ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ତାଙ୍କର ଦୟାଳୁ ହୃଦୟରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପତ୍ର ଏକ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଇ କହିଲେ, “ମୋ ପାଇଁ ଏହା ନିଅ ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ମୋ ଘରକୁ ଆଣ; ଏହା ଗିରିକାକୁ ଦେଅ, କାରଣ ଆଜି ତାଙ୍କର ଉପଜନ୍ତି ସମୟ।” ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ପକ୍ଷୀ ପତ୍ରକୁ ନେଇ ଆକାଶରେ ଉଡିଗଲା। ଆକାଶରେ ଉଡୁଥିବା ସେ ପକ୍ଷୀ ମୁହଁରେ ପତ୍ର ଧରିଥିଲା; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଏକ ପକ୍ଷୀ ଆସିଗଲା। ପତ୍ରରେ ମାଂସ ଥିବା ଜାଣି, ସେ ପକ୍ଷୀ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ଆକାଶରେ ମୁହଁରେ ମୁହଁ ଲଗାଇ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ, ଏହି ପତ୍ରରେ ଥିବା ବୀଜ ଯମୁନା ନଦୀର ପାଣିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଦୁଇ ପକ୍ଷୀ ଉଡିଯାଇଲେ, ପତ୍ର ପଡ଼ିଗଲା। ଏହି ସମୟରେ, ଏକ ଅପ୍ସରା ନାମ ଅଦ୍ରିକା, ଯିଏ ତାଙ୍କର ସନ୍ଧ୍ୟା ପୂଜାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଏହି ଅପ୍ସରା ଜଳରେ ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶୋଭା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଧରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ୱାସ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଲିନ ଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହେଇ କହିଲେ, “ତୁମେ ମୋର ଧ୍ୟାନ ଭଙ୍ଗ କରିଛ; ତୁମେ ମାଛ ହେବା।” ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ଅଦ୍ରିକା, ଏହି ଅପ୍ସରା ମାଛ ହେଇ ଯମୁନାରେ ରହିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପକ୍ଷୀରୁ ବୀଜ ପଡ଼ିବା ସମୟରେ, ମାଛ ହୋଇଥିବା ଅଦ୍ରିକା ତୁରନ୍ତ ଏହି ବୀଜକୁ ଗ্ৰହଣ କଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ, ଏକ ମାଛ ଝାଲି ଦଶମ ମାସ ଶେଷ ହେବାବେଳେ ଏହି ଶୋଭାମୟ ମାଛକୁ ଧରିଲେ। ମାଛକୁ କାଟିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କ ଉଦରରୁ ଦୁଇ ଜଣ ମାନବ ଆକୃତିର ଜଣେ ଝିଅ ଏବଂ ଜଣେ ପୁଅ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମାଛ ଝାଲି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଚକିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଘଟଣା ରାଜାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ। ରାଜା ଏହି ଦୁଇ ଶିଶୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ, ଶୁଭ ପୁଅକୁ ନେଇଲେ। ଏହି ରାଜା ମତ୍ସ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାନ ଏବଂ ବସୁଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ। କାଳିକାକୁ ବସୁ ମାଛ ଝାଲିକୁ ଦେଲେ; ସେ କାଳି ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ଭାବରେ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏହି ଶୁଭ ବାସବୀ ମାଛ ଝାଲିଙ୍କ ଘରେ ଶିଶୁ ଭାବରେ ବଢ଼ିଲେ। ଋଷିମାନେ ପଚାରିଲେ, “ଅଦ୍ରିକା ଅପ୍ସରା ଏପରି ଶାପ ଦେଇ ମାଛ ହେଲେ, ଝାଲି ତାଙ୍କୁ କାଟିଲେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଏବଂ ମାଛ ଭାବରେ ଖାଇଯାଇଲେ। ଏପରି ତାଙ୍କର କି ହେଲା? ଶାପ କିପରି ଶେଷ ହେଲା? ତାଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳିଲା?” ସୂତ କହିଲେ, ଶାପ ଦେଇଥିବା ସମୟରେ ଅପ୍ସରା ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ, ବିପଦ ଭଳି କାନ୍ଦି ଋଷିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ। କରୁଣାମୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, “ଶୁଭେ, ଦୁଃଖିତ ହେବନି; ତୁମେ ମାଛ ଗର୍ଭରେ ଯାଇଛ, ଦୁଇ ମାନବ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପରେ ଶାପ ଶେଷ ହେବ।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି, ଅପ୍ସରା ମାଛ ଭାବରେ ଯମୁନାରେ ରହିଲେ; ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଏବଂ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ମାଛର ଆକୃତି ଛାଡି ଦେବା ପରେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇ ଶାପ ଶେଷ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟପଥ ମିଳିଲା। ଏହିପରି ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ନାମର ଶୁଭ ଝିଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ମାଛ ଝାଲିଙ୍କ ଘରେ ଶିଶୁ ଭାବରେ ବଢ଼ିଲେ। ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଝିଅ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବାସବୀ ଅତି ଦୀପ୍ତିମୟ ଥିଲେ। ଏହି ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାର ଜନ୍ମ ପରେ, ବ୍ୟାସ ମୁନିଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଆସିଛି। ଏକ ଦିନ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପରାଶର ଋଷି କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀରକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମାଛ ଝାଲି ତୀରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିବା ବେଳେ, ପରାଶର କହିଲେ, “ମୋତେ ନାଉ ଦେଇ ନଦୀର ପାର ଦେଖା।” ଏହି ଶୁଣି, ମାଛ ଝାଲି ତାଙ୍କର ଶୋଭାମୟ କନ୍ୟା ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାକୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ରାସ୍ତା ଦେଖାଇବି; ଏହି ତପସ୍ବୀ, ଶୁଭ ହସର ଅନ୍ତର୍ଗତ, ପାର ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।” ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ଯାହାକୁ ବାସବୀ ଭି କୁହାଯାଏ, ନାଉରେ ବସି ଋଷିଙ୍କୁ ନଦୀର ପାର କରାଇଲେ। ନଦୀର ଜଳରେ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଭାଗ୍ୟର ଇଚ୍ଛାରେ, ପରାଶର ଋଷି ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାଙ୍କ ଶୋଭା ଦେଖି ଚାହିଦାରେ ଲିନ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଦେଖି, ଋଷି ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ; ତାଙ୍କର ଦାହିନା ହାତ ଦେଇ ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧାଙ୍କ ଦାହିନା ହାତକୁ ଛୁଇଲେ। ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା, କଳା ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶୁଭ ହସ ଦେଇ, କହିଲେ, “ଏହି ଆଚରଣ ତୁମ ପରିବାର, ତୁମ ଶିକ୍ଷା ଓ ତୁମ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଉଚିତ କି?” ତୁମେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବଂଶ ଓ ଚରିତ୍ରର ଅଧିକାରୀ; ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, କିପରି ଚାହିଦାରେ ଏପରି କାମ କରୁଛ? ମାନବ ଜନ୍ମ ଭୂମିରେ ଦୁର୍ଲଭ, ତାହାପରି ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ବିଶେଷ ଦୁର୍ଲଭ। ବଂଶ, ଆଚରଣ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ, ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ; କିପରି ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ଝିଅକୁ ଦେଖି ଏପରି ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛ? ଅଚଳ ମନ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ଶରୀରରେ କଣ ଶୁଭ ଗୁଣ ଦେଖିଛ, ଯାହାପାଇଁ ମୋର ହାତ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ? ଚାହିଦାରେ ଲିନ ହେଇ ଆସିଛ, କିପରି ତୁମ ଧର୍ମ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ? ଦୁଃଖ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋର ହାତ ନେବାକୁ ଚାହିଲେ, ମୋରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲିନ; ତାଙ୍କର ମନ କାମ ଦେବତାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ, କିପରି ଏଠି କେହି ବି ତାଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରିପାରିବେନାହିଁ। ଏପରି ଭାବି, ମତ୍ସ୍ୟଗନ୍ଧା ମହା ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଆପଣ ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତୁ, ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନଦୀର ପାର କରାଇଦେଇବି।