घृताचीसंबन्धात् जातस्य तस्य शुकस्य मुनिश्रेष्ठः तं पुत्रं शुक इति नाम ददौ, यतः तस्य जन्मकाले शुकसदृशं रूपं दृष्टम्। ततो व्यासस्य सुतः शुकः बृहस्पतिं गुरुम् उपगम्य, नियमान् अनुसृत्य ब्रह्मचर्यव्रतानि आचरन्। सः शुकः सर्वैः वेदैः सहितं रहस्यं च, धर्मशास्त्राणि च सम्यक् अधीत्य, गुरुगृहे शिक्षां समाप्य, आचार्याय दक्षिणां दत्त्वा, स्नातकः सन् पितरं कृष्णद्वैपायनं व्यासं समीपम् आगतः। तं आगतम् अपि शुकं व्यासः प्रेमपरवशः, हर्षपूर्णः, उत्थाय पुनः पुनः आलिङ्ग्य, शिरसि च घ्राणं कृत्वा, आत्मनः प्रियतमं पुत्रं सम्यक् पप्रच्छ। तस्य कुशलं शिक्षां च पृष्ट्वा, तं शुभे तपोवने सुखेन स्थापयामास। ततः व्यासः शुकस्य विवाहम् चिन्तयन्, शीघ्रं कन्यां ऋषिपुत्रीं वरयामास। सः व्यासः शुकं पुत्रं प्राह—"त्वं वेदं धर्मशास्त्राणि च अधीतवान् असि, निष्पापः, बुद्धिमान् च; अतः कन्यां गृह्णीष्व। गार्हस्थ्यम् प्रविश्य, देवपितृपूजनं कृत्वा, मम ऋणं विमोचय, पुत्र। येषां पुत्रः नास्ति, तेषां न गतिर्न स्वर्गो न च किञ्चन; अतः त्वं सौम्य, अद्य गार्हस्थ्यम् प्रविश। गृहस्थत्वेन मां तुष्टिं प्रापय, शुके, मह्यं महतीं आशां पूरय। घोराणि तपांसि कृत्वा, त्वं मातृरहितः जातः, दिव्यरूपः च; अतः पितरं त्वं रक्ष, शुके।" एवं व्यासे भाषमाणे, शुकः, यः स्वपितरि आत्मवत् भक्तः, विरक्तोऽपि, प्रत्युवाच। सः उवाच—"किं कारणं, धर्मज्ञ, वेदव्यास, बुद्धिमन्, एतादृशं वदसि? शिष्यः तव अस्मि, सत्यं उपदिश; आज्ञां तव कर्तुं सिद्धः अस्मि।" व्यासः उवाच—"तव हेतोः, पुत्र, शतवर्षाणि तपः कृतम्; महता कष्टेन, शिवं सम्पूज्य, त्वं लब्धः। अहं राजन् सम्प्रार्थ्य, धनं दास्यामि; त्वं युवावस्थां प्राप्य, सुखं भुङ्क्ष्व।" शुकः पुनरुवाच—"किं नाम मानुषे लोके सुखं दुःखरहितं स्यात्? तदपि पितः वद; दुःखस्पृष्टं सुखं पण्डिताः न सुखं मन्यन्ते। यदि अहं भार्यां गृह्णीयाम्, तर्हि तस्याः वशवर्ती भविष्यामि; परवशस्य, विशेषतः स्त्रीवशवर्तिनः, किम् सुखम्? यः लोहकाष्ठबन्धनैः बद्धः, सः कदाचित् विमुच्यते; किन्तु पुत्रदारबन्धनैः बद्धः कदापि न विमुच्यते। एषः देहः मलमूत्रसम्भूतः, तथा स्त्रीदेहः अपि; ब्राह्मणश्रेष्ठ, कः पण्डितः तत्र रमेत? अहं न योनिजः जातः, ब्राह्मणर्षे; योनौ मम कः सङ्गः? भविष्यति अपि न योनिजं जन्म इच्छामि। आत्मानन्दं विहाय, मलसुखं कः इच्छेत्? आत्मन्येव रममाणः, नातिलोलुपः भवति। पूर्वं वेदान् अधीत्य तव सम्यक् व्याख्यातवान् अस्मि; किन्तु ते हिंसारूपाः, कर्ममार्गाय एव नेतारः। बृहस्पतिः अपि गुरुर्भूतः, सः अपि गार्हस्थ्यसागरमग्नः; अज्ञानबद्धहृदयः, कथं सः अन्यान् तारयेत्? यथा रोगी वैद्यः अन्यस्य रोगं चिकित्सति, तथैव गार्हस्थ्यस्थितः गुरुर्मुमुक्षोः विरोधः। गुरुं प्रणम्य, अहं तव समीपम् आगतः; संसारसर्पभीतः, त्वया तत्त्वज्ञानात् तारय। अस्मिन् भीषणे संसारे, भ्रमणं सूर्यस्य गगने गतिवत्; न कदापि विश्रान्तिः, यथा सूर्यस्य दिवा रात्रौ च। पितः, आत्मविचारं विना संसारसुखं किमस्ति? मूढानां सुखं कृमिसुखवत् मलमध्यस्थम्। ये वेदशास्त्राध्यायी, संसारासक्ताः, ते मूढेभ्यः न श्रेष्ठाः; ते श्वशृगालवृषभसूकरसमाः। दुर्लभं मानुषं जन्म प्राप्य, वेदशास्त्राणि च अधीत्य, यदि संसारबद्धः तिष्ठेत्, कः नु मुक्तः स्यात्? संसारासक्तः पुत्रदारगृहेषु, पण्डितः इति स्तूयते, एषः लोके न अद्भुतं किञ्चन। यो न संसारदुःखेन मायागुणत्रयेण बाध्यते, सः पण्डितः, सः बुद्धिमान्, सः शास्त्रवित्। व्यर्थाध्ययनं किमत्र, यत् बन्धनं वर्धयति? यत् संसारबन्धनात् विमोचयति, तत् शीघ्रं पाठनीयम्। यतः बन्धनं जनयति, तत् गृहं इति कथ्यते; बन्धनागारे कः सुखं? अतः पितः, अहं भीतः अस्मि। ये मूढाः, जडबुद्धयः, दैवमोहिताः, मानवत्वं प्राप्य, पुनः बन्धनं यान्ति। व्यासः उवाच—"गृहं न बन्धनम्, न च बन्धनकारणम्; मनसा मुक्तः गृहस्थः अपि मुक्त एव। गृहस्थः धर्मेण अर्थं सम्पाद्य, वेदविधिना आचरन्, यज्ञादिकं कृत्वा, सत्यं वदन्, शुचिः सन्, सः अपि मुक्तिम् आप्नोति। ब्रह्मचारिणः, यतयः, वानप्रस्थाः, नियमिनः च, सर्वे अपराह्णे गृहस्थं उपसर्पन्ति। धर्मनिष्ठाः जनाः श्रद्धया, अन्नदानैः, सत्यवचनेन, दाक्षिण्येन च गृहस्थं सहायन्ते। वसिष्ठादिभिः आचरितः, दृष्टः, श्रुतः वा, गृहस्थधर्मात् परो धर्मः नास्ति।" एवं शुकस्य जन्मकथां, शिक्षां, पिता-पुत्रयोः संवादं च, धर्मोपदेशं च, मुनयः शृण्वन्तु।