सा या विन्ध्यवासिनी देवी वरप्रदा, विष्णोः भगिनी, सर्वलोकपूज्या जाता, हे मुनिश्रेष्ठ। तदा मुनयः ऊचुः—“कः अयं विन्ध्याचलः, हे सूत? किमर्थं स आकाशमस्पृशत्? किमर्थं स सूर्यस्य मार्गं निवारयितुमिच्छत्? च कथं मित्रावरुणयोः पुत्रः तं महागिरिं तिष्ठन्तं चकार? सर्वं विस्तारतः वद। त्वत्तः प्रवहद्भिः अमृतोपमं वाक्यं पीत्वा न कदापि तृप्तिम् अनुभवामः; देव्या रूपचरितश्रवणपिपासा एव वर्धते।” सूत उवाच—“अस्ति विन्ध्य इति पर्वतः, पृथिवीं धारयतां पर्वतश्रेष्ठः, महान् वनसमृद्धः, महावृक्षैः आच्छादितः। तत्र पुष्पवत्यः लताः, गुल्माः च विराजन्ति; मृगवराहमहिषव्याघ्रचर्मराः च तत्र वसन्ति। कपिकुहरशशकभल्लूकशृगालाः च सर्वत्र सन्तः सदा प्रमुदिताः, पुष्टाः, उत्साहयुक्ताः च। नद्यः सरितः च तत्र प्रवहन्ति; देवगन्धर्वकिन्नराप्सरः किम्पुरुषाः च तत्र रमन्ते; कामद्रुमाः च तत्र सन्ति। एकदा दिव्यऋषिः स्वेच्छया पृथिवीं विचरन्, परमसन्तुष्टः, तं शोभनं विन्ध्याचलम् उपागमत्। तं दृष्ट्वा पर्वतः शीघ्रं समुत्थाय, स्नानार्घ्यासनादिभिः सत्कारं चकार। दिव्यऋषिः सुखासीनः सन्, तुष्टः च, पर्वतम् अपृच्छत्—‘कुतः आगतः त्वम्, किमर्थं वा?’ विन्ध्यः उवाच—‘तव आगमनेन मम गृहम् अमूल्यं जातम्; नूनं सुराणां हिताय सूर्यतः रक्षणाय त्वया अयं गमनम्। हे नारद, तां अद्भुतां वृत्तिं वद।’ नारदः उवाच—‘मम आगमनं मेरौ जातम्। तत्राहं इन्द्राग्नियमवरुणलोकान्, लोकपालनिकेतनानि च सर्वतः अपश्यम्। विन्ध्यगिरिम् अपि, विविधभोगदायकम्, दृष्टवान्। एतदुक्त्वा ब्रह्मपुत्रः चिन्तायाम् निमग्नः। तं मुनिं दीर्घनिःश्वसितं दृष्ट्वा, पर्वतः पुनः पप्रच्छ—‘हे दिव्यऋषे, किमर्थं त्वं शोचसि?’ मुनिवचनं श्रुत्वा, दिव्यऋषिः प्रसन्नः, शिशुं प्रति उवाच—‘शृणु कारणम्। हिमवान् गौर्याः गुरु, शिवस्य श्वशुरः, सः प्रजापतेः सम्बन्धेन सर्वपर्वतेषु पूज्यः। एवं कैलासः अपि शिवधाम, पावनः, पापसमूहविनाशकः, पृथिव्यां पर्वतेषु पूज्यः। निषधनीलगन्धमादनाः अपि स्वस्थानेषु पूज्याः। अयं सुवर्णमयः पर्वतः, यं सूर्यः लोकात्मा, ग्रहणक्षत्रैः सह परिवर्तते। सः स्वयमेव सर्वश्रेष्ठः इति मन्यते—‘मयि एव सर्वोत्तमत्वम्, मम तुल्यः न अस्ति।’ तस्य गर्वं स्मृत्वा अहं निःश्वसितवान्। किन्तु, तपस्विनां न एषः विषयः। एतदन्यथा उक्तम्; अधुना स्वगृहं गच्छामि।” इत्येवं दिव्यऋषिणा उपदिष्टः, सः स्वेच्छाचारी महर्षिः ब्रह्मलोकं जगाम। ऋषिस्रेष्ठे गते, विन्ध्यः अनवरतचिन्तया ग्रस्तः, शान्तिं न प्राप, सदा दुःखितः अभवत्। ‘किं कर्तव्यम्? कथं मेरुं अतिक्रमिष्यामि? मम चित्तं न विश्राम्यति।’ ‘धिक् उत्साहं गर्वं, धिक् कीर्तिं कुलम्, धिक् बलं पुरुषत्वं, धिक् पूर्वाचार्यवचनम्’—इति विन्ध्यस्य मनसि स्पष्टा बुद्धिः उत्पन्ना। तदा तस्य मनसि दृढनिश्चयः जातः—‘सूर्यः सदा मेरुं परितः परिवर्तते; सः ग्रहगणैः सह सदा प्रमुदितः। अहं स्वबलात् तस्य मार्गं रोधयिष्यामि।’ ‘यदि सूर्यः निरुद्धः, कथं सः पर्वतं परितः गच्छेत्? यदि अहं सूर्यस्य दिवसस्य च मार्गं रोधयामि, किं भविष्यति?’ इति निश्चित्य, विन्ध्यः ‘गर्वितः दिव्यः सर्पः नूनं विनीयते’ इति मत्वा, दिग्दन्तिनिवेशनं यथा, आकाशस्पर्शिनं बाहू प्रसार्य, समुत्थितः। सः उच्चैः शिखरैः सर्वत्र व्याप्य स्थित्वा, ‘कदा सूर्यः उदेति? कदा तं निवारयिष्यामि?’ इति चिन्तयन् तस्थौ। एवं चिन्तयतः तस्य रात्रिः व्यतीयाय; विशुद्धः प्रभातः अभवत्; सूर्यकिरणैः दिशः तमःविमुक्ताः। सूर्यः पर्वतस्योत्थानात् उदितः, तेजसा व्योम प्रकाशितवान्। कमलं विकसत्, कुमुदं संकुचितम्; प्रजाः स्वकर्मसु प्रवृत्ताः। भास्करः प्रातःमध्याह्नसंध्याभिः यज्ञदेवतापितृभूतबलवृद्धिं चकार। एवं पूर्वदक्षिणदिग्द्वयं प्रियविरहेण तप्ते सान्त्वयन्, सूर्यः दक्षिणदिशं प्रति शीघ्रं जगाम। स तत्र गन्तुं न अशकत्; तदा अनुरुः निवेदयामास—‘हे सूर्य, विन्ध्यः गर्वितः, व्योमावरोधकः स्थितः।’ ‘सः मेरुणा सह स्पर्धते, तव प्रदत्तं प्रदक्षिणं इच्छन्।’ इति अनुरोर्वचनं श्रुत्वा, सूर्यः विचारयितुं प्रववृते।