ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਰਵ-ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਸਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਚਲ-ਅਚਲ ਜਗਤ ਦਾ ਵਿਲਯ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਿਨਾ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ, ਨਾ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਨਾ ਹਰਾ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾ ਅਗਨਿ, ਨਾ ਸੂਰਜ, ਨਾ ਵਰੁਣ—ਕੋਈ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਪੂਰੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਕਾਰਣ ਤੇ ਕਾਰ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੋ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ-ਅਸਕਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਅਡੋਲ, ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥਾਂ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ—ਦੀ ਸਰਵ-ਸਵਾਮੀ ਹੈ; ਜੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਇਆ ਵਲੋਂ ਮੂੜ੍ਹ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਲਿ-ਯੁਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਕੁਝ ਪੰਡਿਤ, ਜਿਹੜੇ ਮੰਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਿ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਮਤ-ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਿਛਲੇ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਤੇ ਹਰਾ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ—ਸਦਾ ਉਸ ਅਵਿਨਾਸੀ ਤੱਤ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਿੰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਉਸ ਪਰਮ-ਸ਼ਕਤੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਣ, ਇਹੀ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸਕਰਸ਼ ਹੈ। ਇਹ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ, ਨਾਰਦ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ; ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਿਆ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾ ਸੁਣਣ, ਨਾ ਧਿਆਨ ਕਰਣ; ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੀ ਕਰੀ ਜਾਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ ਵੀ ਸਿੱਧਾ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਉਤਰੀ, ਉਹ ਨੀਂਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਮੂੰਹ, ਨੱਕ, ਬਾਂਹਾਂ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਤਮੋ-ਗੁਣੀ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦੇ, ਮੁੰਹ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹੋਏ, ਉਠ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿਤਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਖੜਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਗੰਭੀਰ ਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਤੇਰਾ ਮਨ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਕਿਉਂ ਹੈ?” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਮੈਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਦੋ ਅਸੁਰ—ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਏ ਹਨ; ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਆਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ, ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਮੈਂ ਡਰ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।” ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਰਹੋ; ਮੈਂ ਇਹ ਦੋ ਮੂਰਖ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਲੜਾਈ ਲਈ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਮੁਕ ਗਈ ਹੈ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਦੋ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਸੁਰ, ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਜਨਮੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਆਏ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਆਸਰੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਤੂੰ ਡਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ—ਫਿਰ ਕੀ? ਲੜਾਈ ਕਰ! ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗੇ, ਜੋ ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅੱਜ, ਜਾਂ ਲੜ, ਜਾਂ ਸਾਡਾ ਦਾਸ ਬਣ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਜਨਾਰਦਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਲੜੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਹੰਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਾਂਗਾ; ਆਓ, ਜੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਮਧੁ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ; ਕੈਟਭ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਕੁਸ਼ਤੀਬਾਜ਼, ਹਰੀ ਨਾਲ ਹੱਥ-ਹੱਥ ਕੁਸ਼ਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਜਦੋਂ ਮਧੁ ਥਕ ਗਿਆ, ਕੈਟਭ ਨੇ ਲੜਾਈ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ, ਵਾਰ-ਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਲ ਹੱਥ-ਹੱਥ ਲੜਦੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਦੇਵੀ, ਲੜਾਈ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ, ਨਹੀਂ ਥਕਦੇ; ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ ਵੀ ਥਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਥਕ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਇਹ ਦੋ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? “ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ, ਮੈਂ ਲੜਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅਸੁਰ ਥਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਥਕ ਗਿਆ—ਇਹ ਅਜਬ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਏ? ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਾਂ।” ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਐਸਾ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਅਸੁਰ, ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ, ਤੂਫਾਨ ਵਰਗਾ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਜੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਤੇ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਥਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਖ, ‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ,’ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਸਿਰ ਤੇ ਜੋੜ।” “ਜੇ ਅੱਜ ਤੂੰ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਚੌਂਹ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਾਂਗੇ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ... (ਕਥਾ ਇਥੇ ਰੁਕਦੀ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ ਲੜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਹੈ।