ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଦେଵର୍ଷିଂ ପ୍ରସନ୍ନଂ ନଗ ଊଚିଵାନ୍ । ଵିନ୍ଧ୍ଯ ଉଵାଚ ଦେଵର୍ଷେ କଥ୍ଯତାଂ ଜାତ ଆଗମଃ କୁତ ଉତ୍ତମଃ
ଦେବଋଷି ସୁବିଧାରେ ବସି ଖୁସି ହେଉଥିବାବେଳେ, ପର୍ବତ କହିଲା: ବିନ୍ଧ୍ୟ କହିଲେ: ଦେବଋଷି, ଆପଣ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି, କେଉଁ ଉତ୍ତମ କାମରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି କହନ୍ତୁ।
ତଵାଗମନତୋ ଜାତମନର୍ଘ୍ଯଂ ମମ ମନ୍ଦିରମ୍ । ତଵ ଚଙ୍କ୍ରମଣଂ ଦେଵାଭଯାର୍ଥଂ ହି ଯଥା ରଵେଃ
ଆପଣ ଆସିବାରୁ ମୋ ଘର ଅମୂଲ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଚାଲିଆସିବା ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ।
ଅପୂର୍ଵଂ ଯନ୍ମନୋଵୃତ୍ତଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମମ ନାରଦ । ନାରଦ ଉଵାଚ ମମାଗମନମିନ୍ଦ୍ରାରେ ଜାତଂ ସ୍ଵର୍ଣଗିରେରଥ
ଏହି ଅପୂର୍ବ ମନର ଅବସ୍ଥା ବିଷୟରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ ନାରଦ। ନାରଦ କହିଲେ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ମୋର ଆଗମନ ସେଇ ସମୟରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତରେ ହେଇଥିଲା।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ଲୋକାଃ ଶକ୍ରାଗ୍ନିଯମପାଶିନାମ୍ । ସର୍ଵେଷାଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ଭଵନାନି ସମନ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ଓ ଭାରୁଣଙ୍କ ଲୋକ ଦେଖିଲି; ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଘର ବଡ଼ ଚାରିପଟି ଦେଖିଲି।
ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ଵିନ୍ଧ୍ଯାଗ ନାନାଭୋଗପ୍ରଦାନି ଚ । ଇତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଃ ପୁନରୁଚ୍ଛ୍ଵାସମାଵିଶତ୍
ମୁଁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଦେଇଥିବା ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଦେଖିଲି। ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ପୁଣି ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଉଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶୈଲରାଟ୍ । ଉଚ୍ଛ୍ଵାସକାରଣଂ କିଂ ତଦ୍ ବ୍ରୂହି ଦେଵଋଷେ ମମ
ମୁନିଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା ଦେଖି, ପର୍ବତରାଜ ପୁଣି ପଚାରିଲେ: ଦେବଋଷି, ଆପଣ ଏହି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ କାହିଁକି ନେଉଛନ୍ତି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ନଗସ୍ଯୋକ୍ତଂ ଦେଵର୍ଷିରମିତଦ୍ଯୁତିଃ । ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ରୂଯତାଂ ଵତ୍ସ ମମୋଚ୍ଛ୍ଵାସସ୍ଯ କାରଣମ୍
ପର୍ବତର କଥା ଶୁଣି, ଦେବଋଷି ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଶାନ୍ତ ହସ୍ତେ କହିଲେ: ବେଟା, ମୋ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସର କାରଣ ଶୁଣ।
ଗୌରୀଗୁରୁସ୍ତୁ ହିମଵାଞ୍ଛିଵସ୍ଯ ଶ୍ଵଶୁରଃ କିଲ । ସମ୍ବନ୍ଧିତ୍ଵାତ୍ପଶୁପତେଃ ପୂଜ୍ଯ ଆସୀତ୍କ୍ଷମାଭୃତାମ୍
ଗୌରୀଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଶିବଙ୍କ ଶ୍ୱଶୁର ହେଉଛନ୍ତି ହିମବନ୍ତ। ପଶୁପତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ।
ଏଵମେଵ ଚ କୈଲାସଃ ଶିଵସ୍ଯାଵସଥଃ ପ୍ରଭୁଃ । ପୂଜ୍ଯଃ ପୃଥ୍ଵୀଭୃତାଂ ଜାତୋ ଲୋକେ ପାପୌଘଦାରଣଃ
ଏହିପରି, କୈଳାସ ଯେଉଁଠାରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶିବ ବସନ୍ତି, ସେଠି ବି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀର ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ ଓ ପାପ ନାଶକ।
ନିଷଧଃ ପର୍ଵତୋ ନୀଲୋ ଗନ୍ଧମାଦନ ଏଵ ଚ । ପୂଜ୍ଯାଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନମାସାଦ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ କ୍ଷମାଭୃତଃ
ନିଷଧ, ନୀଳ ଓ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ।
ଯଂ ପର୍ଯେତି ଚ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ସହସ୍ରକିରଣଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । ସଗ୍ରହର୍କ୍ଷଗଣୋପେତଃ ସୋଽଯଂ କନକପର୍ଵତଃ
ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ଘେରି ରହନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ପର୍ବତ ଅଛି।
ଆତ୍ମାନଂ ମନୁତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵରିଷ୍ଠଂ ଚ ଧରାଭୃତାମ୍ । ସର୍ଵେଷାମହମେଵାଗ୍ର୍ଯୋ ନାସ୍ତି ଲୋକେଷୁ ମତ୍ସମଃ
ଏହି ପର୍ବତ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଭାବେ ଭାବେ, 'ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ'।
ଏଵଂମାନାଭିମାନଂ ତଂ ସ୍ମୃତ୍ଵୋଚ୍ଛ୍ଵାସୋ ମଯୋଜ୍ଝିତଃ । ଅସ୍ତୁ ନୈତାଵତା କୃତ୍ଯଂ ତପୋବଲଵତାଂ ନଗ । ପ୍ରସଙ୍ଗତୋ ମଯୋକ୍ତଂ ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ନିଜଂ ଗୃହମ୍
ଏହି ମାନ ଓ ଅଭିମାନକୁ ମନେ ପକାଇ ମୁଁ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଲି। କିନ୍ତୁ, ଏହା ତପସ୍ୟାଶକ୍ତ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି କଥା ନୁହେଁ ପର୍ବତ। ଏହି ଘଟଣା ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୂର୍ଘଟଣାବଶତଃ କହିଲି; ଏବେ ମୁଁ ମୋ ଘରକୁ ଯିବି।
ଦେଵୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋପାଖ୍ଯାନଵର୍ଣନମ୍ ସୂତଉଵାଚ ଏଵଂ ସମୁପଦିଶ୍ଯାଯଂ ଦେଵର୍ଷିଃ ପରମଃ ସ୍ଵରାଟ୍ । ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକଂ ସ୍ଵୈରଚାରୀ ମହାମୁନିଃ
ଦେବୀଙ୍କ ମହିମାରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନର ବର୍ଣ୍ଣନା। ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଉପଦେଶ ପାଇ, ସେ ଦେବଋଷି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଚଳି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଗଲେ।
ଗତେ ମୁନିଵରେ ଵିନ୍ଧ୍ଯଶ୍ଚିନ୍ତାଂ ଲେଭେଽନପାଯିନୀମ୍ । ନୈଵ ଶାନ୍ତିଂ ସ ଲେଭେ ଚ ସଦାନ୍ତଃକୃତଶୋଚନଃ
ମହାମୁନି ଯିବା ପରେ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅବିରତ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ; ସେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ, ସଦା ମନରେ ଦୁଃଖିତ ରହିଲେ।
କଥଂ କିଂ ତ୍ଵତ୍ର ମେ କାର୍ଯଂ କଥଂ ମେରୁଂ ଜଯାମ୍ଯହମ୍ । ନୈଵ ଶାନ୍ତିଂ ଲଭେ ନାପି ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ମେ ମାନସେ ଭଵେତ୍
ଏଠାରେ ମୁଁ କଣ କରିବି? କିପରି ମୁଁ ମେରୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି? ମୋତେ କେବେ ଶାନ୍ତି ମିଳୁନାହିଁ, ମୋର ମନ ବି ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।
(ଧିଗୁତ୍ସାହଂ ଚ ମାନଂ ଚ ଧିଙ୍ମେ କୀର୍ତିଂ ଚ ଧିକ୍କୁଲମ୍) ଧିଗ୍ବଲଂ ମେ ପୌରୁଷଂ ଧିକ୍ ସ୍ମୃତଂ ପୂର୍ଵୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯମାନସ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ମନସି ସ୍ଫୁଟମ୍
(ମୋର ଉତ୍ସାହ ଓ ମାନକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି, ମୋର କୀର୍ତ୍ତି ଓ କୁଳକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି,) ମୋର ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥକୁ ନିନ୍ଦା କରିବି, ପୁରୁଣା ମହାତ୍ମାମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦା କରିବି; ଏପରି ଚିନ୍ତା ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ମନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ମତିଃ କାର୍ଯେ କର୍ତଵ୍ଯେ ଦୋଷକାରିଣୀ । ମେରୁପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ କୁର୍ଵନ୍ନିତ୍ଯମେଵ ଦିଵାକରଃ
କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ନିଶ୍ଚୟ ମନରେ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦୋଷକାରୀ ହେବାକୁ ଯାଉଛି: ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦା ମେରୁକୁ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି।
ସଗ୍ରହର୍କ୍ଷଗଣୋପେତଃ ସଦା ଦୃପ୍ଯତ୍ଯଯଂ ନଗଃ । ତସ୍ଯ ମାର୍ଗସ୍ଯ ସଂରୋଧଂ କରିଷ୍ଯାମି ନିଜୈଃ କରୈଃ
ଗ୍ରହ ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ସହିତ ସେ ପର୍ବତ ସଦା ଗର୍ବିତ ରହେ; ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ପଥ ଅଟକେଇଦେବି।
ତଦା ନିରୁଦ୍ଧୋ ଦ୍ଯୁମଣିଃ ପରିକ୍ରାମେତ୍କଥଂ ନଗମ୍ । ଏଵଂ ମାର୍ଗେ ନିରୁଦ୍ଧେ ତୁ ମଯା ଦିନକରସ୍ଯ ଚ
ତେବେ, ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅଟକାଯାଏ, ସେ କିପରି ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରିବେ? ଏପରି ଭାବେ ମୁଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦିନର ପଥ ଅଟକେଇଦେଲେ, କଣ ହେବ?
ଭଗ୍ନଦର୍ପୋ ଦିଵ୍ଯନଗୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ଵିନିଶ୍ଚଯମ୍ । ଏଵଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରିଃ ଖଂ ସ୍ପୃଶନ୍ ଵଵୃଧେ ଭୁଜୈଃ
ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଭାବିଲେ, 'ଏହି ଗର୍ବିତ ଦେବ ନାଗଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଦମନ କରିବି।' ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହାତ ଆକାଶକୁ ଛୁଅଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ମହୋନ୍ନତୈଃ ଶୃଙ୍ଗଵରୈଃ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । କଦୋଦେଷ୍ଯତି ଭାସ୍ଵାଂସ୍ତଂ ରୋଧଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କଦା
ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଢାକି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ବିନ୍ଧ୍ୟ ଭାବିଲେ, 'କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବେ? କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବି?'
ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାନସ୍ଯ ସା ଵ୍ଯତୀଯାଯ ଶର୍ଵରୀ । ପ୍ରଭାତଂ ଵିମଲଂ ଜଜ୍ଞେ ଦିଶୋ ଵିତିମିରାଃ କରୈଃ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ ରାତି କଟିଗଲା; ଏକ ପବିତ୍ର ସକାଳ ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଅନ୍ଧକାରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
କୁର୍ଵନ୍ସ ନିର୍ଗତୋ ଭାନୁରୁଦଯାଯୋଦଯେ ଗିରୌ । ପ୍ରକାଶତେ ସ୍ମ ଵିମଲଂ ନଭୋ ଭାନୁକରୈଃ ଶୁଭୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଦୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର କିରଣରେ ଆକାଶକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଵିକାସଂ ନଲିନୀ ଭେଜେ ମୀଲନଂ ଚ କୁମୁଦ୍ଵତୀ । ସ୍ଵାନି କାର୍ଯାଣି ସର୍ଵେ ଚ ଲୋକାଃ ସମୁପତସ୍ଥିରେ
ପଦ୍ମ ଫୁଲିଗଲା, କୁମୁଦି ମୁଁଦିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଜ-ନିଜ କାମରେ ଲାଗିଗଲେ।
ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଭୂତବଲିଂ ଦେଵାନାଂ ଚ ପ୍ରଵର୍ଧଯନ୍ । ପ୍ରାହ୍ଣାପରାହ୍ଣମଧ୍ଯାହ୍ନଵିଭାଗେନ ତ୍ଵିଷାଂ ପତିଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସକାଳ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଏବଂ ଅପରାହ୍ନ ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ହବି, କବ୍ୟ ଓ ଭୂତବଳି ବଢ଼ାଇଲେ, ଦେବମାନେର ମଂଗଳ ହେଲା।
ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀଂ ତଥାଗ୍ନେଯୀଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ଵିଯୋଗିନୀମ୍ । ଜ୍ଵଲନ୍ତୀଂ ଚିରକାଲୀନଵିରହାଦିଵ କାମିନୀମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରରେ ଥିବା ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଦେଖି ଜଳୁଥିବା ପ୍ରେମିକୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଭାସ୍କରୋଽଥ କୃଶାନୋଶ୍ଚ ଦିଶଂ ନୂନଂ ଵିହାଯ ଚ । ଯାମ୍ଯାଂ ଗନ୍ତୁଂ ତତସ୍ତୂର୍ଣଂ ପ୍ରତସ୍ଥେ କମଲାକରଃ
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅଗ୍ନିର ଦିଗକୁ ଛାଡ଼ି, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ନ ଶଶାକାଗ୍ରତୋ ଗନ୍ତୁଂ ତତୋଽନୂରୁର୍ଵ୍ଯଜିଜ୍ଞପତ୍ । ଅନୂରୁରୁଵାଚ ଭାନୋ ମାନୋନ୍ନତୋ ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନିରୁଧ୍ଯ ଗଗନଂ ସ୍ଥିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଗକୁ ଯିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ; ତେବେ ଅନୂରୁ ଖବର ଦେଲେ: 'ହେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବିନ୍ଧ୍ୟ ଗର୍ବରେ ଆକାଶକୁ ଅଟକାଇ ଦଢ଼ି ରହିଛନ୍ତି।'
ସ୍ପର୍ଧତେ ମେରୁଣା ପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦତ୍ତାଂ ଚ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ସୂତ ଉଵାଚ ଅନୂରୁଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ସଵିତା ହ୍ଯାସ ଚିନ୍ତଯନ୍
'ସେ ମେରୁ ପାହାଡ଼ ସହ ଏକାଠି ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତୁମେ ଦେଇଥିବା ପରିକ୍ରମା ଆଶା କରୁଛନ୍ତି।' କଥାକାହାଣୀକାର କହିଲେ: ଅନୂରୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।