पाण्डुः तु कनिष्ठः सन् अपि मन्त्रिभिः राज्ये प्रतिष्ठापितः, धृतराष्ट्रः तु अन्धत्वात् अधिकाराय न नियुक्तः। भीष्मस्य अनुमतेन महाबलः पाण्डुः राज्यं प्राप्तवान्, विदुरः च बुद्धिमान् मन्त्रकार्यार्थे नियुक्तः। धृतराष्ट्रस्य द्वे भार्ये स्तः—गान्धारी नाम शुबलेन सुता, द्वितीया च वैश्यकुलजा गृहकर्मसु प्रवृत्ता। पाण्डोः अपि द्वे भार्ये वेदविद्भिः कथिते—कुन्ती शूरसेनस्य दुहिता, माध्री च मद्रदेशे जाता। गान्धार्या शतं पुत्राणां अतिशयतेजस्विनां जातम्, वैश्यकन्यायाः अपि प्रियः पुत्रः युयुत्सुः अभवत्। कुन्ती तु पितुः गेहे कन्यायाम् एव आदौ सूर्यस्य तेजस्विनं पुत्रं कर्णं प्रासूत, अनन्तरं सा पाण्डवे पतिं प्राप्तवती। तदा मुनयः सुतं प्रति विस्मिता, सूतम् उचुः—“कथं पूर्वं पुत्रः जातः, अथापि सा पाण्डवे पत्नीत्वं प्राप्तवती?” “कथं सूर्यात् कन्यायां कर्णस्य जन्म जातम्? कथं च सा पुनः कन्या भूत्वा पाण्डवे पत्नीत्वं प्राप्तवती?” इति पृष्टाः। सूतः उवाच—शूरसेनस्य दुहिता कुन्ती, बाल्ये एव, द्विजश्रेष्ठ, कुन्तीभोजेन कन्यायाः रूपेण याचिता। सैव कन्या कुन्तीभोजेन स्वकन्यायां कृतवती, च सुमधुरस्मिता सा तेजस्विनं मुनिं सेवायै नियुक्ता। तत्र चतुर्मास्यव्रतसमये दुर्वासा ऋषिः आगतः, कुन्ती तं मुनिं भक्त्या सेवितवती, तेन तुष्टः सः कन्यायै एकं दिव्यम् मन्त्रं दत्तवान्—येन मन्त्रेण यं देवम् आहूयेत्, सः देवः स्वयम् आगत्य यथाकामं वरं दद्यात्। ऋषिः गच्छति स्म, कुन्ती स्वगृहे स्थित्वा मन्त्रस्य परीक्षां कर्तुम् इच्छन्ती चिन्तयामास—“कं देवम् आह्वयेयम्?” तदा सूर्यः पूर्वदिशि उदितः दृष्टः, सा मन्त्रं जपित्वा तं तेजस्विनं सूर्यं तत्रैव आहूतवती। सूर्यः स्वतेजोमण्डलात्, मनुष्यरूपं धारयन्, दिव्यसौन्दर्ययुक्तः, आकाशात् अवतीर्य तस्याः गृहे सन्निकटे स्थितवान्। सूर्यदेवस्य आगमनं दृष्ट्वा कुन्ती महतीं विस्मितिम् अनुभूय, कम्पमाना स्त्रीत्वस्य परिणामं तत्क्षणं अनुभूतवती। सासौ अञ्जलिं कृत्वा, तेजस्विन्या लोचनाभ्यां, सूर्यं प्रत्युवाच—“अद्य मम दर्शनात् अहं सन्तुष्टा, त्वं स्वधाम गतः भव।” सूर्यः प्रत्युवाच—“कुन्ति, मन्त्रबलात् अहं आहूतः, त्वया आहूतः सन् अहं तिष्ठामि, त्वं मां न पूजयसि?” “श्यामलोचने, अहं कामेन आक्रान्तः, त्वया सह संयोगं कर्तुम् इच्छामि। मन्त्रेण अहं तव वशे स्थापितः, अतः त्वं मां गृहाण।” कुन्ती उवाच—“अहं कन्या, धर्मज्ञ, त्वां सर्वसाक्षिणं नमामि। अहं कुलीनकन्या, नापवाद्या, धर्मवित् त्वम् एव।” सूर्यः पुनः उवाच—“यदि अहं व्यर्थं प्रतिनिवर्तेयं, तर्हि महती लज्जा मे स्यात्, नूनं सर्वैः देवैः चर्चितो भविष्यामि। यदि त्वं मां न गृह्णासि, तर्हि मन्त्रदातारं ब्राह्मणं त्वां च कुन्ति, अहं शप्तुं समुत्सुकः। त्वं कन्यात्वं रक्ष्यते, न च जनाः जानन्ति, तव पुत्रः अपि मम तुल्यः भविष्यति।” एवं उक्त्वा सूर्यः, कुन्त्या सह संयोगं कृत्वा, या अत्यन्तं लज्जिता, तस्यै यथेष्टं वरं दत्त्वा स्वधाम गतः। सा सुमध्यमा कन्या तं गर्भं रहसि रक्षयामास, केवलं धात्री सखी च जानती, न माता, न अन्यः कश्चन। गृहे गुप्तरीत्या सः पुत्रः जातः, अतीव सुन्दरः, स्वर्णकवचकुण्डलधारी। सः द्वितीयः सूर्य इव, अथवा दिव्यकुमार इव आसीत्। कुन्ती तं पुत्रं धात्र्यै समर्प्य, लज्जया विवर्णा, सखीम् अपि अवदत्। धात्री ताम् अवोचत्—“किं त्वं चिन्तयसि, सुमध्यमे? अहं तव सहाय्या अस्मि।” कुन्ती पुत्रं काष्ठपेटिकायां स्थाप्य, शोकमग्ना वाक्यं प्राह—“किं करिष्यामि? पुत्रशोकात् पीडिता, त्वां प्राणसमं प्रियम् उत्सृजामि। दुर्भाग्यवती अहं, सर्वलक्षणसम्पन्नं त्वां त्यजामि।” “निर्गुणा सगुणा च या परा देवी अम्बिका त्वां रक्षतु, कामदायिनी जगन्माता कात्यायनी त्वां पाययतु। कदा अहं तव कमलवदनं पश्येयम्? त्वां परित्यज्य, हे सूर्यपुत्र, निर्जने वने, अहं पतिता स्त्रीवद् पापिनी।” “पूर्वजन्मनि मया त्रैलोक्यजननी न पूजिता, न च शुभपादपद्मयोः ध्यानं कृतम्। अतः अहं सदा दुर्भाग्यवती, पुनः त्वां वने परित्यज्य, ज्ञात्वा कृतं पापं स्मृत्वा तपः करिष्यामि।” एवं उक्त्वा कुन्ती पुत्रं पेटिकायाम् स्थाप्य, जनदर्शनभीता, तं धात्र्यै दत्तवती। सा भयात् स्नात्वा पितृगृहे स्थितवती, या पेटिका प्रेषिता, सा अधिरथेन प्राप्ता। अधिरथस्य भार्या राधा पुत्रकामिनी आसीत्, तस्मात् कर्णः वीर्यवान् सूतगृहे पालयितः। कुन्ती कन्या स्वयमेव पाण्डवे स्वयम्वरे पत्नीत्वं प्राप्तवती, माध्री अपि शुभा मद्रराजसुता द्वितीया भार्या अभवत्। एकदा बलवान् पाण्डुः वनम् अरण्ये मृगयायाम् रममाणः, मुनिं मृगरूपिणं सन् अज्ञानात् हत्वा। ततः स मुनिः क्रुद्धः पाण्डुम् शप्तवान्—“यदि स्त्रीसंयोगं कुर्याः, तर्हि मृत्युर्निश्चितः।” ऋषिशापेन दुःखितः पाण्डुः राज्यं त्यक्त्वा, दुःखार्तः, वनं प्रविष्टः। कुन्ती माध्री च पतिसेवा, धर्मपालनाय, महर्षिभिः सह वनं गताः। गङ्गातटे मुनिश्रमे पाण्डुः वसन्, धर्मशास्त्राणि शृण्वन्, घोरं तपः कृतवान्।