ଏକ ସମୟର କଥା, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଦେତ୍ୟାଧିପତି ତାଙ୍କ ସେବକମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, “ମହାରାଜ, ଏମିତି ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗବତୀ ନାରୀ ନ ଦେବତାମାନେ, ନ ଦାନବମାନେ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳେନି। ଏପରି ମହିମା ଓ ଆକର୍ଷଣ କେବଳ ତାଙ୍କର ଅଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୁମ୍ଭ ଏକ ସୁଗ୍ରୀବ ନାମକ ଦାନବ ଦୂତକୁ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ। ସୁଗ୍ରୀବ ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ଯାଇ ମାତାଙ୍କ ପାଖରେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଲେ, “ଓ ଦେବୀ, ଶୁମ୍ଭ ନାମକ ଏକ ବିଶାଳ ଦେତ୍ୟାଧିପତି ଅଛନ୍ତି, ତିନି ପ୍ରପଞ୍ଚର ଅଧିପତି। ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟର ଉପଭୋକ୍ତା। ସେ କହୁଛନ୍ତି—ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ଓ ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ଉପଭୋକ୍ତା। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ରତ୍ନ, ମୋ ସହିତ ଏକତ୍ର ହେଉ। ଦେବ, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ—ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ମୋ ପାଖରେ ଅଛି, ତୁମେ ମୋ ସହ ଭୋଗ କର।” ଦେବୀ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ, “ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ଏହା ଠିକ୍। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛି—ଯିଏ ମୋର ଗର୍ବ ଦୂର କରିପାରିବ, ଯିଏ ମୋତେ ଶକ୍ତିରେ ସମାନ ହେବେ, ସେଠାରେ ମୋ ଭୋଗ ଅନୁଭବ କରିପାରିବ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିବେ କି ନାହିଁ, ଏହି ଅଧିପତି ଦେତ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଦିଅ। ଯଦି ସେ ମୋତେ ବଳେ ଜିତିପାରିବେ, ତେବେ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସୂତିକ୍ଷ୍ଣ ଭାବେ ପୂରଣ ହେବ। ଏହି କଥା ତୁମ ମାଲିକଙ୍କୁ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ କହିଦିଅ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଦୂତ ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଯାଇ ଖବର ଦେଲେ। ଏହି ଅନୁଚିତ ଖବର ଶୁଣି ଶୁମ୍ଭ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ତେବେ ସେ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ନାମକ ଦେତ୍ୟାଧିପତିଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, “ଧୂମ୍ରଲୋଚନ, ଯାଅ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟା ନାରୀକୁ ମୋ ପାଖକୁ ନେଇଆ, ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ତାଙ୍କୁ ମାରି ଚୁଲିକୁ ଧରି ଟାଣି ଆଣ।” ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଏହି ଆଦେଶ ପାଇ ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଷଠି ହଜାର ଦେତ୍ୟ ସହିତ ହିମପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ଦେବୀଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କହିଲେ, “ଓ ଶୁଭେ, ଦେତ୍ୟାଧିପତିଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କର। ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କର; ନହେଲେ ଚୁଲି ଧରି ତୁମକୁ ନେଇଯିବି।” ଦେବୀ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, “ତୁମେ ଠିକ୍ କହୁଛ, ଶୁମ୍ଭ ଏକ ଦେତ୍ୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦେତ୍ୟ। ତୁମେ କଣ କରିବେ, ଏହି କଥା ମତେ ଦେଖାଅ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଶସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଦେବୀ ଏକ ଭୟଙ୍କର ରବି ସହ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ। ପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦେତ୍ୟ ସେନାକୁ ତାଙ୍କ ଯାନ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଲେ। ସେନା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚାରିପାଖକୁ ଚିତ୍କାର କରି ଅଚେତନ ହେଇ ପଳାଇଗଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ଖବର ମିଳିଲା। ଶୁମ୍ଭ ଏତେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ରେଜାଇଯିବା ଦେଖାଗଲା। ସେ ଚଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ତବୀଜ ନାମକ ବିର ଦେତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ। ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଦେବୀଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେବୀ, ଯେଉଁଠି ଜଗତର ରକ୍ଷାକାରିଣୀ, ତୀବ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଶୂଳ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହିପରି ଦେତ୍ୟ ଓ ସେନାମାନେ ବିନାଶ ହେବାର ଖବର ଦୁଇ ଦେତ୍ୟ ନାୟକ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ ମିଳିଲା। ଏହି ଦୁଇ ଭାଇ ଦେତ୍ୟ ବିରାଟ ଶକ୍ତି ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆସିଲେ। ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ ଓ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ଅବଶେଷରେ ବିନାଶ କରିଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଶୁମ୍ଭଙ୍କ ବିନାଶ ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ସ୍ୱୟଂ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। ଏହି ଭାବରେ ମହାଦେବୀଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ମହାଦେବୀ କାଳୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ରୂପେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟ କରନ୍ତି। ସେ ଏକା ଦେବୀ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ମୋହ ଦୂର କରନ୍ତି। ସେଇ ମହାମାୟା ଅତି ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ। ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଦେବୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମ ସହ ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ମାଟି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜିଲେ। ପୂଜା ଶେଷରେ ନିଜ ଶରୀରର ରକ୍ତ ଅର୍ପଣ କଲେ। ତେବେ ଦେବୀ କୃପାମୟୀ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ କହିଲେ, “ବର ଚାଉ।” ରାଜା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋର ମୋହ ଭଙ୍ଗ, ପରା ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରତିବନ୍ଧ ହୀନ ରାଜ୍ୟ ଦିଅ।” ଦେବୀ କହିଲେ, “ତୁମେ ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିବନ୍ଧ ହୀନ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୋହ ନାଶକ ଜ୍ଞାନ ପାଇବ। ଏହା ସହ, ଭବିଷ୍ୟତ ଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଭାନୁ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହେବ ଓ ବିଶାଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ବଂଶ ପାଇବ। ଏପରି ଭାବରେ ଦେବୀ ଦୟା କରି ବର ଦେଇ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ରାଜା ମହାମନ୍ବନ୍ତରର ଅଧିପତି ହେଲେ।