ਜਦੋਂ ਗਿਰਿਸ਼ਾ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹਚਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ ਵੇਖੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹਟਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੈਕੁੰਠ ਧਾਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਨਿੱਜਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: "ਅੱਜ ਤੋਂ ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਥੇ ਆਵੇਗਾ, ਉਹ ਔਰਤ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੇ ਉਹ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼, ਜੋ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜੇ ਮਾਦਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਬਣ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤ ਵਣ-ਵਣ ਭਟਕਣ ਲੱਗੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਬੁਧ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਈ। ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ-ਅੰਗ ਸੁੰਦਰ, ਛਾਤੀ ਉੱਚੀ ਤੇ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਹੋਠ ਬਿੰਬਾ ਫਲ ਵਰਗੇ, ਦੰਦ ਚੰਬੇਲੀ ਦੇ ਕੋਪਲੇ ਵਰਗੇ, ਚਿਹਰਾ ਮਨੋਹਰ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛੇਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਤਾ ਬੁਧ ਉਸ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੋਮਪੁਤ੍ਰ ਬੁਧ ਵੱਲ ਆਸਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਧ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਰੂਰਵਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਬੀਤਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜੀਵਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬੁਧ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਕੇ, ਮੁੜ ਪੁਰਸ਼ ਬਣਨ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਨੂੰ; ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਧ ਅੰਗ ਗਿਰਿਜਾ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਦਇਆਲੁ, ਕੈਲਾਸ ਵਾਸੀ, ਨੀਲਕੰਠ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹੋ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਲਯ ਦੇ ਸਮੇਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਯੱਗ ਦਾ ਰੂਪ, ਯੱਗ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਗੰਗਾ ਧਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਭਾਵ ਭਰਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਆਨੰਦਤ ਭਗਵਾਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੰਦੀ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਅੰਬਿਕਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉਹ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅਰਧ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲੈ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮੰਗੋ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ।" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਪੁਰਸ਼, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਔਰਤ ਰਹੇਗਾ।" ਇਹ ਵਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਜੋ ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੰਦਨੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਲਾ ਵਾਸਤੇ ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਭਗਤਾਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ! ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਮਮਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਵਿਜੈ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੁರ್ಗਾ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ! ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੀ, ਮਹਾ ਮਾਇਆ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਮਾਤਾ, ਤੇਰੇ ਕਮਲ ਚਰਨ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨੌਕਾ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਦਇਆ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੀ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਰਵੋਚ ਦੇਵੀ ਦੁರ್ಗਾ ਨਾਰਾਇਣੀ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਨਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: "ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ।" "ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ—ਦੇਵੀ ਭਾਗਵਤ—ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਵੀਂ। ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਾਪਸ ਆਏ ਅਤੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਨਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਾਈ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਪੁਰਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਵਾਇਆ। ਸੁਦਯੁਮਨਾ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਬੜੇ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਰਾਜ ਪੂਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਖਿਰਕਾਰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਕੋਈ ਭੀ ਇਹ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਦਿਵਯ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੁੰਭਸੰਭਵ ਨੇ ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਨੂੰ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।" ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਦੇਵਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਅਚੰਭੇਜਨਕ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸਕੰਦਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸੁਣੋ! ਇਹ ਕਥਾ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।