ଵ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣିବା ପରେ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ହସ୍ତମୁଦ୍ରାରେ ଶୋଭିତ ମୁହଁରେ ମଧୁର ହସ ଦେଇ, ଅତି ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ମଧୁର କଥା କହିଲେ। ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ କହିଲେ—“ଶୌରି, ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ଚାରିଭୁଜାରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଗୁଣମୟା ଅଟୁଟ ଶକ୍ତି; ତୁମେ ମୋତେ ଜାଣ, କିନ୍ତୁ ମୋର ନିରାକାର ଶ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଧାର ଭାବରେ ଜାଣିନାହ। ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଭାଗବତକୁ ପବିତ୍ର, ବେଦର ସାର ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ଭାବରେ ବୁଝ। ଦେବୀଙ୍କ ଅତି ଦୟା ଦ୍ୱାରା, ଶତ୍ରୁନାଶକ ବିଷ୍ଣୁ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶ ତୁମ ପାଇଁ କହିଯାଇଛି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସଦା ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ, କେବେ ଭୁଲିବା ନୁହେଁ; ଏହା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହା ଛଡା ତିନି ଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିବାକୁ ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ; ତୁମେ ଦେବୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତେଣୁ ଏହି କଥା ତୁମେ ଶୁଣିଛ।" ଵ୍ୟାସ କହିଲେ—ଚାରିଭୁଜା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରକୁ ହୃଦୟରେ ରଖିଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମା, ଦେମନ୍ମାନେଙ୍କ ଭୟରେ ବିଭୀତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ସହ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଦୁଇ ଦେମନ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପଦ୍ମଜନ୍ମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପତିକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛ? ତୁମେ କିଏଠୁ ବଡ? ବିଶ୍ୱର ଲୋଟସ୍-ନେତ୍ରୀ, କେଉଁ କାରଣରେ ତୁମେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛ?” ହରି କହିଲେ—“ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଓ ମୁଁ ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କାରଣରେ ବିଶିଷ୍ଟ, ସେହି ଶକ୍ତି ହେଉଛନ୍ତି ମଙ୍ଗଳମୟା ଦେବୀ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଏହି ବଡ ସାଗରରେ ଯାହା ଉପରେ ଭଲି ରହିଛି, ସେ ଅପରିମିତ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମହାଶକ୍ତିର ପ୍ରକାଟ ରୂପ। ସେ ଜଗତର ଚଳ-ଅଚଳ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି; ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ଦାନ ଦେଇ, ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, ମୁକ୍ତିର ନିତ୍ୟ କାରଣ, ଏବଂ ବନ୍ଧନର ମୂଳ କାରଣ; ସେ ସର୍ବ ନାଥଙ୍କ ନାଥ। ବ୍ରହ୍ମା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣ, ମୁଁ ଓ ତୁମେ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ଚେତନା ଶକ୍ତିରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଦେବୀ ଅର୍ଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକରେ ଭାଗବତ କଥା କହିଥିଲେ; ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦ୍ୱାପର ଯୁଗ ଆରମ୍ଭରେ ହେବ।" ଵ୍ୟାସ କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିର ପଦ୍ମରୁ ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ପରେ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ନାରଦଙ୍କୁ, ଅପାର ଜ୍ଞାନର ଧାରୀ, କହିଲେ। ଦୀର୍ଘ କାଳ ପୂର୍ବେ, ନାରଦ ମୁଁକୁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ; ମୁଁ ଏହି ଭାଗବତକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସଂହିତାରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛି। ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱୀକୃତ, ପଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣ ଓ ଦେବୀଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୀଳା ଭରିଥିବା ଏହି ପୁରାଣ ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନର ସାର, ସମସ୍ତ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ସମ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବେଦର ଅର୍ଥରେ ଭରିଛି। ଏହି ପୁରାଣ ବୃତ୍ରାସୁର ବଧ ଓ ଅନେକ କଥାରେ ଭରିଛି, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଖଜାନା ଓ ସଂସାର ସାଗର ପାର କରିବା ନିମିତ୍ତ ବେଳା। ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ତୁମେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମେ ଅତି ଯୋଗ୍ୟ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଅଠାରି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ସାର ତୁମେ ତିଆରି କର, ଯାହା ଅଜ୍ଞାନ ନାଶ କରେ, ଦିବ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଆଲୋକ ଜାଗାଇଥାଏ। ଏହା ଶୁଣିବା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ, ଶାନ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଓ ମଙ୍ଗଳ ମିଳିଥାଏ; ପୁତ୍ର ଓ ନାତି ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ମୋର ଶିଷ୍ୟ, ଲୋମହର୍ଷଣର ଉତ୍ପନ୍ନ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ସହିତ ଏହି ପୁରାଣର ଶୁଭ ଗ୍ରନ୍ଥ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ। ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଉପଦେଶ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅଗଲା, ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ କହିଦେଲେ; ମୁଁ ଏହି ବିସ୍ତୃତ ପୁରାଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ଶୁକ, ପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ରହିଲେ; ତଥାପି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ର ପରି, ସେ ଶାନ୍ତି ନାପାଇଲେ। ସେ ଏକାନ୍ତରେ ବସି ଅସ୍ତିର ଦେଖାଯାଏ, ଶୂନ୍ୟ ପରି ଲାଗେ; ଖାଦ୍ୟରେ ଅତି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ଉପବାସରେ ମଧ୍ୟ ନିବୃତ୍ତ ନାହିଁ। ଶୁକଙ୍କୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ପୁତ୍ର, ତୁମେ ସଦା କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରୁଛ? କେଉଁ କାରଣରେ ଅସ୍ତିର ହେବା? ମାନ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିବା, କେଉଁ ଚିନ୍ତା ରହିଛି?” “ତୁମେ ସଦା ଧ୍ୟାନରେ ବସ, ଋଣ ପାଇଁ ପୀଡିତ ଦରିଦ୍ର ପରି; କେଉଁ ଚିନ୍ତା ରହିଛି, ପିତା ତୁମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଶୁଭ ଉପଭୋଗ କର, ଚିନ୍ତା ପାଳିଦିଅ। ଶାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନ ଚିନ୍ତା କର, ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଲଗା।" "ମୋର କଥାରୁ ମନରେ ଶାନ୍ତି ନାଆସିଲେ, ତେବେ, ପୁତ୍ର, ମିଥିଲାକୁ ଯାଅ, ଯାହା ଜନକ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ରାଜା ତୁମ ଭ୍ରମ ଦୂର କରିବେ; ଜନକ, ବିଦେହର ଧର୍ମଜ୍ଞ ଆତ୍ମା, ସତ୍ୟର ସାଗର।" "ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ଯାଅ, ପୁତ୍ର, ତୁମ ସନ୍ଦେହ ସମାଧାନ କର। ଭାର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ନିଜ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କର। ସେ ରାଜା ଋଷି ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନର ଧାରୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଅତି ଶାନ୍ତ ଓ ସଦା ଯୋଗରେ ଲଗା।" ସୂତ କହିଲେ—ଅସୀମ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଅରଣିରୁ ଜନ୍ମିତ ଶୁକ ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଏହି ମୋ ମନରେ ଏବେ ଅଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ: ବିଦେହକୁ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତ କୁହାଯାଏ, ତଥାପି ସେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି। ରାଜା ଜନକ, ପିତା, ଅଜନ୍ମା ନାରୀର ପୁତ୍ର ପରି ଦେଖାଯାଏ; ବିଦେହ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି—ଏହି ମୋ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସନ୍ଦେହ। ମୁଁ ଚାହେଁ ବିଦେହ ରାଜାକୁ ଦେଖିବାକୁ; ସେ କିପରି ଜଗତରେ ରହି ଜଳରେ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଅଲଗା ରହିଛନ୍ତି?