ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ: “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾ ਰਿਸ਼ਿ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ‘ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ; ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਆਸ਼ਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ।’ ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬੰਧਨ ਜਾਪਿਆ—even ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸਮਝਾਇਆ, ‘ਇਹ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।’ ਫਿਰ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਚਲਿਆ। ਮੇਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ਿ ਨੇ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ: ‘ਮਿਥਿਲਾ ਜਾ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ।’ ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਜਨਕ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਦੇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਔਖੇ ਹੋਏ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਿਆ; ਫਿਰ, ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਡਰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਤਪਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ; ਹੇ ਭਾਗਵਾਨ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ ਜਾਂ ਉਸ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਨਿਵੇੜਾ ਕਰੇਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ। ਹੇ ਮਹਾ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਜਾ—ਦੱਸ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੱਸ ਕਿ ਤਪ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ, ਵਰਤ, ਯਜ, ਪਾਠ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਜਾਂ ਗਿਆਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕੀ ਹੈ? ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਰਾਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਨਯਨ (ਦੀਖਾ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰੇ। ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਘਰ ਆ ਕੇ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸੇ। ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹੇ, ਉਮੀਦਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਸੱਚ ਬੋਲੇ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੇ। ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੋਤਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਵਨ-ਵਾਸੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਛੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ (ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਅਹੰਕਾਰ, ਮਤਸਰ) ਨੂੰ ਤਪ ਨਾਲ ਵਸ਼ ਕਰੇ, ਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰੇ। ਸਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਦ ਥਕ ਜਾਵੇ, ਚੌਥੇ ਆਸ਼ਰਮ (ਸੰਨਿਆਸ) ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਵੱਸੇ। ਕੇਵਲ ਵੈਰਾਗੀ ਹੀ ਸੰਨਿਆਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਹੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ, ਵੇਦਾਂ ਚਾਲੀ-ਅੱਠ ਸੰਸਕਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਲੀ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਲਈ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਆਠ ਗੁਣ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਗਲੀ ਪੜ੍ਹੀ ਤੇ ਜਾਵੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜਦ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ-ਅਨੁਭਵ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਜਾਂ ਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਨਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਹੇ ਆਦਰ-ਦਾਤਾ, ਜੇ ਉਹ ਵਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪੱਕਾ ਨਾ ਹੋਏ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਭੋਜਨ, ਸੁਖ, ਸੌਣ, ਜਾਂ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਲਝਣ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਔਖਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਲਿਆਉਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਿੱਠ ਤੇ ਲੇਟਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉੱਪਰ ਸੋਇਆ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਜੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਰਾਹ 'ਤੇ ਆਉਣਾ ਔਖਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਚੀਟੀ ਜੜ ਤੋਂ ਟਾਹਣੀ 'ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਕਦਮ-ਕਦਮ 'ਤੇ, ਫਲ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਪੰਛੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਚੀਟੀ ਜਦ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਆਰਾਮ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਲਕੜੀ 'ਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ। ਮਨ, ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਬੂਤ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਮਨ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਗਿਆਨੀ, ਤੇ ਸਵ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਲਾਭ-ਹਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅਸਰ-ਰਹਿਤ ਰਹੇ, ਨਾ ਖੁਸ਼ੀ, ਨਾ ਦੁੱਖ, ਸਮਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ। ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਮੋਹ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇ ਸਵ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵੇਖ, ਮੈਂ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ; ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਸੁਖ-ਵਿਲਾਸ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਇੰਝ, ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਤੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਜੋ ਕੁਝ ਦਿਖਦਾ ਜਾਂ ਨਾ ਦਿਖਦਾ, ਉਹ ਬੰਧਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਦਿਖਦੇ ਪਦਾਰਥ ਪੰਜ ਤੱਤ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵੀ। ਆਤਮਾ ਸਿਧਾਂਤ ਦੁਆਰਾ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਹ ਅਦੁੱਤੀ, ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਕਿਵੇਂ ਬੰਧ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਮਨ ਹੀ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ; ਜਦ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ 'ਤੇ ਭਟਕਣ, ਬਾਰ-ਬਾਰ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਜੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਨਾ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਜੀਵ-ਆਤਮਾ, ਨਾ ਇੰਦਰਿਆਂ—ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨ-ਤਪਣ ਵਾਲੇ—ਕੇਵਲ ਮਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਬੰਧੀ ਨਹੀਂ; ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਮਿੱਤਰ, ਤੇ ਉਦਾਸੀ—ਇਹ ਸਭ ਭਿੰਨਤਾ ਮਨ ਦੀ ਹੈ; ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਿਵਾਏ ਦਵੈਤ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ? ਜੀਵ-ਆਤਮਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਕੇਵਲ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਛਾਂ ਬਿਨਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਇੰਝ ਅਗਿਆਨ ਬਿਨਾ ਗਿਆਨ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਗੁਣ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੀਵ ਵੀ; ਇੰਦਰਿਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਆਸ਼ਰਮ, ਵੈਰਾਗ, ਸੰਨਿਆਸ, ਤੇ ਅਸਲ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਰਾਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਾਇਆ।