स एव वेदवित् वेदशाखाविभजकश्च त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान् भविष्यति। इति उक्त्वा स मुनिश्रेष्ठः तां रमयित्वा शीघ्रं कालीन्द्याः सलिले स्नात्वा निर्गतः। ततः सत्यवती तुरगमेव गर्भिणी बभूव; सा च यमुनायाः द्वीपे कामरूपमिवान्यं पुत्रमजनयत्। स जातमात्र एव तेजस्वी बालः तपसि मनः संस्थाप्य मातरं सम्बोधितवान्—“गच्छ मातः, यथेष्टं कुरु; अहं तु तपः कर्तुं गच्छामि। यदा त्वां किमपि कार्यं महत्त्वमपेक्ष्य स्मरिष्यसि, तदा त्वरितमागमिष्यामि। तस्मात् काले स्मर मां शोभने, शीघ्रं आगमिष्यामि। त्वां नमस्कृत्य गच्छामि; शोकं त्यक्त्वा सुखेन जीव।” एवं उक्त्वा व्यासः प्रस्थितः, सा च पितुः समीपं गतवती। द्वीपे स्थापितः स बालः द्वैपायन इति प्रसिद्धिं प्राप्तवान्। स च विष्णुवंशबलात् जातमात्र एव शीघ्रं वृद्धिं गतः, विविधेषु तीर्थेषु परमं तपः कृतवान्। स एव द्वैपायनः पराशर-सत्यवत्योः पुत्रः, कलियुगागमं ज्ञात्वा वेदविभागं कृतवान्। वेदानां विस्तारात् स मुनिः “व्यास” इति प्रख्यातः, पुराणमहाभारतयोः कर्ता च। स स्वैः शिष्यैः सह वेदान् यथायोग्यं विभज्योपादिशत्—सुमन्तु, जैमिनि, पैल, वैशंपायनश्च। तथा असित, देवल, स्वपुत्रः शुकश्च; इति सूतः—“एतत् सर्वं हेतुतः उक्तं, मुनिश्रेष्ठ। सत्यवत्याः पुत्रस्य शुभजन्मापि उक्तम्; तस्य उत्पत्तौ किञ्चित्संशयो नास्ति। महात्मनाम् आचार्यमात्रं ग्राह्यम्, तस्मात् सत्यवत्याः मत्स्ययोनेर्जन्माभवत्। पराशरेण सह योगः, पश्चात् शंतनुना च; अन्यथा मुनिना कामावेशः कथं सम्भवेत्? धर्मज्ञः स मुनिः कथं साधूनामनर्हं कर्म कर्तुमर्हति? अयं जन्म हेतुसहितः कथितः—अद्भुतमेतत्। यः शृणोति एतां पुण्यां कथां सावधानः, स सर्वपापैः प्रमुच्यते। स कदाचित् दुःखं न प्राप्नोति, सदा सुखी भवति। अथ शंतनोरप्रतीपाज्जन्मकथा कथ्यते; व्यासस्य तेजस्विनः उत्पत्तिः पूर्वमुक्ता। तथापि कश्चिदेकः संशयः दृढोऽस्माकं मनसि स्थितः। व्यासस्य जननी या सत्यवती नाम्ना, सा उक्ता। कथं राजा स्वयमेव तां निषादकन्यां वृणीते स्म? शंतनोराद्या पत्नी का? तदपि वद। पूर्वं सूतेन उक्तं—चित्तरंगद इति राजा जातः। वीर्यवान् चित्तरंगदः हतः सति, तस्य अनुजो जातः। ज्येष्ठः भीष्मः पूर्वमेव स्थितः, धृतिमान् सुन्दरश्च। विचित्रवीर्ये मृते, सत्यवती महतीं शोकमगात्। सा तेजस्विनी कथं भीष्माय राज्यं न दत्तवती? कथं व्यासः, अपरिमितबलः, अधर्मं चकार? स पुराणकर्ता धर्मात्मा मुनिः कथं तथा अचरत्? कथं स मुनिः तादृशं निन्दितं कर्म कृतवान्? व्यासः तस्य शिष्यः च त्वं बुद्धिमान्; अतः एषः संशयः त्वया निवार्यः। सूतः उवाच—सत्यवतः धर्मात्मा राजा परमेश्वरः, चक्रवर्ती च। सहस्राश्वमेधैः शतवाजपेयैश्च देवेन्द्रं तुष्ट्वा, स्वर्गं प्राप्तवान् महाबुद्धिः। कदाचित् महाभिषो नाम राजा ब्रह्मलोकं गतः। तत्र गङ्गा महती देवसेविता उपस्थिताभूत्। सर्वे देवाः अधोमुखाः स्थिताः, तां नापश्यन्। सा नदी स्नेहपूरितं राजानं ज्ञातवती। ब्रह्मा तयोः उभयोः कोपं कृत्वा शीघ्रं शप्तवान्। “भविष्यति निःसंशयं देहप्राप्तिः पुण्ययुक्ता।