स्वर्गलोकात् अपहृत्य पराजिताः देवाः, ब्रह्माणं पुरस्कृत्य, तं परमं लोकं जग्मुः। तत्र शङ्करः अच्युतश्च, तौ परमेश्वरौ, उपस्थितौ आस्ताम्। तेषां समीपं गत्वा, ते देवाः दुष्टस्य महिषासुरस्य कर्माणि यथावत् निवेदयामासुः। ‘‘सः दानवः महिषासुरः, क्रूरात्मा, बलवैर्यशोन्मत्तः, सर्वेषां देवतानां निवासान् बलात् अपहरित्वा, स्वयमेव तत्र सुखेन वर्तते। एषः दुष्टः महिषासुरः, अमराधिपतयः, तस्य विनाशस्य उपायः शीघ्रं विचिन्त्यताम्, हे दैत्यनाशनाः।’’ इति। एवं देववचनं श्रुत्वा, क्लेशेन पीडितान् तान् दृष्ट्वा, भगवतः श्रीहरेः, शङ्करपुत्रपद्मजैः सहितस्य, महद् कोपः समजायत। तदा, राजन्, हरिणः मुखात्, क्रोधाविष्टस्य, सहस्रसूर्यसमप्रभं दिव्यं तेजः उत्पन्नम्। ततः, सर्वेषां सुराणां तेजांसि, क्रमशः, तेषां शरीरेभ्यः निर्गतानि, तानि देवानां प्रभून् हर्षयामासुः। शम्भोः तेजसा तस्याः मुखं समुत्पन्नम्; यमस्य शक्त्या केशाः, विष्णोः वीर्येण भुजौ। सोमस्य तेजसा स्तनौ, इन्द्रस्य कटिः, वरुणस्य प्रभया ऊरूर्जङ्घे। पृथिव्याः तेजसा श्रोणिः, ब्रह्मणः शक्त्या पादौ, सूर्यस्य प्रभया अङ्गुल्यः, वासवस्य तेजसा कराङ्गुल्यः। कुबेरस्य शक्त्या नासिका, प्रजापतेः परमतेजसा दन्ताः। अग्नेः त्रयः सुन्दरनेत्राणि, सन्ध्यायाः प्रभया भ्रुवौ। वायोः शक्त्या कर्णौ, एवं सर्वेषां तेजसा देवी महिषमर्दिनी अभवत्। शिवः त्रिशूलं ददौ, विष्णुः चक्रशङ्खौ, पाशनायकः पाशं, अग्निः शक्तिं, मरुतः धनुः बाणांश्च। महेन्द्रः वज्रं, ऐरावतात् घंटां, यमः कालदण्डं, ब्रह्मा अक्षमालां कमण्डलुं च। सूर्यः रोमकूपेषु किरणमालां, कालः खड्गं निर्मलच्छत्रं च। सागरः दिव्यामालां, अम्बरं, रत्नमुकुटं, कुण्डले, कङ्कणानि, भुजङ्गानि च। सः हर्षात् शशाङ्कमणिं, नूपुरं, हारं, अन्यानि भूषणानि अपि ददौ। विश्वकर्मा कुण्डलानि, हिमवांश्च सिंहं वाहनं रत्नानि च। कुबेरः पानपात्रं दिव्यामृतपूर्णं, शेषः नागहारं ददौ। एवं सर्वैः अपि देवैः पूजिता सा विश्वमाया देवी, महिषपीडितैः देवैः स्तूयमाना अभवत्। विविधैः स्तोत्रैः तां जगदम्बां जगदुत्पत्तिकारणां स्तुवन्तः, देवाः तस्याः स्तुतिं श्रावयामासुः; सा देवी, देवैः पूजिता, तेषां स्तुतिं शुश्राव। महिषवधाय सा देवी घोरं निनादं कृतवती; तेन शब्देन महिषः दानवाधिपः सन्त्रस्तः। सागरसेनया परिवृता सा जगन्माता तं महिषं समुपाजगाम; तदा सः महादानवः महिषः देवीं समरभूमौ ससंग्राम। तस्याः कोपात् नेत्रे प्रज्वलिते, सा देवी, महिषसैन्यपतिं चिकीर्षन्ती, तस्य सहाय्यकान्—चिक्षुरं, दुर्धरं, दुर्मुखं, बाष्कलं, ताम्रकं, मर्कटकपिमुखं च, अन्यांश्च यमोपमान्—शस्त्रास्त्रवृष्ट्या क्षितौ पातयामास। एवं तेषां नाशं दृष्ट्वा, महिषः क्रोधवशं गतः। सः मायावान्, विविधरूपाणि धारयन्, देवीं समुपेत्य युद्धाय सज्जः। सा अपि, यथारूपं तस्य मायया उत्पन्नं, तत् तत् रूपं नाशयामास। अन्ते सः महिषरूपं, अमरभयङ्करं, धारयामास। तदा सा देवी पाशेन तं दृढं बद्ध्वा, खड्गेन शिरः छित्वा, महिषासुरं देवद्विषं निहन्य। ततश्च, तस्य सेना भग्ना, क्रन्दन्ती, दिशः दिशः पलायिता; सर्वे देवाः प्रमोदिताः तां सुरेश्वरीं स्तुवन्तः अभवन्। एवं लक्ष्मीः महिषासुरमर्दिनी रूपेण उत्पन्ना। राजन्, अधुना शृणु सरस्वत्याः प्रादुर्भावं। कदाचित् शुम्भो नाम दानवः, मदबलविभ्रान्तः, तस्य भ्राता निशुम्भः, महाबलपराक्रमी, अभवत्। ताभ्यां पीडिता देवाः सर्वे तेजो हीनाः अभवन्। ततः, हिमवन्तं गत्वा, तां देवीं सम्यक् स्तुत्वा शरणं ययुः। देवाः ऊचुः— ‘‘जय जय सुरेश्वरि, भक्तार्तिनिवारणे कुशलासि। दानवानाशिनी रूपेण त्वं नित्यं नित्यं निःस्पृहा, अमृता, अघनाशिनी च। भक्तजनसुलभे, महाबलपराक्रमे, विष्णुशङ्करब्रह्मादिरूपिणि, अनन्तशक्ति, त्वं सर्वस्य कारणम्। सृष्टिस्थितिसंहारकारिणि, तेजःप्रदा, परमं नृत्यं कृत्वा प्रमुदिता, माधवी, त्वं हर्षप्रदा। कृपया कुरु सुरेश्वरि, कृपया, दया-सिन्धु; निशुम्भशुम्भयोः उत्पन्नभीतिः त्वया एव निवार्यते। शरणागतदुःखनाशिनि, त्राहि नः; त्वां शरणं प्राप्ताः स्मः।’’ इति। एवं देवैः स्तूयमाना सा देवी, राजन्, तेषां स्तुतिं शुश्राव।