କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛର ଗଛମାଳାରେ ଶୋଭିତ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ପର୍ବତ ଶିଖର ଉପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷିମାନେ ଆପଣାପଣି ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ହୋଇ ଖୁସି ରହୁଥିଲେ । ସେଠାରେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମାରୁତ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ମୁନିଗଣ ବସବାସ କରୁଥିଲେ । ସୁନାର ଶିଖର ଉପରେ, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତର ଶବ୍ଦରେ ମୁଖରିତ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବ୍ୟାସଦେବ, ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ, ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱୀ ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା । ପରାଶର ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କର ଜଟା ଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗକୁ ଧାରଣ କଲା । ବ୍ୟାସଙ୍କ ଏହି ଅସାଧାରଣ ତେଜ ଦେଖି, ଶଚୀପତି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ; ଭୟରେ କମ୍ପିତ ଏବଂ କ୍ଲାନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଏମିତି କାହିଁକି ଭୟଭିତ? କ'ଣ ତୁମର ଚିନ୍ତା?" ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ—"ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେବେ ଦ୍ୱେଷ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେମାନେ ମୋତେ ଜାଣି ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାର ଅପକାର ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ ।" ଏହିପରି ଶିବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଇନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ବ୍ୟାସ କାହିଁକି ଏତେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି? କ'ଣ ତାଙ୍କ ମନରେ ଆଶା?" ଶିବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ପରାଶର ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ପୁଅ ଲାଗି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଶତବର୍ଷ ତପସ୍ୟା ପରେ ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଦେବି ।" ଏହିପରି କହି, ଦୟାମୟ ରୁଦ୍ର ହସିକି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭାଲ ପାଇଲେ । ତାପରେ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଶିବ କହିଲେ—"ଉଠ, ବାସବୀପୁତ୍ର, ତୁମେ ଶିଘ୍ରେ ଏକ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ପାଇବ । ସେ ପ୍ରଭାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଏବଂ ତୁମର କୀର୍ତି ବଢ଼େଇବ; ସେ ସବୁଠାରେ ପ୍ରିୟ ହେବ । ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ସତ୍ୟବାନ୍ ହେବ ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ । ଦୀର୍ଘ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଅରଣିକୁ ନେଇ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ମନ ଭିତରେ ଚିନ୍ତା ଭରିଗଲା । ଏମିତି ଉଦ୍ଦିପ୍ତ ମନେ ପୁଅ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ହଠାତ୍ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଦେଲା—ଅରଣି ଘଷଣରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କିନ୍ତୁ ବ୍ୟାସ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏଭଳି ଅଗ୍ନି ତ ହେଉଛି, କିନ୍ତୁ ପୁଅ କିପରି ହେବ? ପୁତ୍ରାରଣି ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ, ସେ ଆଜି ମୋ ପାଖରେ ନାହିଁ ।" "ଏକ ସୁନ୍ଦର, କୁଳୀନ, ପତିବ୍ରତା ଯୁବତୀ—ଏପରି ମୋତେ କିପରି ମିଳିବ? ସେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଚାଲିରେ ଦକ୍ଷ, ଭୂଷିତ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ପାଦପାଦ ନୂପୁର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏଉଁ ଜଣେ ପତିବ୍ରତା ଯୁବତୀ—ସେ କିପରି ମୋତେ ମିଳିବ?" ବ୍ୟାସ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ସେ ଯେପରି ହେଉ, ଏପରି ଯୁବତୀ ସବୁବେଳେ ବନ୍ଧନ, ତଥାପି ଇଚ୍ଛାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏପରି ମହିଳାଙ୍କ ମୋହରେ ଦେବତା ଶିବ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧିଯାଆନ୍ତି ।" "ମୁଁ କିପରି ଏହି ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଗ୍ରହଣ କରିବି?" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଦିବ୍ୟ ରୂପା ଘୃତାଚୀ ଆକାଶରେ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେଖାଦେଲେ । ସେ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶରୀର ପଞ୍ଚ କାମବାଣରେ ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲା, ଯଦିଓ ସେ ନିଜ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ । ବ୍ୟାସ ଭାବିଲେ—"ଏଉଁ ବିପଦରେ ମୁଁ କଣ କରିବି?" "ଧର୍ମର ସାମ୍ନାରେ ଏମିତି ଅତିଦୁର୍ଲଭ କାମବାସନା ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ଯଦି ଏହି ମୋହିନୀକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି, ତେବେ ମହାତ୍ମା ତପସ୍ବୀମାନେ ମୋ ଉପରେ ହସିବେ; ଏତେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏକ ଅପ୍ସରାକୁ ଦେଖି ଅସହାୟ ହେଇଗଲି । ଯଦି ଅପରିମିତ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ତେବେ ଅପବାଦ ହେଉ ।" "ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ଆନନ୍ଦ ଦେଏ, ପୁଅ ଦେଏ, ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗନା ସହ ଏହି ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ନାରଦଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, କିପରି ରାଜା ପୁରୁରବା ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ମୋହରେ ହାରିଗଲେ ।" ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ଏହି ପୁରୁରବା କିଏ? ଉର୍ବଶୀ କିଏ? ସେ ମହାତ୍ମା ରାଜା କିଏଁ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ?" "ହେ ଲୋମହର୍ଷଣପୁତ୍ର, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କୁହନ୍ତୁ; ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆପଣଙ୍କ ଅମୃତସମ ମୁଖରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।" "ହେ ସୂତ, ଆପଣଙ୍କର କଥା ଅମୃତ ଠାରୁ ମଧୁର ଏବଂ ରସପୂର୍ଣ୍ଣ; ଆମେ କେବେ ଏହାର ଆସ୍ୱାଦରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମୃତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ ।" ସୂତ କହିଲେ—"ହେ ମୁନିମାନେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ମଧୁର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ; ଯେପରି ମୁଁ ପବିତ୍ର ବ୍ୟାସଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଛି, ତାହା ଆପଣମାନେକୁ କୁହିବି ।" "ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ତାରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ଯୁବତୀ, ରୂପରେ ଗୁଣୀ ଏବଂ କାମରସରେ ମତ୍ତ ଥିଲେ । ଏକଥର ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ତାରା ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଯୁବତ୍ୱ ଓ ରୂପରେ ମୋହିତ ହେଲେ ।" "ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟଧିକ କାମବାସନାରେ ଭିଜିଗଲେ; ତାରା ମଧ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଦୁହେଁ କାମବାସନାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଏକାଠି ଏକାଠି ଦିନକୁ ଦିନ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଦେଲେ ।" "ବୃହସ୍ପତି ଦୁଃଖରେ ଏକ ଶିଷ୍ୟକୁ ପଠାଇଲେ ତାରାକୁ ଆଣିବାକୁ, କିନ୍ତୁ ମୋହିତ ତାରା ଫେରିଲେ ନାହିଁ । ଶିଷ୍ୟ ପୁନଃପୁନି ଫେରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାରା ଆସିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ବୃହସ୍ପତି ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସ୍ୱୟଂ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କଥା କହିଲେ ।