ਇੱਕ ਵਾਰ, ਬੇਅੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਪੱਤਾ ਤੈਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ’ਤੇ ਵਿਸ਼਼ਣੂ, ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਲੈਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਭਰਿਆ: "ਮੈਂ, ਜੋ ਸਵੈ-ਚੇਤਨ ਹਾਂ, ਇਸ ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ? ਕਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਚਿਆ?" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਨੇ, ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਹੋਇਆ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਹਿਰੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਮੁਕੁੰਦ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਅਰਥ ਸੀ: "ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਇਸ ਬਚਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਉਤਸੁਕਤਾ ਜਾਗੀ: "ਇਹ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕੌਣ ਉਚਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ, "ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਬਚਨ ਕੌਣ ਉਚਾਰੇਗਾ—ਇਹ ਵਕਤਾ ਮਹਿਲਾ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਹੈ ਜਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨਹੀਂ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਰਗਦ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਲੈਟੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਗੱਲ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰੇ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਫਿਰ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ, ਕੌਂਚ, ਚਕਰ, ਗਦਾ ਤੇ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਹ ਸੁਭਾਗਾ, ਉੱਚੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਆਭੂਣੇ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁਭਾਗਾ ਤੇ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਸੀ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਸੁਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ ਦੇ, ਨਿੱਕਾ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੇਵੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਪਿਆਰ, ਸੁਖ, ਬੁੱਧੀ, ਵਿਵੇਕ, ਯਸ਼, ਯਾਦ, ਧੀਰਜ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਗਿਆਨ, ਸਵਧਾ, ਸਵਾਹਾ, ਭੁੱਖ, ਨੀਂਦ, ਦਇਆ, ਚਲਣ, ਸੰਤੋਖ, ਪੋਸ਼ਣ, ਖਿਮਾ, ਲਾਜ, ਜੰਭਾਈ, ਤੇ ਸੁਸਤਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਹਥਿਆਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਭੂਣਿਆਂ, ਮੂਲਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਲ ਨਾਲ, ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਈਆਂ? ਮੈਂ ਬਰਗਦ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਲੈਟਿਆ ਹਾਂ? ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਇਕੱਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਇਹ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ? ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਲਿਆ ਕੇ, ਇਹ ਨਿੱਕਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ?" "ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜਾਂ ਇਹ ਕੋਈ ਅਗਮ ਮਾਇਆ ਹੈ? ਇਹ ਦਰਸ਼ਨ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਕੌਣ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਿਸ ਲਈ?" "ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿਤੇ ਜਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਜਾਂ ਚੁੱਪ ਰਹਾਂ, ਬਚਪਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚੋਖਾ ਬਣ ਕੇ?" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਦੇਵੀ ਨੇ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੂੰ ਬਰਗਦ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲੀ: "ਵਿਸ਼਼ਣੂ, ਤੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਿਉਂ ਹੈ?" "ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਮੈਨੂੰ ਭੁਲ ਗਿਆ ਸੀ; ਰਚਨਾ ਤੇ ਪ੍ਰਲੈ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰਵੋਚ ਹੈ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਤੂੰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ। ਜਾਣ ਲੈ, ਸਤਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਮੇਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।" "ਤੇਰੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਰਜਸ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਫਿਰ, ਉਹ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਸਰਵੋਚ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਰਜਸ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰੇਗਾ।" "ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਗੁਣ, ਪੰਜ ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਤੇ ਮਨ—ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਠੀਕ ਰਚੇਗਾ।" "ਫਿਰ ਉਹ ਰਚਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਰਚਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਪ੍ਰਥਵੀ ਦੇ ਮੱਧ ਤੋਂ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਰੁਦਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਤਮਸਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" "ਕਲਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸੰਹਾਰਕ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਸਤਵਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ ਜਾਣ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਰਹਾਂਗੀ, ਹੇ ਮਧੁਸੂਦਨ; ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਦਾ ਵਾਸ ਕਰਾਂਗੀ।" ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸਾਫ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼; ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਰਾਜ ਕੌਣ ਬੋਲੀ ਸੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ?" "ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ; ਮੈਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਗਰੀਬ ਆਦਮੀ ਧਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਬੋਲੀ: "ਹੇ ਸ਼ੌਰੀ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਸਥਾਨੀ, ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" "ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਤੇ ਸੁਭਾਗਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ।" "ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਦਇਆ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਥਿਰ ਆਤਮਾ।" "ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ, ਕਦੇ ਨਾ ਭੁਲਣਾ; ਇਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ, ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਹੈ।" "ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ; ਤੂੰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਤੇਰੇ ਲਈ ਉਚਾਰੇ ਗਏ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਮੰਤ੍ਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਭੀ ਦੇ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਹਰੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਨੇ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਾਫ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ, ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਕਮਲ-ਜਨਮ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬ, ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਬਰਗਦ ਦੇ ਪੱਤੇ ਤੇ ਵਿਸ਼਼ਣੂ ਦਾ ਬਚਪਨ, ਦੇਵੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ, ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਚਾਰਣਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਰਖਿਆ ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸੁਣਾਈ।