ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁକଦେବ ଦ୍ୱାରରେ ଆସିଥିଲେ। ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦ୍ୱାରପାଳ କହିଲେ, "ମହାଭାଗ, ଆପଣଙ୍କୁ ରୋକିଦେବା ମୋ ଦୋଷ। ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। କ୍ଷମା ହେଉଛି ମୁକ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଶକ୍ତି।" ତେବେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଦ୍ୱାରପାଳ, ଏଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ତୁମର ନୁହେଁ। ତୁମେ ସଦା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛ। ଏକ ଦାସ ସେମାନଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଚୋର ଓ ଶତୃ ପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୋଷ ମୋର; ମୁଁ ନିଜେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ଏହି ଅପମାନର କାରଣ ମୋ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ।" ତେବେ ଦ୍ୱାରପାଳ ପଚାରିଲେ, "ଦ୍ବିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂସାରରେ ସୁଖ କ'ଣ, ଦୁଃଖ କ'ଣ, ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କଣ କରିବା ଉଚିତ? କିଏ ଶତୃ, କିଏ ବନ୍ଧୁ? ଏହା ସବୁ ଆଜି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।" ଏଥିରେ ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅଛି; ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକେ ଆସକ୍ତ, ଅନ୍ୟେ ନିରାସକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର। ନିରାସକ୍ତମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର—ଏକେ ଜ୍ଞାନୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଜ୍ଞାନୀ, ତୃତୀୟ ମଧ୍ୟସ୍ଥ; ଆସକ୍ତମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ମୂଢ଼ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଜିତ ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱୟଂ ବୁଦ୍ଧି; ଏହି ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ ଓ ଅସଠିକ୍ ଦୁଇ ପ୍ରକାର।" ଦ୍ୱାରପାଳ କହିଲେ, "ବିଦ୍ୱାନ, ଆପଣ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ମୁଁ ତାହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରୁନି। ଦୟାକରି ଏହି ସବୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।" ତେବେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଅଛି, ସେଠି ସେ 'ଆସକ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଧନ, ପୁତ୍ର, ସ୍ତ୍ରୀ, ସମ୍ମାନ, ବିଜୟ ଲାଭ କଲେ ସେମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ଲାଭ ନହେଲେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ସୁଖ ଲାଭ ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜିବା; ଯିଏ ତାଙ୍କର ସୁଖର ବିରୋଧ କରେ, ସେ ତାଙ୍କର ଶତୃ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମିତ୍ର ସେଉଁଠିଏ ଯିଏ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନ କେବେ ମୂଢ଼ତାରେ ନ ପଡନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ମାନେ ସ everywhere ମୂଢ଼ତାରେ ରହନ୍ତି। "ଯିଏ ନିରାସକ୍ତ ଓ ଆତ୍ମନିଷ୍ଠ, ସେ ଏକାକୀ ଧ୍ୟାନ, ଆତ୍ମ-ଚିନ୍ତନ ଓ ବେଦାନ୍ତ-ଚର୍ଚ୍ଚାରେ ସୁଖ ପାଏ। ସଂସାରିକ କଥା ଓ ଏହା ସବୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ। ଭଲ ଚାହୁଁଥିବା ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ଅନେକ ଶତୃ ଅଛନ୍ତି—କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅବିବେକ, ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ଶତୃ। ତିନି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ମିତ୍ର ହେଉଛି ସନ୍ତୋଷ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।" ଦ୍ୱାରପାଳ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନି, ସେଉଁଠି ଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ଭିତର ମଣ୍ଡପକୁ ନେଇଗଲେ। ଶୁକଦେବ ଦେଖିଲେ ସେହି ସହର ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ ଓ କ୍ରୟ ହେଉଛି, ଅନେକ ଲୋକ ଆସକ୍ତି-ଦ୍ୱେଷରେ, କାମ, ଲୋଭ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ; କିନ୍ତୁ ଏହି ସହର ଧନ-ସମ୍ପଦରେ ଅତିଶୟ, ଭଲ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ଶୁକଦେବ ରାଜପ୍ରସାଦ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ଏତେ ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଯାଉଥିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଏଠି ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ। ଶୁକଦେବ ଏକ ଗଛ ଗଡ଼ିଆ ପରି ଅଚଳ ରହି, ମୋକ୍ଷ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ଛାୟା ଓ ଧୂପରେ ସମତା ବୋଧ କରି, ଏକାକୀ ଧ୍ୟାନରେ ଅଚଳ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀ ଆସି, ଶରୀର ମିଳାଇ, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣ୍ଡପକୁ ନେଇଗଲେ। ସେଠାରେ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇ, ଅତିଥି ଆଗମନର ଯଥାଯଥ ଆଦର କଲେ। ଏଠାରେ ରାଜସେବାରେ ନିପୁଣ, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ, କଳାବିଦ୍ୟାରେ ଦକ୍ଷ ମୁଖ୍ୟ ରାଜମହିଳାମାନେ ଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀ ଏହି ମହିଳାମାନେ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ମଣ୍ଡପ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେମାନେ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ, ସ୍ଥାନ-କାଳଉଚିତ ବିଭିନ୍ନ ମନୋହର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ପରେ, ଏହି ରାଜମହିଳାମାନେ କାମାସକ୍ତ ହୋଇ, ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ରାଜପ୍ରସାଦର ଅନ୍ତଃପୁର ଉଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ। ଶୁକଦେବ ଯୁବକ, ସୁନ୍ଦର, ମୃଦୁ ଭାଷୀ ଓ ମନୋହର ଥିଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାମଦେବ ପରି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ମହିଳାମାନେ ଜାଣିଲେ ଯେ, ଶୁକଦେବ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜୟୀ ମୁନି। ସେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ତାଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ଶୁକଦେବ ତୁମ୍ବି ମନ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମାତୃଭାବରେ ଦେଖିଲେ। ସ୍ୱ-ଆତ୍ମାରେ ଲୀନ, କ୍ରୋଧ ଜୟୀ, ସେ କେବେ ଖୁସି, କେବେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେନି, ମହିଳାମାନେ ଯେଉଁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିଲେ, ତଥାପି ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଳ ରହିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚମତ୍କାରିକ ଶୈୟା, ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଚାଦର, ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ଦିଆଯାଇଲା। ଶୁକଦେବ କୁଶ ଧରି, ପାଦ ପରିଷ୍କାର କଲେ, ସାନ୍ଧ୍ୟା ବନ୍ଦନା କଲେ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ବସିଗଲେ। ଏକ ପ୍ରହର ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଇ ପ୍ରହର ଶୁଇ, ଶେଷ ପ୍ରହରରେ ପୁଣି ଧ୍ୟାନ କଲେ। ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳୀନ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଆଉଥରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ବସିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଶୁକଦେବଙ୍କ ଆଗମନ ଶୁଣି, ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତ ରାଜା ଜନକ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମଣ୍ଡଳୀ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହିତ ଶୁକଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କଲେ, ଅତି ଉତ୍ତମ ଆସନ ଦେଲେ, ଏବଂ ଦୁଧାରୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈ ଦାନ କଲେ। ଶୁକଦେବ ଏହି ଆଦର ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କୁସଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ନିଜେ ନିରୋଗ ଥିବା କହିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର-ସମ୍ବାଦ ପରେ, ରାଜା ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଧୀର ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ମୁନି, ଆପଣ ନିର୍ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ନିକଟକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ମୋତେ ନିଜ ଆଗମନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କହନ୍ତୁ।" ଏଭଳି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଉତ୍ସୁକତା ଓ ମନୋହର ଉପଦେଶରେ ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯାଏ।