ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ସେଉଁଠିଠାରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଗିରିଶ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ। ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ତାପସୀ ଋଷିମାନେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ସେଠାରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ବୈକୁଣ୍ଠ ଧାମକୁ ଚଲିଯାଇଲେ। ଶିବ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ଏକାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେଉଁଠି ଅଟକାଉଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶାପ ଦେଲେ— “ଏହି ଦିନଠାରୁ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଏଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରିବ।” ଏହି ଶାପ ପରେ, ପୁରୁଷମାନେ ସେଠିଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଅଜାଣି ଭାବେ ସେଠିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ସେ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀରେ ପରିଣତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ମାଡ଼ି ଓ ଅନୁଚରମାନେ ସ୍ତ୍ରୀ ହୋଇଯିବା ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ଏହି ନୂତନ ରୂପରେ, ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଅନେକ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏକ ଦିନ, ସେ ବୁଧ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ବୁଧ ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ ରୂପରେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତନ, ବିମ୍ବା ଫଳ ସଦୃଶ ଓଠ, ମଲ୍ଲିକା ମାଳା ସଦୃଶ ଦାନ୍ତ, ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନ ଓ ଚମତ୍କାର ମୁହଁ ଦେଖି, କାମବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହେଇ ରହିଗଲେ। ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ବୁଧଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଚାହିଲେ। ତେଣୁ ସେ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଥାଇ, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟତୀତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମୟ ବିତିଲା। ବୁଧ, ଯିଏ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନୀଙ୍କୁ ପୁରୁରବା ନାମକ ପୁଅ ଦାନ କଲେ। କିଛି ବର୍ଷ ପରେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନୀ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ଓ ବୁଧଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତ ଘଟଣା କୁହିଲେ ଏବଂ ପୁନଃ ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ଅଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ। ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ଓ ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ଷ୍ଟୁତି କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ— “ଓମ୍ ନମଃ ଶିବାୟ, ଶଂକର, ଜଟାଧର, ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଆପଣ ଶିବ, ଦୟାମୟ, କୈଳାସବାସୀ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଭୟ ହରିଥିବା, ବୃଷଭାରୁଢ଼, ସର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ପରମାତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଈଶ୍ୱର ରୂପ ଅଟୁଟ, ଦେବାଦିଦେବ, ଅନୁଗ୍ରହକାରୀ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିଧ୍ୱଂସୀ, ଯଜ୍ଞମୟ, ଫଳଦାତା, ଗଙ୍ଗାଧର, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ନୟନ ଥିବା। ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଷ୍ଟୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ ଶିବ ଅମ୍ବିକା ସହ ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭା ନିକଟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରଶେଖର, ତ୍ରିନୟନ, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଅଳଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦ୍ରପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦେହରେ, ଚିତ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ଭାବେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଓ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମୋ ପାଖରୁ ଏକ ବର ମାଗ।” ବଶିଷ୍ଠ ନମ୍ରତା ସହିତ ପୁନଃ ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ବର ମାଗିଲେ। ତେବେ ଶିବ କହିଲେ, “ଏଉଁଠାରୁ ଏକ ମାସ ପୁରୁଷ, ଏକ ମାସ ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପ ରହିବେ।” ଏହି ବର ପାଇ ଶିବ ଓ ଜଗଦମ୍ବିକାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ବଶିଷ୍ଠ ମାହେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ମନ୍ଦସ୍ମିତା ମୁଖରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ସମ ଦୀପ୍ତି ଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କଲେ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଇଲାଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ବର ମାଗି ଷ୍ଟୁତି କଲେ— “ବିଜୟ ହେଉ, ଦେବୀ, ମହାଦେବୀ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପାଦାୟିନୀ! ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କରେ ପୂଜିତ, ଅନେକ ଗୁଣର ନିଧି! ଦେବୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଇଥିବା ଦେବୀ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିବା ଦୁର୍ଗା, ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ନାଶିନୀ! ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସୁଲଭ, ମହାମାୟା, ଜଗତ୍ ଜନନୀ, ଆପଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ନୌକା। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କର ପଦସେବା କରି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟର ଅଧିକାର ପାଆନ୍ତି। ଦୟାକରି, ଦେବୀ, ଚତୁର୍ବିଧ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦାନ କର, ମୁଁ କେବଳ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।” ଏପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଷ୍ଟୁତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୁର୍ଗା ନାରାୟଣୀ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ମୋ ପୂଜା କରାଅ। ମୋ ପ୍ରିୟ ଦେବୀଭାଗବତ ପୁରାଣ ନବ ଦିନ ଧରି ପ୍ରେମ ସହ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ପଢ଼ି ଶୁଣାଅ। କେବଳ ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ସେ ସଦା ପୁରୁଷ ହେବେ—ଏହି ଅନୁଗ୍ରହ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ ଦେଇଛନ୍ତି।” ଏହିପରି କହି, ଦେବୀ ଓ ଶିବ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ବଶିଷ୍ଠ, ସେଠି ଦିଗକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ ଓ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଡାକି, ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ଉପଦେଶ ଦେଲେ। ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନୀ ନବରାତ୍ର ଉପଚାରେ ଜଗଦ୍ଜନନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଓ ଦେବୀଭାଗବତ ପାଠ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଭାଗବତ ଅମୃତ ଶ୍ରବଣ କରି, ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଲାଭ କଲେ। ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇ ସେ ଧର୍ମପାଳନ କରି ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଖୁସି ହେଲେ। ଅନେକ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଦେଇ, ସେ ରାଜ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ ହସ୍ତାନ୍ତର କରି, ଦେବୀଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଗାଥା, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ପଢ଼ିବେ କିମ୍ବା ଶୁଣିବେ, ସେ ଦେବୀଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି, ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଲୋକ ଓ ପରମ ଅମୃତ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ। ଏହି ଚମତ୍କାର ଦିବ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, କୁମ୍ଭସଂଭବ ଆଉ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ବିଶାଖଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, “ଦେବସେନାପତି, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣିଲି, ଏବେ ଭାଗବତର ମହିମା ବିଷୟରେ ଆଉ ଅଧିକ କହ।” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ, “ଋଷି, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଅଂଶ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗବତର ମହିମାର ଏକ ଚମତ୍କାର କଥା ଶୁଣ।