ଏକ ସମୟର କଥା, ଋଷି ରୁରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ସର୍ପଦଂଶରେ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ କରିଥିଲେ—ଯେଉଁଠିଏ ସର୍ପ ଦେଖିବେ, ସେଉଁଠିଏ ସେ ମାରିଦେବେ। ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠିଏ ସର୍ପ ମିଳିଲା, ସେଉଁଠିଏ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି ଏକ ଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରୁରୁ ଏକ ଭୟାନକ, ବୃଦ୍ଧ ଡୁଣ୍ଡୁଭ ସର୍ପକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ଉଠାଇ ମାରିବାକୁ ଗଲେ। କ୍ରୋଧରେ ଏହି ସର୍ପ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ଡୁଣ୍ଡୁଭ ମାନବ ଭାଷାରେ କହିଉଠିଲା, "ମୁଁ ତୁମକୁ କିଛି କ୍ଷତି କରିନାହିଁ, ହେ ମୁନି। କାହିଁକି ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?" ଏଉଁପରେ ରୁରୁ କହିଲେ, "ମୋର ପ୍ରିୟା, ଯିଏ ମୋର ଜୀବନର ଅତି ପ୍ରିୟ, ସର୍ପଦଂଶରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି। ଏହି ଶୋକରେ ମୁଁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଛି, ହେ ସର୍ପ।" ଡୁଣ୍ଡୁଭ ଉତ୍ତର ଦେଲା, "ମୁଁ କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ଦଂଶନ କରିନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ସର୍ପମାନେ ଦଂଶନ କରନ୍ତି। ମୋ ଶରୀର ଏମିତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ମୋତେ ହାନି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏହି ମଧୁର ମାନବ ଭାଷା ଶୁଣି ରୁରୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ତୁମେ କିଏ? କିଭଳି ଡୁଣ୍ଡୁଭ ହେଲା?" ସର୍ପ କହିଲା, "ମୁଁ ଏକ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି। ମୋର ବନ୍ଧୁ ଖଗମା ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ନିୟମିତ ଥିଲେ। ମୁଁ ମୂର୍ଖତାବଶତଃ ତାଙ୍କୁ ଠକେଇ ଦେଲି, ତାଙ୍କୁ ସର୍ପର ଆକୃତିରେ ପରିଣତ କରିଦେଲି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିଗୃହରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିଲି। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ, 'ମୂଢ଼, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ହେଉ।' ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଅନୁରୋଧ କଲି, ତେବେ ସେ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି କହିଲେ, 'ଏହି ଶାପରୁ ରୁରୁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ।' ସେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ, 'ନିଶ୍ଚିତ ତୁମେ ପ୍ରମତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ନୁହଁ?' ମୁଁ ହେଉଛି ରୁରୁ, ସର୍ପ; ମୋର ପରମ ବାଣୀ ଶୁଣ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅହିଂସା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଦୟା ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯିବା ଉଚିତ। ବଳିଦାନ ବ୍ୟତୀତ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ହିଂସା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁନଃ ରୁରୁ ହେଲେ। ଶାପ ଶେଷ ହେଲା, ରୁରୁ ହିଂସା ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ପୁନଃ ଜୀବିତ ହେଲେ। ଏହି ସର୍ପ ହତ୍ୟା ଓ ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି, ରୁରୁ ଏବେ ଶତ୍ରୁତା ତ୍ୟାଗ କରି ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ପିତା ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ କୌଣସି କ୍ରୋଧ ରଖିନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ଆକାଶରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ ବିନା ଏବଂ ଦାନ ବିନା ଚଳିଯାଇଥିଲେ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କୁ କହାଯିବା ହେଲା: "ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ, ସର୍ପମାନେ ହତ୍ୟା କରି। ତୁମର ପିତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ତୁମେ ଜାଣିନାହଁ; ସେ ଜୀବନ୍ତାବସ୍ଥାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ତୁମେ ସର୍ପମାନେ ହତ୍ୟା କରିବାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ରହିବ। ଅମ୍ବା ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ବିଶାଳ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ କର।" "ତୁମେ ତୁମର ପିତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁତା ସ୍ମରଣ କରି ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ କର।" ସୂତ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରୁ ଅଶୁପାତ ହେଲା, ସେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। "ମୋର ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ମୋର ନିର୍ଥକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା। ମୋର ପିତା ସର୍ପମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖଭୋଗ କରି ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ଏହି ଦିନେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରି ପିତାଙ୍କ କୁଶଳ କାମନା କରିବି।" "ଏହି ଅଗ୍ନିରେ ସର୍ପମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହତ୍ୟା ହେବେ," ବୋଲି ରାଜା ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, "ଉତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଯଥାଯଥ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ପବିତ୍ର ଭୂମି ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଏକ ଶତସ୍ତମ୍ଭୀ ମହାମଣ୍ଡପ ତିଆରି କରନ୍ତୁ। ଆଜି ଯଜ୍ଞ ବେଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର।" "ଏହି ପାଇଁ ବିଶାଳ ସର୍ପ-ଯଜ୍ଞ ହେବ। ତକ୍ଷକ ସର୍ପ ଏଠାରେ ବଳିଦାନ ହେବେ, ଏବଂ ମହାର୍ଷି ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରିତ୍ବିଜ୍ ହେବେ। ଶୀଘ୍ର ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଡାକି ଆଣ।" ସୂତ କହିଲେ: ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ଚତୁର୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ବିଶାଳ ବେଦି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ଏହି ସମୟରେ ସର୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତକ୍ଷକ ଭୟରେ ପଳାଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, "ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!" ବୋଲି କହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କ ସିଂହାସନରେ ବସାଇଲେ ଏବଂ "ନିର୍ଭୟ ହୁଅ," ବୋଲି କହିଲେ। ଉତ୍ତଙ୍କ ମୁନି ଏହି ଦୃଶ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, ଏବେ ତକ୍ଷକ ଯାୟାବର ବଂଶର ଏକ ମୁନିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଜରତ୍କାରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଆସ୍ତୀକ ନାମକ ଏକ ଶିଶୁ ମୁନି ଏଠାକୁ ଆସି, ରାଜା ଜନମେଜୟଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ଯଥାଯଥ ଆଦର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି, "ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ମାଗ" ବୋଲି କହିଲେ। ଆସ୍ତୀକ କହିଲେ, "ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ବନ୍ଦ ହେଉ।" ରାଜା ଦିଆ କଥା ପାଳନ କରି, ପୁନଃ ପୁନଃ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ସର୍ପ-ହୋମ ବନ୍ଦ କଲେ। ତାପରେ ବୈଶମ୍ପାୟନ ମହାଭାରତ କଥା ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ପାଠ କଲେ। ତଥାପି ରାଜାଙ୍କ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଇଲା ନାହିଁ। ସେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୋର ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଶାନ୍ତ; ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ଷିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ହୋଇଛି, କିପରି ଶାନ୍ତି ମିଳିବ?" "କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଘରେ ନିୟତିବଶେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଉ। କିନ୍ତୁ ମୋ ପିତା ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଆକାଶରେ ଅସାହାୟ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ହେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିବା ଉପାୟ କହ।" "ମୋ ପିତା ଏହି ଦୁର୍ଗତିରୁ କିପରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ?" ସୂତ କହିଲେ: ଏହିପରି ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ରାଜାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।