ଏକୋନଵିଂଶତ୍ସାହସ୍ରଂ ଗାରୁଡଂ ହରିଭାଷିତମ୍ । ସପ୍ତଦଶସହସ୍ରଂ ଚ ପୁରାଣଂ କୂର୍ମଭାଷିତମ୍
ହରିଙ୍କ କଥିତ ଗାରୁଡ଼ ପୁରାଣରେ ଏକୋଣିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ସେପରି କୂର୍ମ ପୁରାଣରେ ସତର ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଏକାଶୀତିସହସ୍ରାଣି ସ୍କନ୍ଦାଖ୍ଯଂ ପରମାଦ୍ଭୁତମ୍ । ପୁରାଣାଖ୍ଯା ଚ ସଂଖ୍ଯା ଚ ଵିସ୍ତରେଣ ମଯାନଘାଃ
ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ଏକାଶୀ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି; ଏଭଳି ଭାବରେ, ନିଷ୍ପାପମାନେ, ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଦେଲି।
ତଥୈଵୋପପୁରାଣାନି ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଋଷିସତ୍ତମାଃ । ସନତ୍କୁମାରଂ ପ୍ରଥମଂ ନାରସିଂହଂ ତତଃ ପରମ୍
ଏହିପରି ଭାବରେ, ମହାନ ଋଷିମାନେ, ଏବେ ଉପପୁରାଣମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ପ୍ରଥମେ ସନତ୍କୁମାର, ତାପରେ ନରସିଂହ।
ନାରଦୀଯଂ ଶିଵଂ ଚୈଵ ଦୌର୍ଵାସସମନୁତ୍ତମମ୍ । କାପିଲଂ ମାନଵଂ ଚୈଵ ତଥା ଚୌଶନସଂ ସ୍ମୃତମ୍
ନାରଦ, ଶିବ ଓ ଅପୂର୍ବ ଦୌର୍ବାସସ; କାପିଳ, ମାନବ ଓ କୌଶନସ ନାମକ ଉପପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଵାରୁଣଂ କାଲିକାଖ୍ଯଂ ଚ ସାମ୍ବଂ ନନ୍ଦିକୃତଂ ଶୁଭମ୍ । ସୌରଂ ପାରାଶରପ୍ରୋକ୍ତମାଦିତ୍ଯଂ ଚାତିଵିସ୍ତରମ୍
ବାରୁଣ, କାଳିକା, ସାମ୍ବ, ନନ୍ଦିଙ୍କ ରଚିତ ଶୁଭ ପୁରାଣ; ପରାଶରଙ୍କ କହିଥିବା ସୌର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଆଦିତ୍ୟ ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ମାହେଶ୍ଵରଂ ଭାଗଵତଂ ଵାସିଷ୍ଠଂ ଚ ସଵିସ୍ତରମ୍ । ଏତାନ୍ଯୁପପୁରାଣାନି କଥିତାନି ମହାତ୍ମଭିଃ
ମାହେଶ୍ୱର, ଭାଗବତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବାସିଷ୍ଠ—ଏହି ଉପପୁରାଣମାନେ ମହାତ୍ମାମାନେ କଥା କରିଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣାନି କୃତ୍ଵା ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ । ଭାରତାଖ୍ଯାନମତୁଲଂ ଚକ୍ରେ ତଦୁପବୃଂହିତମ୍
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ଅଠାରଟି ପୁରାଣ ରଚନା କରି, ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ୱିତୀୟ 'ଭାରତ' କଥା ତିଆରି କଲେ।
ମନ୍ଵନ୍ତରେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ । ପ୍ରାଦୁଃକରୋତି ଧର୍ମାର୍ଥୀ ପୁରାଣାନି ଯଥାଵିଧି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ଧର୍ମ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁରାଣମାନେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।
ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵ୍ଯାସରୂପେଣ ସର୍ଵଦା । ଵେଦମେକଂ ସ ବହୁଧା କୁରୁତେ ହିତକାମ୍ଯଯା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ସଦା ବେଦକୁ ଏକାଠୁ ବହୁ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଦେଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରନ୍ତି।
ଅଲ୍ପାଯୁଷୋଽଲ୍ପବୁଦ୍ଧୀଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରାନ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା କଲାଵଥ । ପୁରାଣସଂହିତାଂ ପୁଣ୍ଯାଂ କୁରୁତେଽସୌ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
କଳିଯୁଗରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ଓ ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାକୁ ଜାଣି, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ ସଂହିତା ରଚନା କରନ୍ତି।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରଦ୍ଵିଜବନ୍ଧୂନାଂ ନ ଵେଦଶ୍ରଵଣଂ ମତମ୍ । ତେଷାମେଵ ହିତାର୍ଥାଯ ପୁରାଣାନି କୃତାନି ଚ
ସ୍ତ୍ରୀ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜବନ୍ଧୁମାନେ ବେଦ ଶୁଣିବାଠାରେ ଅଯୋଗ୍ୟ; ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ପୁରାଣମାନେ ତିଆରି ହୋଇଛି।
ମନ୍ଵନ୍ତରେ ସପ୍ତମେଽତ୍ର ଶୁଭେ ଵୈଵସ୍ଵତାଭିଧେ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିମେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଦ୍ଵାପରେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଏହି ଶୁଭ ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର, ଯାହାକୁ ବୈବସ୍ବତ କୁହାଯାଏ, ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପର ଆସିଲେ, ହେ ମହାନ ଋଷିମାନେ,
ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୂନୁର୍ଗୁରୁର୍ମେ ଧର୍ମଵିତ୍ତମଃ । ଏକୋନତ୍ରିଂଶତ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଦ୍ରୌଣିର୍ଵ୍ଯାସୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋର ଗୁରୁ ଓ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ, ଏକୋଣତିରିଶତମ ଚକ୍ର ଆସିଲେ ଡ୍ରୌଣି ନାମକ ବ୍ୟାସ ହେବେ।
ଅତୀତାସ୍ତୁ ତଥା ଵ୍ଯାସାଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିରେଵ ଚ । ପୁରାଣସଂହିତାସ୍ତୈସ୍ତୁ କଥିତାସ୍ତୁ ଯୁଗେ ଯୁଗେ
ଏହିପରି ଭାବରେ, ପୂର୍ବରୁ ସତାଇଟି ବ୍ୟାସ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ପୁରାଣ ସଂହିତା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ବ୍ରୂହି ସୂତ ମହାଭାଗ ଵ୍ଯାସାଃ ପୂର୍ଵଯୁଗୋଦ୍ଭଵାଃ । ଵକ୍ତାରସ୍ତୁ ପୁରାଣାନାଂ ଦ୍ଵାପରେ ଦ୍ଵାପରେ ଯୁଗେ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ ସୂତ, ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ କିଏ କିଏ ବ୍ୟାସ ହେଇଥିଲେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ କିଏ କିଏ ପୁରାଣ କଥା କହିଥିଲେ, ଦୟାକରି କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ ଦ୍ଵାପରେ ପ୍ରଥମେ ଵ୍ଯସ୍ତାଃ ସ୍ଵଯଂ ଵେଦାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା । ପ୍ରଜାପତିର୍ଦ୍ଵିତୀଯେ ତୁ ଦ୍ଵାପରେ ଵ୍ଯାସକାର୍ଯକୃତ୍
ସୂତ କହିଲେ: ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାପରରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ନିଜେ ବେଦକୁ ବାଣ୍ଟିଥିଲେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦ୍ୱାପରରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ୟାସଙ୍କ କାମ କରିଥିଲେ।
ତୃତୀଯେ ଚୋଶନା ଵ୍ଯାସଶ୍ଚତୁର୍ଥେ ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ । ପଞ୍ଚମେ ସଵିତା ଵ୍ଯାସଃ ଷଷ୍ଠେ ମୃତ୍ଯୁସ୍ତଥାପରେ
ତୃତୀୟ ଦ୍ୱାପରରେ ଉଶନା ବ୍ୟାସ ଥିଲେ; ଚତୁର୍ଥରେ ବୃହସ୍ପତି; ପଞ୍ଚମରେ ସବିତା ବ୍ୟାସ ଥିଲେ; ଷଷ୍ଠରେ ମୃତ୍ୟୁ, ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀରେ,
ମଘଵା ସପ୍ତମେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟମେ ସ୍ମୃତଃ । ସାରସ୍ଵତସ୍ତୁ ନଵମେ ତ୍ରିଧାମା ଦଶମେ ତଥା
ସପ୍ତମରେ ମଘବାନ୍, ଅଷ୍ଟମରେ ବସିଷ୍ଠ ସ୍ମୃତ; ନବମରେ ସାରସ୍ୱତ ଓ ଦଶମରେ ତ୍ରିଧାମା ବ୍ୟାସ ଥିଲେ।
ଏକାଦଶେଽଥ ତ୍ରିଵୃଷୋ ଭରଦ୍ଵାଜସ୍ତତଃ ପରମ୍ । ତ୍ରଯୋଦଶେ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷୋ ଧର୍ମଶ୍ଚାପି ଚତୁର୍ଦଶେ
ଏଗାରତମ ମହାର୍ଷି ତ୍ରିବୃଷ, ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ; ତେରତମ ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ଚଉଦତମ ଧର୍ମ।
ତ୍ରଯ୍ଯାରୁଣିଃ ପଞ୍ଚଦଶେ ଷୋଡଶେ ତୁ ଧନଞ୍ଜଯଃ । ମେଧାତିଥିଃ ସପ୍ତଦଶେ ଵ୍ରତୀ ହ୍ଯଷ୍ଟାଦଶେ ତଥା
ପନ୍ଦରତମ ତ୍ରୟ୍ୟାରୁଣି, ଛଉଳିସତମ ଧନଞ୍ଜୟ; ସତରତମ ମେଧାତିଥି, ଅଠାରତମ ବ୍ରତୀ।
ଅତ୍ରିରେକୋନଵିଂଶେଽଥ ଗୌତମସ୍ତୁ ତତଃ ପରମ୍ । ଉତ୍ତମଶ୍ଚୈକଵିଂଶେଽଥ ହର୍ଯାତ୍ମା ପରିକୀର୍ତିତଃ
ଉଣେଶିତମ ଅତ୍ରି, ତାପରେ ଗୌତମ; ଏକୋଇଶିତମ ଉତ୍ତମ, ଯିଏ ହର୍ୟାତ୍ମା ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଵେନୋ ଵାଜଶ୍ରଵାଶ୍ଚୈଵ ସୋମୋଽମୁଷ୍ଯାଯଣସ୍ତଥା । ତୃଣବିନ୍ଦୁସ୍ତଥା ଵ୍ଯାସୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତୁ ତତଃ ପରମ୍
ଭେନ, ବାଜଶ୍ରବା, ସୋମ, ଅମୁଷ୍ୟାୟଣ, ତୃଣବିନ୍ଦୁ, ବ୍ୟାସ ଏବଂ ତାପରେ ଭାର୍ଗବ।
ତତଃ ଶକ୍ତିର୍ଜାତୁକର୍ଣ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ତତଃ । ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯେଯଂ କଥିତା ଯା ମଯା ଶ୍ରୁତା
ତାପରେ ଶକ୍ତି, ଜାତୁକର୍ଣ୍ଣ୍ୟ, ଏବଂ ତାପରେ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ; ଏହି ଅଠାଇଶିଜଣ ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେପରି କହିଲି।
କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାତ୍ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପୁରାଣଂ ଚ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦୁଃଖୌଘନାଶନମ୍
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ନାମକ ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଶୁଣିଛି।
କାମଦଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚୈଵ ଵେଦାର୍ଥପରିବୃଂହିତମ୍ । ସର୍ଵାଗମରସାରାମଂ ମୁମୁକ୍ଷୂଣାଂ ସଦା ପ୍ରିଯମ୍
ଏହା ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ବେଦର ଅର୍ଥରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସାର ରସର ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରିୟ।
ଵ୍ଯାସେନ କୃତ୍ଵାତିଶୁଭଂ ପୁରାଣଂ ଶୁକାଯ ପୁତ୍ରାଯ ମହାତ୍ମନେ ଯତ୍ । ଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତାଯ ଚ ପାଠିତଂ ଵୈ ଵିଜ୍ଞାଯ ଚୈଵାରଣିସମ୍ଭଵାଯ
ବ୍ୟାସ ଏହି ଅତି ଶୁଭ ପୁରାଣ ରଚନା କରି, ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୁକଙ୍କୁ, ଯିଏ ମହାତ୍ମା ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଥିଲେ, ଅରଣିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାକୁ ଜାଣି, ପଢ଼ାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ତତ୍ର ତଥା ଗୃହୀତଂ ଯଥାର୍ଥଵଦ୍ଵ୍ଯାସମୁଖାନ୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ । ପୁରାଣଗୁହ୍ଯଂ ସକଲଂ ସମେତଂ ଗୁରୋଃ ପ୍ରସାଦାତ୍କରୁଣାନିଧେଶ୍ଚ
ମୁଁ ବ୍ୟାସ ଓ ମହାମୁନିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯଥାଯଥିକ ଭାବେ ଏହା ଶୁଣି ଗ୍ରହଣ କରିଛି; ମୋର ଗୁରୁ ଓ କରୁଣାର ସାଗରଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଛି।
ସୂତେନ ପୃଷ୍ଟଃ ସକଲଂ ଜଗାଦ ଦ୍ଵୈପାଯନସ୍ତତ୍ର ପୁରାଣଗୁହ୍ଯମ୍ । ଅଯୋନିଜେନାଦ୍ଭୁତବୁଦ୍ଧିନା ଵୈ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା ତତ୍ର ମହାପ୍ରଭାଵମ୍
ସୂତ ପଚାରିବା ପରେ, ଦ୍ୱୈପାୟନ ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଥିଲେ; ମୁଁ ତାହା ଅୟୋନିଜ ଅଦ୍ଭୁତ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମହା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି।
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତାମରାଂଘ୍ରିପଫଲାସ୍ଵାଦାଦରଃ ସତ୍ତମାଃ ସଂସାରାର୍ଣଵଦୁର୍ଵିଗାହ୍ଯସଲିଲଂ ସନ୍ତର୍ତୁକାମଃ ଶୁକଃ । ନାନାଖ୍ଯାନରସାଲଯଂ ଶ୍ରୁତିପୁଟୈଃ ପ୍ରେମ୍ଣାଶୃଣୋଦଦ୍ଭୁତଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନ ଵିମୁଚ୍ଯତେ କଲିଭଯାଦେଵଂଵିଧଃ କଃ କ୍ଷିତୌ
ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତରେ ଦେବତାଙ୍କ ଚରଣର ଅମୃତ ରସ ଉପଭୋଗ କରିବା ଆଶାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁକ, ସଂସାରର ଦୁର୍ଗମ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହିଁ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପ୍ରେମରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଅନେକ କଥାର ଧନ ଭାଗବତକୁ କାନ ଦେଇ ଶୁଣିଥିଲେ; ଏହି ଶୁଣିଲା ପରେ, କିଏ ଏହି ପୃଥିବୀରେ କଳିର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ?
ପାପୀଯାନପି ଵେଦଧର୍ମରହିତଃ ସ୍ଵାଚାରହୀନାଶଯୋ ॥ ଵ୍ଯାଜେନାପି ଶୃଣୋତି ଯଃ ପରମିଦଂ ଶ୍ରୀମତ୍ପୁରାଣୋତ୍ତମମ୍ । ଭୁକ୍ତ୍ଯା ଭୋଗକଲାପମତ୍ର ଵିପୁଲଂ ଦେହାଵସାନେଽଚଲଂ ଯୋଗିପ୍ରାପ୍ଯମଵାପ୍ନୁଯାଦ୍ଭଗଵତୀନାମାଙ୍କିତଂ ସୁନ୍ଦରମ୍
ଯେଉଁଠି ସବୁଠାରୁ ପାପୀ, ବେଦ ଧର୍ମ ଓ ନିଜ ଆଚାର ରହିତ, ମିଥ୍ୟା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀମଦ୍ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ସେ ଏଠାରେ ବହୁତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ଶରୀର ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଯୋଗୀମାନେ ପାଆନ୍ତି, ଭଗବତଙ୍କ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ସୁନ୍ଦର ଅଚଳ ପଦ ଲାଭ କରେ।