ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਮਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ। ਮੈਂ ਰੁਰੂ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਸਪ, ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।’’ ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਅਹਿੰਸਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਦਇਆ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ‘‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ! ਯਜਨਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਹਿੰਸਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ।’’ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਪ ਦਾ ਜਨਮ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੁਰੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ curse ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਨਪਸੰਦ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਸਪਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਵੈਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਪਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਤਿਆਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਨਾ ਦਾਨ। ‘‘ਹੇ ਰਾਜਨ! ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ, ਸਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਜੀਉਂਦੇ-ਜੀਉਂਦੇ ਮਰ ਗਿਆ।’’ ‘‘ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਤਦ ਤੱਕ ਰਹੇਗੀ ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇਂਦਾ। ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ, ਤੂੰ ਅੰਬਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰ।’’ ‘‘ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ, ਸਪ-ਯਜਨਾ ਕਰ।’’ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ, ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਲਜਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਬੇਅਕਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਪਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕੂੜਾ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।’’ ‘‘ਜਦੋਂ ਅੱਗ ਭੜਕਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।’’ ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਤਰੀ ਯਜਨਾ ਲਈ ਸਮੱਗਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਚੋਟੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਚੁਣੀ ਜਾਵੇ।’’ ‘‘ਇੱਕ ਸੋ ਖੰਭਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੁੰਦਰ ਪੰਡਾਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਹੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਵੇਦਿਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।’’ ‘‘ਇਸ ਲਈ, ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਪ-ਯਜਨਾ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਤਕਸ਼ਕ ਯਜਨਾ ਦਾ ਪਸ਼ੂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਉਤਤੰਕ ਮੁੱਖ ਯਾਜਕ ਹੋਣਗੇ।’’ ‘‘ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਵੇ।’’ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਫਿਰ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੇਦਿਕ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਹਵਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਸਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ!’’ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਡਰ ਨਾ, ਸਪ!’’ ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਤਕਸ਼ਕ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਤਤੰਕ ਰਿਸ਼ੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਤੇ ਆਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਧਰ, ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਯਾਯਾਵਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਯਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਸਤੀਕਾ ਨਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਨੇਕ ਸੀ, ਜਰਤਕਾਰੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਉੱਥੇ ਆਇਆ। ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਜਨਮੇਜਯਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਮੰਗ ਲੈ।’’ ਉਸ ਨੇ ਮੰਗਿਆ, ‘‘ਇਹ ਵੱਡੀ ਯਜਨਾ ਰੁਕ ਜਾਵੇ।’’ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮੁੜ ਆਸਤੀਕਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੀ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਸਪਾਂ ਦੀ ਹਵਨ ਆਹੁਤੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼ੰਪਾਇਨ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ। ਪਰ, ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ? ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੇਰੇ ਅਭਾਗੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਕਸ਼ਕ ਨੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।’’ ‘‘ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਭਾਗ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋਈ; ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬੇਬਸ ਹੋ ਕੇ ਮਰੇ। ਹੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦੱਸੋ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਵੇ?’’ ‘‘ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਬੇਬਸੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਜਲਦੀ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਣ?’’ ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਗੁਪਤ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਕਈ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ।’’ ‘‘ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ੁਕ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ ਸੀ; ਹੁਣ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜ ਭੇਦ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।’’ ‘‘ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਸਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਸ਼ ਹੈ।’’ ਜਨਮੇਜਯਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਇਹ ਆਸਤੀਕਾ ਕਿਹਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਪਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਕਿਉਂ ਆਏ? ਉਸ ਨੇ ਸਪਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀ?’’ ‘‘ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਸੁਣਾਓ।’’ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਰਿਸ਼ੀ ਜਰਤਕਾਰੂ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਸੀ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਲਟਕਦੇ ਵੇਖਿਆ।’’ ਉਹ ਪਿਤਰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, ‘‘ਹੇ ਕੁਰੂ ਪੁੱਤਰ, ਵਿਆਹ ਕਰ ਲੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਪੂਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਚਲੇ ਜਾਵਾਂਗੇ।’’ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜੋੜ ਦੀ, ਖੋਜੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਤ ਪਤਨੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਧਰਮ ਅਰੰਭ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਰੋ।’’ ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਜਰਤਕਾਰੂ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਓਸੇ ਸਮੇਂ, ਸਪਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਸ਼ਾਪ ਲੱਗਿਆ: ‘‘ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਣ।’’ ਰਿਸ਼ੀ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਕਦਰੂ ਅਤੇ ਵਿਨਤਾ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਘੋੜਾ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ...