ତକ୍ଷକଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ରାଜାଙ୍କୁ ଦହି ଦେଲା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ନେଇଗଲା। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନେଇବା ପରେ, ତକ୍ଷକ ଆକାଶକୁ ଉଠିଗଲେ, ଲୋକେ ଦେଖିଲେ ଯେଉଁପରି ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ଦହିଯାଉଛନ୍ତି। ରାଜା ମୃତଦେହ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଜଣେ ଦହିଯାଇଥିବା ଗଛ ପରି; ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ, ଯେଉଁଠି ନରପତିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଲେ। ସୂତ ଉବାଚ: ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଜୀବ ଦେଖି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଅପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ପୁଅକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉଚିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ରାଜାଙ୍କ ଅସ୍ଥିଶେଷ ଦେହକୁ ଅଗରୁ ମୂଳରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଚିତାରେ ରଖାଗଲା। ଯିଏ ଦୁଃଖଦ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ପୁରୋହିତମାନେ ବେଦମୁଳକ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକ୍ରିୟା କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଗାଈ, ସୁନା, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟପଦାର୍ଥ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରାଗଲା। ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ଅପ୍ରାପ୍ତବୟସ୍କ ପୁଅକୁ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ। ସହରବାସୀ, ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ସମସ୍ତେ ଏହି ରାଜମୁଦ୍ରାଧାରୀ ଶିଶୁ ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲେ। ଧାତ୍ରୀ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ରାଜଚିହ୍ନ ଓ ଚଳାଚଳ ଶିଖାଇଲେ; ଦିନକ୍ରମେ ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲେ। ଏଗାରୋ ବର୍ଷ ବୟସ ହେଲେ, କୁଳପୁରୋହିତ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ ଓ ସେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ, ଯେପରି ଦ୍ରୋଣ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଓ ଭାର୍ଗବ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ସେ ଅପରାଜିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ; ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୀ ହେଇଯିଲେ। ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିଜେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା ଏହି ରାଜା ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯଥା ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ। ତାପରେ କାଶୀରାଜ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ମା ତାଙ୍କ ରୂପସୀ, ଶୋଭାମୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅକୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ। ଜନମେଜୟ ତାଙ୍କୁ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବତନ ରାଜାମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ। ଯେପରି ଭିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ସୁଭଦ୍ରା ଓ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ଏହି ରାଜା ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅଟବୀରେ ଚରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ରାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ନୟନୀ ଥିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଶଚୀ; ରାଜ୍ୟବାସୀମାନେ ଖୁସି ଓ ସଂରକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତଙ୍କ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି ଆସିଲେ। ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଉତ୍ତଙ୍କ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଆସି, ଭାବିଲେ କିଏ ତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତାର ପ୍ରତିଶୋଧ ନେବେ। ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁଅ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ, କ'ଣ ନୁହେଁ, ଜାଣିନାହାନ୍ତି।" "ଆପଣ ଆଜି ଯାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା କରୁଛନ୍ତି; ଯାହା କରିବା ଉଚିତ, ତାହା କରୁନାହାନ୍ତି। ଆପଣ ଯେତେବେଳେ କ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରୟାସ ବିହୀନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କାହିଁକି ଅନୁରୋଧ କରିବି?" ତେବେ ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମୁଁ କୌଣସି ଦ୍ୱେଷ ଜାଣିନାହିଁ, ନା ମୁଁ କିଛି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କରିଛି; ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କ'ଣ ଦ୍ୱେଷ ଓ କାହିଁକି ଏହି ଅବସ୍ଥା?" ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ ତକ୍ଷକ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଆପଣ ନିଜ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାଶ ବିଷୟରେ।" ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ କହିଲେ, "ସେ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦংশିତ ହୋଇ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ।" ଜନମେଜୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଋଷିଙ୍କ ଶାପ ଏହାର କାରଣ ଥିଲେ; ତେବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ତକ୍ଷକଙ୍କ ଦୋଷ କ'ଉଁଠି?" ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ, "ତକ୍ଷକ କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଲୋଭ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇଦେଲେ; ଏହିପରି ତକ୍ଷକ ଆପଣଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟାକାରୀ ଓ ଶତ୍ରୁ।" "ହେ ରାଜା, ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ରୁରୁ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦংশିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିନଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଆବାର ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।" "ଏଠି ରୁରୁ ଭୟଙ୍କର ଶପଥ ନେଲେ: 'ଯେଉଁ ସାପକୁ ଦେଖିବି, ତାହାକୁ ଅସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିବି।'" "ଏହିପରି ଶପଥ ନେଇ, ରୁରୁ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ, ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ସାପମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ଏକଦା ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ବୃଦ୍ଧ ଦୁନ୍ଦୁଭାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।" "କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଋଷି ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଦୁନ୍ଦୁଭା କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ, ମୋତେ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?'" "ରୁରୁ କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରିୟା, ମୋ ଜୀବନର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦংশିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଏହି ଶପଥ ନେଇଥିଲି, ହେ ସର୍ପ।'" "ଦୁନ୍ଦୁଭା କହିଲେ: 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦংশିନାହିଁ; ଅନ୍ୟ ସାପମାନେ ଦংশନ୍ତି। ମୋ ଶରୀରର ଗଠନ ଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ମୋତେ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।'" ଉତ୍ତଙ୍କ କହିଲେ: "ସେ ସର୍ପ କଥାର ମାନବୀୟ ମାଧୁର୍ୟ ଶୁଣି, ରୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ତୁମେ କିଏ? କିପରି ଦୁନ୍ଦୁଭା ହେଲୁ?'" "ସର୍ପ କହିଲା: 'ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ମୋର ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ ଖଗମ, ଏକ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'" "ମୁଁ ମୂଢ଼ତାରେ ତାଙ୍କୁ ଠକିଲି ଓ ସାପ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ପାର କରେଇଦେଲି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଶାଳା ଘରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଲି।" "ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ, 'ଅବିବେକୀ, ତୁମେ ସାପ ହେଉ।'" "ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କଲି, ସେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ: 'ରୁରୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।