏବଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହରେ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଶୁକ ସନ୍ନିହିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପିତା କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ପାଖକୁ ଫେରିଲେ। ଶୁକଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ବ୍ୟାସ ସ୍ନେହ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଉଠି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରିଲେ। ବ୍ୟାସ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ଖବର ନେଲେ, ପାଠ ପଢ଼ିବା ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, ଏବଂ ଶୁକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ ଆଶ୍ରମରେ ବସାଇଲେ। ପରେ ବ୍ୟାସ ଶୁକଙ୍କ ବିବାହ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ମୁନିକନ୍ୟାକୁ ବରାଣୀ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ନିର୍ମଳ ଶୁକ, ତୁମେ ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ, ଏବେ ଏକ ଭଲ ବିବାହ କର। ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର, ଏବଂ ମୋ ଋଣ ମୁକ୍ତ କର। ପୁଅ ନଥିଲେ କୌଣସି ଗତି, ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏବେ ଗୃହସ୍ଥ ହେ। ତୁମେ ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମୋର ଆଶା ପୂରଣ ହେବ, ମୋ ପ୍ରମୋଦ ହେବ। ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି ମାତୃ ବିନା ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏବେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" ଏପରି ବ୍ୟାସ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶୁକ ଯେଉଁଠାରେ ଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ବିରକ୍ତି ଥିଲେ। ଶୁକ କହିଲେ, "ହେ ବେଦବ୍ୟାସ, ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଆପଣ ଏହା କାହିଁକି କହୁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ, ଯାହା ଆଦେଶ ଦେବେ, କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।" ତାହାପରେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ, "ପୁଅ, ତୋର ପାଇଁ ମୁଁ ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲି, ଅନେକ କଷ୍ଟ ଓ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମକୁ ପାଇଥିଲି। ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି ତୁମକୁ ଧନ ଦେଉଛି, ତୁମେ ଯୁବାବସ୍ଥାର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କର।" ଶୁକ ପଚାରିଲେ, "ମାନବ ଜଗତରେ କେଉଁ ସଂସାରିକ ଆନନ୍ଦ ନିର୍ମଳ ଦୁଃଖ ରହିତ? ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପୃଶ୍ୟ, ତାହାକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଆନନ୍ଦ କୁହନ୍ତି ନାହିଁ। ଯଦି ମୁଁ ବିବାହ କରିବି, ତେବେ ଜନାନୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିବି; ଏହି ନିର୍ବଳତାରେ କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ରହିଛି? ଲୋହା ବା କାଠର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ପୁଅ ଓ ଜନାନୀର ବନ୍ଧନରୁ କେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ ମଳ ଓ ପିଶାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଜନାନୀର ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏମିତି; ଏପରି ଦେହରେ କେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ଆନନ୍ଦ ନେବେ?" "ମୁଁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇନି, ତେଣୁ ଗର୍ଭ ପ୍ରତି କେଉଁ ଆସକ୍ତି ରହିପାରିବ? ଭବିଷ୍ୟତରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଗର୍ଭଜ ଜନ୍ମ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଆତ୍ମାର ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦ ଛାଡ଼ି, ମଳ ଆନନ୍ଦର ଆଶା କାହିଁକି ରଖିବି? ଆତ୍ମାରେ ଆନନ୍ଦ ନେବା ଲୋକ କ୍ରୋଧୀ ହୁଏ ନାହିଁ।" "ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ବେଦ ହିଁ ହିଂସା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କର୍ମ ମାର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ। ବୃହସ୍ପତି ମୋର ଗୁରୁ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ସଂସାରରେ ଡୁବିଛନ୍ତି; ଅଜ୍ଞାନରେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ବନ୍ଧିଯାଇଛି, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବେ? ଯେପରି ରୋଗୀ ଡାକ୍ତର ଅନ୍ୟ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କରେ, ସେପରି ଗୃହସ୍ଥ ଗୁରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ।" "ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଛି; ସଂସାର ନାଗରୁ ଭୟଭୀତ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାରରେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ରୂପୀ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଚଳନା ପରି ଅବିରତ ଚାଲିଥାଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦିନ ରାତି ବିଶ୍ରାମ ନାହିଁ, ସେପରି ଆମକୁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ନାହିଁ।" "ସଂସାର ଛାଡ଼ି ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସନ୍ଧାନ ବ୍ୟତୀତ କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି? ମୂଢ଼ମତି ଲୋକଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ମଳରେ ପୋକା ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ପରି। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ସଂସାରରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ମୂଢ଼ମତି ଠାରୁ ଉତ୍ତମ ନୁହଁନ୍ତି; ସେମାନେ କୁକୁର, ଗାଧା ଓ ଡ଼ିଂଗର ପରି। ବିରଳ ମାନବ ଜନ୍ମ ଓ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ଯଦି ମଣିଷ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧି ରହେ, ତେବେ କିଏ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରିବ?" "ସଂସାରରେ ନାରୀ, ପୁଅ, ଘର ଆଦିରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକକୁ ଜ୍ଞାନୀ କୁହାଯାଉଛି—ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଯିଏ ମାୟାର ତିନି ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେଇ ଜ୍ଞାନୀ, ସେଇ ପଣ୍ଡିତ, ସେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏଠାରେ ଅର୍ଥହୀନ ଅଧ୍ୟୟନ କ’ଣ ଉପକୃତି? ଯାହା ସଂସାରିକ ବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦିପାରେ, ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ବନ୍ଧନ ଅଛି, ତାହାକୁ ଘର କୁହାଯାଏ; ବନ୍ଧନ ରହିଥିବା କାରାଗାରରେ କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଅଛି? ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ। ଯେଉଁମାନେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ମୂଢ଼, ଓ ଭାଗ୍ୟରେ ମୋହିତ, ସେମାନେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରି ବି ଆଉଥରେ ବନ୍ଧନକୁ ଯାଆନ୍ତି।" ଏହିପରେ ବ୍ୟାସ କହିଲେ, "ଘର କାରାଗାର ନୁହଁ, ବନ୍ଧନର କାରଣ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ। ଯିଏ ମନରେ ମୁକ୍ତ, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ। ଯିଏ ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରେ, ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରେ, ଯଜ୍ଞାଦି କରେ, ସତ୍ୟ କହେ ଓ ପବିତ୍ର ରହେ, ସେ ଗୃହସ୍ଥ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରେ।" "ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବନପ୍ରସ୍ଥ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ଦିନ ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ସବୁବେଳେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କଠାରେ ଯାଆନ୍ତି। ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଶ୍ଚଳ ଭାବରେ ଗୃହସ୍ଥକୁ ଆହାର, ସତ୍ୟବାଣୀ ଓ ଦାନ ଦେଇ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି। ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ଶୁଣାଯାଇନାହିଁ।" ଏଭଳି ଶୁକ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ଉପଦେଶ ଏବଂ ଆତ୍ମ-ଅନୁସନ୍ଧାନର ଆଲୋଚନା ହେଲା।