ଏହି ସମୟରେ, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ ସବୁବେଳେ ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ପରମ ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ପରମାତ୍ମା ଭାବରେ ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଅନନ୍ତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ ସଦା ଏହି ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଷ୍କର୍ଷ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଋଷି। ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ଏବଂ ଏହି ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ନାରଦଙ୍କୁ ଶିଖିଥିଲି; ନାରଦ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମନ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସଦା ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ମାତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜେ ଦେଖିବା ଉଚିତ୍; ସେହିପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ମାତ୍ର ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଜ୍ଞାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥଙ୍କ ଶରୀରରୁ ନିଦ୍ରା ବିଦାୟ ନେଲା। ଏହି ନିଦ୍ରା ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ମୁଁହ, ନାକ, ବାହୁ, ହୃଦୟ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ରୁ ବାହାରିଗଲା। ଏହି ଭାବେ ନିଦ୍ରା ବାହାରି ବିଶ୍ୱରେ ଗଭୀର ତାମସିକ ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ହେଲା, ଏବଂ ବିଶ୍ୱନାଥ ତିନିଏ ଅନେକଥର ଅଙ୍ଗ ମେଳାଇ ଏବଂ ଜମ୍ଭାଇ ଦେଇ ଉଠିଲେ। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା—ଏଠି ପ୍ରଜାପତି ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦଠିଲେ। ତାଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ଥ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ ବିଶ୍ୱୁନ୍ଥିଲେ, “ହେ ପୂଜ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମର ତପସ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଏଠିକୁ ଆସିଛ? କାହିଁକି ଏତେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଓ ଭୟଭୀତ?” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, “ହେ ଦେବ, ତୁମ ଦୁଇ କାନର ମଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଦାନବ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ଓ ଦୃଢ଼ ଶକ୍ତିର ଧାରକ।” “ଭୟରେ, ଆମେ ଦୁଇଜଣେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ। ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ଭୟ ଓ ଭ୍ରମରେ ପୀଡ଼ିତ।” ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, “ଏଠି ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ରୁହ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଏମାନେ ଦୁଇଜଣକୁ ମାରିଦେବି। ଏମାନେ ଦୁଇ ମୂଢ଼ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି।” ଏପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଳଶାଳୀ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନିଜ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଜଳରେ ଭିତି ଛଡ଼ାଇ ଅବିଚଳ ଭାବେ ଦଠିଲେ ଏବଂ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ପଳାଇ ଏଠିକୁ ଆସିଛ—ତେଣୁ କଣ? ଯୁଦ୍ଧ କର! ଆମେ ତୁମକୁ ଏଠି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମାରିଦେବୁ। ପରେ, ସେଉଁଠି ସର୍ପର କୋଇଲ ଉପରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବୁ। ଆଜି ଯୁଦ୍ଧ କର, କିମ୍ବା ଆମର ଦାସ ହେବାକୁ ଘୋଷଣା କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ, ଯେଉଁଠି ଜନାର୍ଦନ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେପରି ଚାହଁ, ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର। ମୁଁ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଗର୍ବ ଦୂର କରିଦେବି; ବଳଶାଳୀ ହେଲେ ଆସ, ଯଦି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି।” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୋଇ, ଜଳରେ ଅବିଚଳ ଭାବେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେଠାରେ, ମଧୁ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଦୃତ ଗତିରେ ଆଗେଇଲେ, ଓ କୈଟଭ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ମତ୍ତ ପହଳିବାନ୍ଦ ଭଳି ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମଧୁ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ କୈଟଭ ଆସି ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ପୁନିପୁନି ହାତାହାତି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ରାଗ ଓ ଅଭିମାନରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଆକାଶରେ ବିରାଜିଥିବା ଦେବୀ ଦେଖୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; ମଧୁ ଓ କୈଟଭ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁ କିଛି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ହରି ତାଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏମାନେ କେମିତି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ? “ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ହେଲା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି, ତଥାପି ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦୁଇ ଦାନବ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ମାତ୍ର କ୍ଲାନ୍ତ; ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ। ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ କେଉଁଠି ଗଲା? ଏମାନେ କାହିଁକି କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି? କାହିଁକି ଏହି ଅବସ୍ଥା? ମୁଁ ଏହି ବିଷୟ ମନରେ ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲି।” ହରିଙ୍କୁ ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ଦେଖି, ଦୁଇ ଦାନବ ଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନିରେ କହିଲେ, “ଯଦି ତୁମର ଶକ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ତେବେ କହ, ‘ମୁଁ ତୁମର ଦାସ’, ଓ ତୁମର ହାତ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖ। ଯଦି ଆଜି ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରୁନାହାଁ, ତେବେ ତୁମକୁ ମାରି, ଚତୁର୍ମୁଖୀକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେବୁ।” ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି ମହାସମୁଦ୍ରରେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ, ଉଚ୍ଚ ମନୋଭାବ ରଖି, ପ୍ରଥମେ ଶାନ୍ତ ଓ ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ—‘ସତ୍ୟ ବୀରମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ, ଭୟଭୀତ, ଅସ୍ତ୍ରହୀନ, ପତିତ କିମ୍ବା ଶିଶୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ଏହା ଚିରନ୍ତନ ଧର୍ମ। ପଞ୍ଚହଜାର ବର୍ଷ ମୁଁ ଏଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛି; ମୁଁ ଏକା, ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ସମଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପୁନିପୁନି ବିଶ୍ରାମ ନେଉଛ; ଏହିପରି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧ କରିବି—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ଦୁଇଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଦଠିଛ, ମୋତେ ବିଶ୍ରାମ କରିବାକୁ ଦିଅ; ପରେ ନ୍ୟାୟ ଅନୁସାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।’” ସୂତ କହିଲେ, “ଏହି ଶୁଣି, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୂରେ ଦଠି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ଦଠିଥିବା ଦେଖି, ଚତୁର୍ଭୁଜ ବାସୁଦେବ ତାଙ୍କ ମନରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ଚିନ୍ତା କଲେ। ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା—ଏହି ଦୁଇ ଦାନବ ଦେବୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମୃତ୍ୟୁର ବର ମିଳିଛି, ତେଣୁ ସେମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି।