ଏକ ସମୟରେ, ଏକ ଯୁବତୀ ନିମ୍ନସ୍ଥ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପରାଶର ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଏକ କୁମାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଭୋଗ କରିବା ପରେ ଚାଲିଯିବେ।” ସେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଜର-ଅମର; ଏହା ପରେ ମୋ ଦେହରେ କଣ ହେବ? ଯଦି ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ ହୋଇଯାଏ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ କଣ କହିବି?” ସେ ପୁନି ଚିନ୍ତା କରିଲେ, “ଆପଣ ମୋତେ ଭୋଗ କରିବା ପରେ ଚାଲିଯିବେ; ତେଣୁ ମୁଁ ପରେ କଣ କରିବି?” ଋଷି ଦୟାଭାବରେ କହିଲେ, “ହେ ଭୟଭିତ ଯୁବତୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।” ସତ୍ୟବତୀ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ମୋ କୁମାରୀତ୍ୱ ଅବିଭ୍ରାମ ରହୁ; ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୋ ପୁଅ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉ। ଏହି ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ଯୁବତ୍ୱ ସଦା ମୋ ସହ ରହୁ।” ପରାଶର ଋଷି କହିଲେ, “ହେ ଶୋଭାମୟୀ, ତୁମ ପୁଅ ବିଷ୍ଣୁ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେବା, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ। କିଛି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଛି; ଆପସରାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମନ ଏପରି ଭାବରେ ହରାଇ ନଥିଲା। ଦେବତାଙ୍କ ଚାଳ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦେଖି ମୋ ମନ ଶୁନ୍ୟ ହେଇଗଲା; ଏହା କିଛି ନିମିତ୍ତରୁ, କାରଣ ତାକୁ ଅଟକାଇ ପାରିବା ଅସମ୍ଭବ। ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଅପ୍ରିୟ ଗନ୍ଧ ଥିଲା, କିପରି ମୁଁ ତୁମେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱିଷ୍ଟ ହେଇପାରିଲି? ତୁମ ପୁଅ ପୁରାଣ ରଚନା କରିବ। ସେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବେଦ ଅଂଶଗୁଡିକୁ ବିଭାଜନ କରିବେ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।” ଏପରି କହି, ଋଷି ପରାଶର ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଭୋଗ କରି, ଶୀଘ୍ର କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଚାଲିଯିବେ। ସତ୍ୟବତୀ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ, ଏବଂ ଯମୁନା ନଦୀର ଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯେଉଁ ପୁଅ ଅନ୍ୟ ଏକ କାମ ରୂପ ଭଳି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଜନ୍ମ ହେଇଥିବା ସହିତ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କ ମନ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗିଥିଲା, “ମା, ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଯାଅ; ମୁଁ ଏବେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାଲିଯିବି। କେବେ ମୁଁ ଦରକାର ହେବି, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରକଟ ହେବି। ଏହି ସମୟରେ ମୋତେ ଡାକିଲେ, ମୁଁ ଆସିବି। ଶୁଭ ରହ; ମୁଁ ଚାଲିଯିବି; ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼ି ଖୁସିରେ ରହ।” ଏପରି କହି, ବ୍ୟାସ ଚାଲିଯିବା, ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଦ୍ୱୀପରେ ଶିଶୁ ରଖାଯାଇଥିବାରୁ, ସେ “ଦ୍ୱୈପାୟନ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଜନ୍ମ ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁ ବଂଶର ଶକ୍ତିରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କଲେ। ଏପରି ଭାବରେ, ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସେ କଳି ଯୁଗ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ବେଦ ଅଂଶଗୁଡିକୁ ବିଭାଜନ କରିବେ। ବେଦ ମହାର୍ଷି ବ୍ୟାସ ବେଦ ବିସ୍ତାର କରିଥିବାରୁ “ବ୍ୟାସ” ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେ ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ରଚନା କଲେ। ସେ ବେଦ ଶିଷ୍ୟମାନେ—ସୁମନ୍ତୁ, ଜୈମିନି, ପୈଳ, ବୈଶମ୍ପାୟନ, ଆସିତ, ଦେବଳ ଏବଂ ନିଜ ପୁଅ ଶୁକ—ମାନେ ପ୍ରତି ବେଦ ତ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ। ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି ସବୁ କାହାଣୀ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର କାରଣ ଏହି। ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ଶୁଭ ଜନ୍ମ ବିବରଣି ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି; ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ଉପରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଜୀବନରେ କେବଳ ଗୁଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି କାରଣରୁ ସତ୍ୟବତୀ ମାଛର ଉଦରରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପରାଶର ସହ ଏକତା, ପରେ ଶାନ୍ତନୁ ସହ ଏକତା ଏପରି ହେଲା; ନାହିଁ ହେଲେ, ଏକ ଋଷିର ମନ କାମେ ବିମୋହିତ କିପରି ହେବ? ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି କିପରି ଅନୁଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବ? ଏହି ଜନ୍ମ ଏବଂ ଏହାର କାରଣ କହାଯାଇଛି—ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା। ଯେଉଁ କୌଣସି ଲୋକ ଏହି ଶୁଭ କାହାଣୀ କନ୍ଦାନ୍ତି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ସେ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ସଦା ଖୁସି ରହନ୍ତି। ଏବେ, ପ୍ରତୀପଙ୍କୁ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ଜନ୍ମ କାହାଣୀ କହାଯିବ; ବ୍ୟାସଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଗରୁ କହାଯାଇଛି। ତଥାପି, ଆମ ମନରେ ଏକ ସନ୍ଦେହ ଅଛି। ବ୍ୟାସଙ୍କ ମା' ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ଏକ ନିଷାଦ କନ୍ୟା ସତ୍ୟବତୀକୁ ରାଜା ଶାନ୍ତନୁ କିପରି ଚୟନ କଲେ? ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପତ୍ନୀ କିଏ? ଏହି କାହାଣୀ କହ। ଆଗରୁ କହିଥିଲେ, ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ରାଜା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବୀର ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ବଧ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବଡ଼ ଭାଇ ଭୀଷ୍ମ ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ରହିଲେ। ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ସତ୍ୟବତୀ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ କିପରି ଦେଲେ ନାହିଁ? ବ୍ୟାସ, ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ, କିପରି ଅଧର୍ମ କରିଲେ? ସେ, ପୁରାଣ ରଚିତା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା, କିପରି ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ?