ଦତ୍ତ୍ଵା ଭାରଂ ଧନୁଷ୍କୋଟ୍ଯାଂ ନିଦ୍ରାମାପ ରମାପତିଃ । ଶ୍ରାନ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଦୈଵଯୋଗାଚ୍ଚ ଜାତସ୍ତତ୍ରାତିନିଦ୍ରିତଃ
ଧନୁଷର ଟିପରେ ଭାର ଦେଇ, ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ଘୁମିଗଲେ; କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଠାରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ହେଲେ।
ତଦା କାଲେନ କିଯତା ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଵାସଵାଃ । ବ୍ରହ୍ମେଶସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶିବ ସହିତ, ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଗତାଃ ସର୍ଵେଽଥ ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦେଵଂ ଜନାର୍ଦନମ୍ । ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ମଖାନାମଧିପଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସମସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କ କାମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଯଜ୍ଞର ମାଲିକ ପ୍ରଭୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ତଦା ତତ୍ର ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଵିଲୋକ୍ଯ ତେ । ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗ୍ମୁସ୍ତତ୍ର ତଦା ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, ଦେବତାମାନେ ଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜାଣିଲେ କେଉଁଠି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତଦେଶାନଂ ଯୋଗନିଦ୍ରାଵଶଂ ଗତମ୍ । ଵିଚେତନଂ ଵିଭୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତତ୍ରାସାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେମାନେ ଚୁପଚାପ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ସ୍ଥିତେଷୁ ସର୍ଵଦେଵେଷୁ ନିଦ୍ରାସୁପ୍ତେ ଜଗତ୍ପତୌ । ଚିନ୍ତାମାପୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରପୁରୋଗମାଃ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ଜଗତପତି ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।
ତାନୁଵାଚ ତତଃ ଶକ୍ରଃ କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୁରୋତ୍ତମାଃ । ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କଥଂ କାର୍ଯଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୁ ସୁରୋତ୍ତମାଃ
ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, 'ଉତ୍ତମ ଦେବଗଣ, ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କିପରି କରିବାଯିବ, ଏହା ଭାବନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେ।'
ତମୁଵାଚ ତଦା ଶମ୍ଭୁର୍ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗେଽସ୍ତି ଦୂଷଣମ୍ । କାର୍ଯଂ ଚୈଵ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ସୁରସତ୍ତମାଃ
ତେବେ ଶିବ କହିଲେ, 'ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ଦୋଷ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଯଜ୍ଞର କାମ ହେବା ଦରକାର, ହେ ଉତ୍ତମ ଦେବମାନେ।'
ଉତ୍ପାଦିତା ତଦା ଵମ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା । ତଯା ଭକ୍ଷଯିତୁଂ ତତ୍ର ଧନୁଷୋଽଗ୍ରଂ ଧରାସ୍ଥିତମ୍
ତାପରେ ପରମେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଭୂଇଁପୋକା ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେହିପୋକା ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ରହିଥିବା ଧନୁଷର ଆଗ ଭାଗ ଖାଇବାକୁ ଠାରାଇଲେ।
ଭକ୍ଷିତେଽଗ୍ରେ ତଦା ନିମ୍ନଂ ଗମିଷ୍ଯତି ଶରାସନମ୍ । ତଦା ନିଦ୍ରାଵିମୁକ୍ତୋଽସୌ ଦେଵଦେଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଆଗ ଭାଗ ଖାଇଦେବ, ଧନୁଷ ତଳକୁ ଯିବ; ତାହାପରେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ନିଦ୍ରାରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।
ଦେଵକାର୍ଯଂ ତଦା ସର୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ସ ଵମ୍ରୀଂ ସଂଦିଦେଶାଥ ଦେଵଦେଵଃ ସନାତନଃ
ତାହାପରେ ଦେବମାନେର ସମସ୍ତ କାମ ସଫଳ ହେବ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବଂ ସନାତନ ଦେବଦେବ ଭୂଇଁପୋକାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତମୁଵାଚ ତଦା ଵମ୍ରୀ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ମାପତେଃ । ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କଥଂ କାର୍ଯୋ ଦେଵସ୍ଯ ଜଗତାଂ ଗୁରୋଃ
ତେବେ ଭୂଇଁପୋକା ଦେବଦେବଙ୍କୁ ପଚାରିଲା, 'ଜଗତର ଗୁରୁ ଦେବଙ୍କର ନିଦ୍ରା କିପରି ଭଙ୍ଗ କରିବି?'
ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗଃ କଥାଚ୍ଛେଦୋ ଦମ୍ପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀତିଭେଦନମ୍ । ଶିଶୁମାତୃଵିଭେଦଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାସମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ, କଥା ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛେଦ, ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଙ୍ଗା, ଏବଂ ଶିଶୁ-ମାଆ ମଧ୍ୟରେ ବିଚ୍ଛେଦ—ଏସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ତତ୍କଥଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ କରୋମି ସୁଖନାଶନମ୍ । କିଂ ଫଲଂ ଭକ୍ଷଣାଦ୍ଦେଵ ଯେନ ପାପଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ତେବେ ମୁଁ କିପରି ଦେବଦେବଙ୍କର ସୁଖ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବି? ମୁଁ ଏହି ପାପ କରି ଖାଇଲେ କଣ ଫଳ ମିଳିବ?
ସର୍ଵଃ ସ୍ଵାର୍ଥଵଶୋ ଲୋକଃ କୁରୁତେ ପାତକଂ କିଲ । ତସ୍ମାଦହଂ କରିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵାର୍ଥମେଵ ପ୍ରଭକ୍ଷଣମ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଅନେକ ପାପ କରନ୍ତି; ଏହିଠାରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଏହା କରିବି ଏବଂ ଖାଇବି।
ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ ତଵ ଭାଗଂ କରିଷ୍ଯାମୋ ମଖମଧ୍ଯେ ଯଥା ଶୃଣୁ । ତେନ ତ୍ଵଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ନୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବୋଧଯ ମାଚିରମ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, 'ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ତୋର ଭାଗ ଦେବୁ—ଶୁଣ, ମୁଁ କହୁଛି। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମ କାମ କର ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜଗା।'
ହୋମକର୍ମଣି ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ହଵିର୍ଦାନାତ୍ପତିଷ୍ଯତି । ତତ୍ତେ ଭାଗଂ ଵିଜାନୀହି କୁରୁ କାର୍ଯଂ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା
ହୋମ କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ପାଖରେ ହବିର ଦାନ ହେବାରୁ ତୋର ଭାଗ ପଡ଼ିବ; ଏହାକୁ ତୋର ଅଂଶ ବୋଲି ଜାଣି, ତୁରନ୍ତ କାମ କର।
ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମଣା ଵମ୍ରୀ ଧନୁଷୋଽଗ୍ରଂ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା । ଚଖାଦ ସଂସ୍ଥିତଂ ଭୂମୌ ଵିମୁକ୍ତା ଜ୍ଯା ତଦାଭଵତ୍
ସୂତ କହିଲେ, 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଭୂଇଁପୋକା ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଧନୁଷର ଆଗ ଭାଗ ଖାଇଦେଲା, ଏବଂ ତାହାପରେ ଧନୁଷର ତାର ଛୁଟିଗଲା।'
ପ୍ରତ୍ଯଞ୍ଜାଯାଂ ଵିମୁକ୍ତାଯାଂ ମୁକ୍ତା କୋଟିସ୍ତଥୋତ୍ତରା । ଶବ୍ଦଃ ସମଭଵଦ୍ଘୋରସ୍ତେନ ତ୍ରସ୍ତାଃ ସୁରାସ୍ତଦା
ତାର ଛୁଟିଯିବା ଓ ଆଗ ଭାଗ ଉପରକୁ ଉଠିଯିବା ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଏହାକୁ ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ କ୍ଷୁଭିତଂ ସର୍ଵଂ ଵସୁଧା କମ୍ପିତା ତଦା । ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନାସ୍ତ୍ରେସୁଶ୍ଚ ଜଲଜନ୍ତଵଃ
ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କମ୍ପିତ ହେଲା, ପୃଥିବୀ ଥର୍ଥରାଇଲା, ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଜଳଜନ୍ତୁମାନେ ଭୟରେ କପିଗଲେ।