ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਉਦਾਹਰਨ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕੀ ਅਸਮਾਨ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਮਨ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉੱਦਮ ਦੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਸੁਭਾਗਵਸ਼ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਸਫਲਤਾ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ... ਫਿਰ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ‘ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਆਧੀ ਉਮਰ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਜੀਵਤ ਕੀਤਾ?" "ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ? ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਆਕਾਰ ਵਾਲੀ, ਪੂਲੋਮਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਚ੍ਯਵਨ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮਿਆ। ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਧੀ, ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਤੋਂ, ਸੁਕੰਯਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਧਨਾਢ਼ ਪੂਤਰ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੁਰੂ ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸੀ। ਉਹ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਸੱਚੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਧਰ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ, ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾ ਮੇਨਕਾ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਵਾਸੁ ਤੋਂ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਉਹ ਉਥੋਂ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ, ਉਸ ਕਨਿਆ ਨੂੰ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ ਸੀ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਛੱਡ ਆਈ। ਜਦੋਂ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ ਉਸ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਲਿਆ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਮਦ੍ਵਰਾ ਰੱਖਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ। ਉਸ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਬਾਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪਰੀਖ਼ਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਿਆਰ ਦੀ ਤਪਿਸ਼ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਵੇਖ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਰੁਰੂ, ਤੂੰ ਇੰਨਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈਂ?' ਰੁਰੂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਦ੍ਵਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਹੈ—ਉਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਬਣੇ।' ਫਿਰ ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਜਲਦੀ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਚੰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਨੇ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, 'ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਤੇ ਦੇਵਾਂਗਾ,' ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪ੍ਰਮਾਤੀ ਅਤੇ ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ, ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਕੁੜੀ ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਸੋਹਣੇ ਪੈਰ ਇੱਕ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਏ। ਸੱਪ ਨੇ ਕੱਟ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਦ੍ਵਰਾ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹੰਗਾਮਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਚੀਖ-ਚੀਖ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ‘ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਿਰਜੀਵ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਲਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਮਰੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋਵੇ। ਸਥੂਲਕੇਸ਼ਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਰੂ ਉਥੋਂ ਬਾਹਰ ਗਿਆ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: 'ਹਾਏ, ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਇਹ ਸੱਪ ਭੇਜਿਆ—ਵਾਕਈ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ!' 'ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ—ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮਰ ਗਈ।' 'ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਕਦੇ ਗਲੇ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਚੁੰਮਿਆ।' 'ਮੇਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ; ਨਾ ਹੀ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਲਾਵਾਂ ਪਾਈਆਂ।' 'ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ ਇਸ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਹੀ ਨਿਕਲ ਜਾਵੇ; ਦੁੱਖੀ ਲਈ ਤਾਂ ਮੌਤ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚਾਹੇ।' 'ਫਿਰ ਮੈਂ ਜਿਹੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛਲਾਂਗ ਲਵਾ ਲਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।' 'ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਫਾਹਾ ਪਾ ਕੇ ਜਾਨ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ;' ਇੰਝ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਉਥੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੌਤ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੇਹੜਾ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ? ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣਗੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏਗੀ; ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸਮਤ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ।' 'ਸਭ ਮੇਰੀ ਨਾਸੀ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਣਗੇ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ?' 'ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਵਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਵੀ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਉਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।' 'ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਮਰ ਗਿਆ ਤਾਂ ਦੋਸ਼ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਕਿ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹਿਣ ਨਾਲ;' ਇੰਝ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧੋ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਡਿੱਗਿਆਂ ਪੈਰਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਜੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ—" "ਜੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਹਵਨ-ਯਜ੍ਯ ਕੀਤੇ, ਪਾਠ ਕੀਤੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ, ਤੇ ਗਾਯਤਰੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ—" "ਜੇ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਜੇ ਉਹ ਜੀਉਂਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗਾ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।