व्यासः स्वस्य पुत्रं दृष्ट्वा परमाश्चर्येण पूर्णः सञ्जातः, किमेतदिति चिन्तयन् शिवदत्तं वरं स्मरत्। शुकः च यद्यपि अग्निकुण्डात् जातः, स्वयमेव तेजस्वरूपः आसीत्; द्वितीय इव वह्निः, स्वतेजसा दीप्तिमान् बभौ। ततः व्यासः दिव्यतेजसा युक्तं, प्रमुदितं पुत्रं द्वितीयमिव गृह्याग्निं पश्यन् तुष्टिम् अनुभवन्। पर्वतादागतः सः व्यासः पुत्रं गङ्गायां स्नापयामास; तदा दिव्यपुष्पवृष्टिः आकाशात् तस्मिन् शिशौ अपतत्, यत्र मुनयः समागता आसन्। व्यासः तस्य महात्मनः सर्वाणि जातकर्मादिकानि संस्कारान् अकुरुत्; दिव्यदुन्दुभयः निनदुः, अप्सरसां गणाः नृत्यम् अकुर्वन्। गन्धर्वाधिपतयः—विश्वावसु, नारदः, तुम्बुरुश्च—शुकस्य जन्मोत्सवे हृष्टाः गीतानि गायन्तः तं द्रष्टुम् उत्सुकाः आसन्। सर्वे देवाः विद्याधराश्च, व्यासस्य दिव्यात्मानं पुत्रं ददृशुः, अग्निकुण्डयोः जातं, हृष्टाः स्तुतिं अकुरुत। तदा आकाशात् शुकाय दण्डः, श्यामाजिनं, दिव्यं कमण्डलुं च अवतरत्, द्विजश्रेष्ठ। सः बालः, दीप्तिमान्, जातमात्रः, तत्क्षणात् एव ववृद्धे; व्यासः, विद्यारम्भसंस्कारवित्, तस्य उपनयनं चकार। जातमात्रे तस्मिन् महात्मनि, वेदाः सर्वरहस्यसंहिताः, यथा तस्य पितरि, तथैव समुपजग्मुः। घृताचीसंबन्धे जातौ शुकाकारस्य दर्शनात्, सः श्रेष्ठमुनिः पुत्रं "शुक" इति नाम ददौ। ततः व्यासस्य पुत्रः बृहस्पतिम् आचार्यं कृत्वा, नियमानुसारेण ब्रह्मचर्यव्रतम् उपजीवन्, सर्वाणि वेदान् रहस्यसंहितान्, धर्मशास्त्राणि च सम्यक् अधीत्य, गुरुकुले शिक्षां समाप्तवान्। गुरुदक्षिणां दत्त्वा, सः मुनिः स्नातकः सन्, पितरं कृष्णद्वैपायनं समीपम् आगतः। शुकस्य आगमनं दृष्ट्वा, व्यासः प्रेमविस्मययुक्तः उत्थाय, पुनः पुनः आलिङ्ग्य, शिरसि घ्राणं च चकार। व्यासः तस्य कुशलं, अध्ययनं च पृष्ट्वा, सान्त्वयन्, तं पुण्ये आश्रमे न्यवेशयत्। ततः व्यासः शुकस्य विवाहं चिन्तयन्, शीघ्रं मुनिकन्यां वधूम् इच्छन्, तस्मै प्रतिपेदे। व्यासः शुकं पुत्रं प्रति उवाच—"त्वं वेदं धर्मशास्त्राणि च अधीतवान्, अनघ; बुद्धिमान्, अतः कन्यां व्रज।" "गृहस्थाश्रमं प्रविश्य, देवपितृपूजनं कृत्वा, मम ऋणं विमोचय; कन्यां गृह्णीष्व।" "अपुत्रस्य न कश्चित् गतिर्न स्वर्गः; अतः, महाभाग, अद्य गृहस्थधर्मं प्रविश।" "गृहस्थत्वेन मां तुष्टिं कुरु, शुकेति पुत्र; मम महतीं आशां पूरय।" "तपसा घोरं कृत्वा, त्वं मातृरहितः जातः, दिव्यरूप; पितरं मां रक्ष, शुकेति।" एवं वदति व्यासे, शुकः, आगतः सन्, उत्तरम् उवाच; सः विरक्तोऽपि, पितरि आत्मवत् भक्तिमान् आसीत्। शुकः उवाच—"किमर्थं त्वं, धर्मज्ञ, वेदव्यास, मां एवं वदसि? शिष्यं मां सम्यक् उपदिश; आज्ञां कर्तुं सिद्धोऽस्मि।" व्यासः उवाच—"तव हेतोः, पुत्र, अहं शतवर्षं तपः कृतवान्; शिवं सम्पूज्य, महद् दुःखेन त्वां लब्धवान्।" "राज्ञः सन्निधौ धनं लभित्वा, तव सुखं दास्यामि, प्राज्ञ; यौवनं प्राप्य, सुखं भुङ्क्ष्व।" शुकः उवाच—"किं मानुषेषु लोकेषु दुःखरहितं सुखं, वद पितः? दुःखस्पृष्टं सुखं, न तद् सुखमिति प्राज्ञाः मन्यन्ते।" "यदि अहं पत्नीं गृह्णीयां, महाभाग, तदा तस्या वशवर्ती स्याम्; परवशस्य, विशेषतः स्त्रीवशस्य, किम् सुखम्?" "यः लोहेन काष्ठेन वा बद्धः, सः कदाचित् विमुच्यते; पुत्रदारैः बद्धस्य, न कदापि मोक्षः।" "एष शरीरं मलमूत्रसम्भूतं, स्त्रियाः अपि तथैव; ब्राह्मणश्रेष्ठ, कः प्राज्ञः तत्र रमेत?" "नाहं योनिजः, ब्राह्मणर्षे; योनौ कः मे सङ्गः? भविष्यति अपि, न योनिजं जन्म इच्छामि।" "किमर्थं विस्मयकारिणः आत्मसुखं त्यक्त्वा, मलसुखे रतिं कुर्याम्? आत्मरतेः नात्यर्थं लोभः भवति।" "पूर्वं वेदान् अधीत्य, तव समक्षं व्याख्यातवान्; ते हिंसारूपाः, कर्ममार्गप्रवर्तकाः।" "बृहस्पतिम् आचार्यं प्राप्तवान्, सः अपि गृहस्थसागरमध्ये मग्नः; अज्ञानग्राहग्रस्तहृदयः, कथं तान् त्रातुं शक्नोति?" "यथा रोगी वैद्यः अन्येषां रोगं चिकित्सति, एवं गृहस्थः गुरुर्मुमुक्षोः—विरोधः एषः।" "गुरुम् नमस्कृत्य, अहं तव समीपम् आगतः; संसारसर्पभीतः, त्वत्तः तत्त्वज्ञानात् त्रातुम् अर्हसि।" "इदं घोरं संसारचक्रं सूर्यस्य गगने गमनमिव; न कदापि विश्रामः, यथा सूर्यस्य दिवानिशम्।" "पितः, आत्मविचारात् ऋते, संसारसुखे किं सुखं? मूढानां सुखं मलपुटे कृमिसुखवत्।" "ये वेदशास्त्राणि पठन्ति, संसारासक्ताः च, ते मूढेभ्यः न श्रेष्ठाः; श्वशृगालसूकरसमाः।" "दुर्लभं मानुषं जन्म, वेदशास्त्राध्ययनं च, प्राप्य अपि, यो संसारबन्धने बद्धः, तस्य को मोक्षः स्यात्?" एवं शुकस्य विवेकयुक्तं, विरक्तं च भाषणं श्रुत्वा, व्यासः तं पुत्रं स्नेहेन पश्यन्, तस्य परमं ज्ञानमार्गं चिन्तयन्, तत्रैव स्थितः।