ରୋଗଗ୍ରସ୍ତୋଽପି ଦୀନୋଽପି ନ ମୁମୂର୍ଷତି କଶ୍ଚନ । କଥଂ ଚେମୌ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ ମର୍ତୁକାମୌ ଭଵିଷ୍ଯତଃ
ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେହି ମୃତ୍ୟୁ ଚାହେ ନାହିଁ; ତେବେ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ଚାହିବେ?
ନନ୍ଵଦ୍ଯ ଶରଣଂ ଯାମି ଵିଦ୍ଯାଂ ଶକ୍ତିଂ ସୁକାମଦାମ୍ । ଵିନା ତଯା ନ ସିଧ୍ଯନ୍ତି କାମାଃ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରସନ୍ନଯା
ନିଶ୍ଚୟ, ଆଜି ମୁଁ ସେହି ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିରେ ଶରଣ ନେଉଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ସେ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସନ୍ନ ନ ହେଲେ, ଇଚ୍ଛାଗୁଡ଼ିକ ପୂରଣ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯମାନସ୍ତୁ ଗଗନେ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଶିଵାମ୍ । ଅପଶ୍ଯଦ୍ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯୋଗନିଦ୍ରାଂ ମନୋହରାମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଆକାଶରେ ଦଢ଼ିଆ ମନୋହର ଯୋଗନିଦ୍ରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୃତାଜ୍ଜଲିରମେଯାତ୍ମା ତାଂ ଚ ତୁଷ୍ଟାଵ ଯୋଗଵିତ୍ । ଵିନାଶାର୍ଥଂ ତଯୋସ୍ତତ୍ର ଵରଦାଂ ଭୁଵନେଶ୍ଵରୀମ୍
ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ଯୋଗ ଜାଣିଥିବା, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ, ଦାନଦାତ୍ରୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ ନମୋ ଦେଵି ମହାମାଯେ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାରିଣି । ଅନାଦିନିଧନେ ଚଣ୍ଡି ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରଦେ ଶିଵେ
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ନମସ୍କାର ଦେବୀ, ମହାମାୟା, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର କରୁଥିବା; ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ଚଣ୍ଡୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ଶିବେ।
ନ ତେ ରୂପଂ ଵିଜାନାମି ସଗୁଣଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ତଥା । ଚରିତ୍ରାଣି କୁତୋ ଦେଵି ସଂଖ୍ଯାତୀତାନି ଯାନି ତେ
ମୁଁ ତୁମର ରୂପ ଜାଣେ ନାହିଁ, ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ; ଦେବୀ, ତୁମର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ଜାଣିବି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଗଣନାରେ ଆସେ ନାହିଁ।
ଅନୁଭୂତୋ ମଯା ତେଽଦ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଶ୍ଚାତିଦୁର୍ଘଟଃ । ଯଦହଂ ନିଦ୍ରଯା ଲୀନଃ ସଞ୍ଜାତୋଽସ୍ମି ଵିଚେତନଃ
ଆଜି ମୁଁ ତୁମର ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭବ କରିଛି, ଯାହା ବୁଝିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ମୁଁ ଘୁମରେ ବିଲୀନ ହୋଇଥିଲି, ଏବେ ପୁନି ସଚେତନ ହୋଇଛି।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଚାତିଯତ୍ନେନ ବୋଧିତୋଽପି ପୁନଃ ପୁନଃ । ନ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ ସର୍ଵଥାହଂ ସଙ୍କୋଚିତଷଡିନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ବାରମ୍ବାର ଜଗାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ ହୋଇଥିବାରୁ ମୁଁ କେବେ ଜାଗିପାରିଲିନି।
ଅଚେତନତ୍ଵଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରଭାଵାତ୍ତଵ ଚାମ୍ବିକେ । ତ୍ଵଯା ମୁକ୍ତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ବହୁଧା କୃତମ୍
ଓ ଅମ୍ବିକା, ତୁମର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସଚେତନ ହୋଇପାରିନଥିଲି; ତୁମେ ମୋତେ ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ ମୁଁ ଜାଗିଛି ଏବଂ ବହୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି।
ଶ୍ରାନ୍ତୋଽହଂ ନ ଚ ତୌ ଶ୍ରାନ୍ତୌ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତଵରୌ ଵରୌ । ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ହନ୍ତୁମାଯାତୌ ଦାନଵୌ ମଦଗର୍ଵିତୌ
ମୁଁ ଥକିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇଜଣ ଥକିନାହାନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛ। ଏହି ଦୁଇ ଅହଂକାରୀ ଦାନବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଆହୂତୌ ଚ ମଯା କାମଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଯୁଦ୍ଧାଯ ମାନଦେ । କୃତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାଘୋରଂ ମଯା ତାଭ୍ଯାଂ ମହାର୍ଣଵେ
ମୁଁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ସେମାନେଁକୁ ଏକାଏକି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକିଥିଲି, ଓ ମାନ୍ୟନୀୟେ, ମୁଁ ସେମାନେଁ ସହିତ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କରିଛି।
ମରଣେ ଵରଦାନଂ ତେ ତତୋ ଜ୍ଞାତଂ ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵାହଂ ଶରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଶରଣପ୍ରଦାମ୍
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଅଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଛ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ମୁଁ ଜାଣିଲି। ଏହା ବୁଝି, ମୁଁ ଏବେ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ହେ ଶରଣଦାତ୍ରୀ।
ସାହାଯ୍ଯଂ କୁରୁ ମେ ମାତଃ ଖିନ୍ନୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧକର୍ମଣା । ଦୃପ୍ତୌ ତୌ ଵରଦାନେନ ତଵ ଦେଵାର୍ତିନାଶନେ
ମା, ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କର, ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ମୁଁ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ତୁମ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଅତି ଦମ୍ଭୀ ହୋଇ ଦେବତାମାନେଁକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛନ୍ତି, ହେ ଦୁଃଖନାଶିନୀ।
ହନ୍ତୁଂ ମାମୁଦ୍ଯତୌ ପାପୌ କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଯାମି ଚ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ତଦା ଦେଵୀ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମୁଵାଚ ହ
ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ମୋତେ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି—ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ଏଭଳି କହିଲେ, ତାପରେ ଦେବୀ ହସି ହସି କହିଲେ।
ପ୍ରଣମନ୍ତଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଵାସୁଦେଵଂ ସନାତନମ୍ । ଦେଵଦେଵ ହରେ ଵିଷ୍ଣୋ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ପୁନଃ ସ୍ଵଯମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ସନାତନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ସେ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଦେବୀ କହିଲେ: ହେ ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ହେ ହରି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ପୁନି ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତ୍ଵିମୌ ଶୂରୌ ହନ୍ତଵ୍ଯୌ ଚ ଵିମୋହିତୌ । ମୋହଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ନୂନଂ ଦାନଵୌ ଵକ୍ରଯା ଦୃଶା
ଏହି ଦୁଇ ଶୂରକୁ ଠକାଇ ଏବଂ ଭ୍ରମିତ କରି ମାରିଦିଅ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଚାଳାକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦାନବମାନେଁକୁ ମୋହିତ କରିଦେବି।
ଜହି ନାରାଯଣାଶୁ ତ୍ଵଂ ମମ ମାଯାଵିମୋହିତୌ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୀତିରସାନ୍ଵିତମ୍
ହେ ନାରାୟଣ, ମୋର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହେବାବେଳେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ମାରିଦିଅ। ସୂତ କହିଲେ: ଦେବୀଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
ସଂଗ୍ରାମସ୍ଥଲମାସାଦ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ମହାର୍ଣଵେ । ତଦାଯାତୌ ଚ ତୌ ଵୀରୌ ଯୁଦ୍ଧକାମୌ ମହାବଲୌ
ସେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି ଦାଉଁଥିଲେ। ତାପରେ ସେ ଦୁଇ ଶୂର ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆସିଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ଥିତଂ ତତ୍ର ହର୍ଷଯୁକ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ । ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ମହାକାମ କୁରୁ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେଠି ଦଢ଼ି ଦେଖି, ସେମାନେଁ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: 'ଥା, ଥା, ହେ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ, ହେ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଆମ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।'
ଦୈଵାଧୀନୌ ଵିଦିତ୍ଵାଦ୍ଯ ନୂନଂ ଜଯପରାଜଯୌ । ସବଲୋ ଜଯମାପ୍ନୋତି ଦୈଵାଜ୍ଜଯତି ଦୁର୍ବଲଃ
ବିଜୟ ଓ ପରାଜୟ ସବୁ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଏହି ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ବିଜୟ ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟରେ ଦୁର୍ବଳ ମଧ୍ୟ ବିଜୟୀ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ସର୍ଵଥୈଵ ନ କର୍ତଵ୍ଯୌ ହର୍ଷଶୋକୌ ମହାତ୍ମନା । ପୁରା ଵୈ ବହଵୋ ଦୈତ୍ଯା ଜିତା ଦାନଵଵୈରିଣା
ଏହିପରି, ଏକ ମହାନ ଆତ୍ମା କେବେ ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ଲିନ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ ବହୁ ଦେତ୍ୟ ଦାନବବିରୋଧୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଅଧୁନା ଚାଵଯୋଃ ସାର୍ଧଂ ଯୁଧ୍ଯମାନଃ ପରାଜିତଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତୌ ମହାବାହୂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ସମୁପସ୍ଥିତୌ
ଏବେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲ। ସୂତ କହିଲେ: ଏଭଳି କହି, ସେ ଦୁଇ ବଡ଼ ବାହୁଶାଳୀ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଘାନାଶୁ ମୁଷ୍ଟିନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା । ତାଵପ୍ଯତିବଲୋନ୍ମତ୍ତୌ ଜଧ୍ନତୁର୍ମୁଷ୍ଟିନା ହରିମ୍
ସେମାନେଁକୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ତୁରନ୍ତ ତାଳିରେ ଆଘାତ କଲେ, ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଇ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ମଦମାତ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତାଳିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ଏଵଂ ପରସ୍ପରଂ ଜାତଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ପରମଦାରୁଣମ୍ । ଯୁଧ୍ଯମାନୌ ମହାଵୀର୍ଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣସ୍ତଦା
ଏଭଳି, ସେମାନେଁ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ସେ ଦୁଇ ଶୂରଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତାପରେ ନାରାୟଣ—
ଅପଶ୍ଯତ୍ସମ୍ମୁଖଂ ଦେଵ୍ଯାଃ କୃତ୍ଵା ଦୀନାଂ ଦୃଶଂ ହରିଃ । ସୂତ ଉଵାଚ ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ କରୁଣାରସସଂଯୁତମ୍
ହରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖି, ଦୁଃଖିତ ଚାହାଣି ଦେଲେ। ସୂତ କହିଲେ— ଏଭଳି କରୁଣାରସରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି—
ଜହାସାତୀଵ ତାମ୍ରାକ୍ଷୀ ଵୀକ୍ଷମାଣା ତଦାସୁରୌ । ତୌ ଜଘାନ କଟାକ୍ଷୈଶ୍ଚ କାମବାଣୈରିଵାପରୈଃ
ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବୀ ବଡ଼ ହସିଲେ, ସେ ଦୁଇ ଦାନବଙ୍କୁ ଚାହିଲେ। ତାଙ୍କର ବାକୁଡ଼ ଚାହାଣି ଦ୍ୱାରା, ମନେ ହେଲା ଯେ କାମବାଣ ମାରିଲେ।
ମନ୍ଦସ୍ମିତଯୁତୈଃ କାମଂ ପ୍ରେମଭାଵଯୁତୈରନୁ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁମୁହତୁଃ ପାପୌ ଦେଵ୍ଯା ଵକ୍ରଵିଲୋକନମ୍
ମୃଦୁ ହସ ଓ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ବାକୁଡ଼ ଚାହାଣି ଦେଲେ। ଏହା ଦେଖି, ସେ ଦୁଇ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ଦିରା ହୋଇଗଲେ।
ଵିଶେଷମିତି ମନ୍ଵାନୌ କାମବାଣାତିପୀଡିତୌ । ଵୀକ୍ଷମାଣୌ ସ୍ଥିତୌ ତତ୍ର ତାଂ ଦେଵୀଂ ଵିଶଦପ୍ରଭାମ୍
ଏହା କିଛି ବିଶେଷ ଭାବି, କାମବାଣରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସେ ଦୁଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିଲେ। ଦେବୀ ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଥିଲେ।
ହରିଣାପି ଚ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଦେଵ୍ଯାସ୍ତତ୍ର ଚିକୀର୍ଷିତମ୍ । ମୋହିତୌ ତୌ ପରିଜ୍ଞାଯ ଭଗଵାନ୍କାର୍ଯଵିତ୍ତମଃ
ହରି ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦେବୀ କ'ଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି। ସେ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝି, ଭଗବାନ୍ ନିଜ କାମ୍ୟ ଜାଣିଲେ।
ଉଵାଚ ତୌ ହସନ୍ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଗିରା । ଵରଂ ଵରଯତାଂ ଵୀରୌ ଯୁଵଯୋର୍ଯୋଽଭିଵାଚ୍ଛିତଃ
ଭଗବାନ୍ ମୃଦୁ ହସି, ଘନମେଘ ଭଳି ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ— 'ଓ ବୀରମାନେ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ଦାୟିକ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗ।'