ਜਾਣਕਾਰ ਲੋਕ ਸਿੱਧਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ, ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ। ਹਰੀ ਕੋਲ ਸੰਹਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਕੋਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇਣ ਦੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਕੂਰਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਬਦਲ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸਾੜਨ ਦੀ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸੀ ਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸ਼ਿਵ ਕੁੰਡਲਿਨੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਸਮਰਥ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ—ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਤੱਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਤਾਕਤ-ਹੀਨਤਾ ਨਾਲ ਜਿੱਤ, ਚਲਣ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਸਦੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵ ਗੁਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਰਜੋ ਗੁਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ; ਇਹ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਤਮੋ ਗੁਣੀ ਤਾਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੋਚਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਕਤ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਇਛਾ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੁ, ਹਰਾ, ਇੰਦਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਜਾਂ ਵਰੁਣ—ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਤਾਕਤ ਕਾਰਣ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਗੁਣਵਾਨ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਅਸੰਗ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦੀ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਮਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਕਈ ਪੰਡਿਤ, ਕਲੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਮੰਦ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤਿੱਖਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ ਤੇ ਹਰਾ—ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਚਿਰੰਕਾਲ ਤੱਤ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਛਾਵਾਂ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਤ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਹ ਤਾਕਤ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸਭ ਧਰਮ-ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੁਣੀ, ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸਿੱਖੀ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਬਚਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਲਿਆ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣਣ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਚਾਰਣ; ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸਮਰਥ ਦੇ ਕੰਮ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਦੇਖਣ ਯੋਗ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਕਤ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਜਾਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਦੂਰ ਹੋਈ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਈ। ਨਿਕਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਤਮੋ-ਗੁਣੀ ਤਾਕਤ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਉੱਠੇ, ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਅੰਗੜਾਈ ਤੇ ਜੰਭਾਈ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਦੇਖਿਆ। ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪੂਜਨਯ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਤਪ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਏ ਹਨ; ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹਾਂ।" ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੋ, ਹੁਣ ਡਰੋ ਨਾ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮੂਰਖ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁੱਕ ਚੁੱਕੀ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਆਖੀ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਭੱਜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ—ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਲੜ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਾਰਾਂਗੇ।" "ਫਿਰ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੇ ਫੇਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗੇ। ਅੱਜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਲੜ, ਜਾਂ ਸਾਡੀ ਗੁਲਾਮੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਾਰਦਨ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜੋ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ, ਆਓ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ, ਮਧੁ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਨੂੰ ਦੌੜਿਆ, ਤੇ ਕੈਟਭ ਵੀ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।