धर्मेणोक्तम्—यदि त्वं, देवदूत, विश्वावसोरात्मजाम् कन्यां इच्छसि, तर्हि तस्याः व्रतबलात् सुकुमार्याः स्थातव्यम्। यदि रुरोः आयुःर्धं दद्यात्, सा उत्थातु, इति धर्मः शशंस। ततः राज्ञा समादिष्टः स देवदूतः शीघ्रं गत्वा प्रमद्वरां जीवयामास। स देवदूतः प्रमद्वरां रुरवे प्रादात्। शुभे दिने, विधिवत्, सा रुरोः परिणीता। एवं विधिना मृतापि जीविता जाता। एष विधिः शास्त्रानुसारः सदा आचरितव्यः। रत्नैः, मन्त्रैः, औषधैः च, नियमानुसारं जीवः रक्षितव्यः, इति उक्त्वा राजा मन्त्रिभ्यः कार्यविनियोगं कृत्वा रक्षार्थं प्रहरिणः न्ययोजयत्। स सप्तभूमिकं दिव्यं प्रासादं निर्मापयामास। तत्र तदा राजपुत्रः मन्त्रिभिः सह प्रासादं समारोहत्। रत्नमन्त्रधारिणः वीराः तत्र रक्षार्थं स्थिताः। ततः राजा गौरमुखमृषिं प्रेषयामास। सेवकस्यानुग्रहार्थं सः पुनःपुनः क्षमां याचत्। तत्र मन्त्रसिद्धब्रह्मणाः रक्षार्थं प्रेषिताः। मन्त्रिणः पुत्रः तत्र स्थितः, गजाः च रक्षायाम् स्थापिताः। सुसंरक्षिते तस्मिन् प्रासादे कश्चन प्रवेशितुं न अशक्नोत्। वातोऽपि तत्र न प्रविशति; प्रवेशः निवारितः। राजा तत्र निवसन्, सर्वविधान्नपानव्यवस्थां चकार। नित्यकर्माणि, पूजाः, होमाः, यज्ञाः च तत्रैव सुसम्पादिताः। राजा तत्र स्थित्वा सर्वाणि राजकार्याणि चकार। मन्त्रिभिः सह उपवेश्य, स दिनान् अपि गणयामास। मन्त्रिणां मध्ये कश्चन ब्राह्मणः नाम्ना कश्यपः आसीत्, सः श्रुतवान् यत् स राजा महात्मा शापग्रस्तः। सः द्विजश्रेष्ठः कश्यपः अर्थकामः इति चिन्तयामास—यत्र ब्राह्मणेन शप्तः राजा तिष्ठति, तत्र गच्छामि। एवम् निश्चित्य, सः स्वगृहात् निर्गत्य मार्गे प्रस्थितः। मन्त्रविदां श्रेष्ठः कश्यपः धनलाभकामः तत्र गन्तुम् उद्यतः। तस्मिन्नेव दिने सुतः उवाच—तक्षको नाम सर्पश्रेष्ठः, ज्ञात्वा यत् राजा शप्तः, शीघ्रं स्वगृहात् निर्गतः। तक्षकः वृद्धब्राह्मणरूपेण मार्गे प्रस्थितः। सः पश्यति कश्यपं राजानं प्रति गच्छन्तम्। स सर्पः मन्त्रकुशलं ब्राह्मणं पप्रच्छ—क्व गच्छसि, किं कार्यं ते? कश्यपः उवाच—तक्षकः राजा परिक्षितं दहिष्यति; तं दुःखात् मोचयितुं त्वरया गच्छामि। मम मन्त्रेण विषनाशनं सामर्थ्यम् अस्ति; अहं तं जीवयिष्यामि, तस्य जीवितकालः अस्ति। तक्षकः उवाच—अहं तं राजानं भक्षयिष्यामि; त्वं निवर्तस्व, मम दष्टस्य निवारणं न शक्यते। कश्यपः उवाच—यदि त्वं ब्राह्मणशप्तं राजानं दंशसि अपि, अहं मन्त्रबलात् तं नूनं पुनरुत्थापयिष्यामि। तक्षकः उवाच—यदि त्वं मम दष्टं राजानं जीवयिष्यसि, तर्हि मन्त्रस्य सामर्थ्यं दर्शय। अद्य अहं वटवृक्षं विषाग्निना दास्यामि। कश्यपः उवाच—त्वं यदि दंशसि, दाहयसि वा, तं वृक्षं अहं पुनरुत्थापयिष्यामि। सूतः उवाच—सः सर्पः तं वृक्षं दष्ट्वा भस्मसात् चकार। सः तदा कश्यपं उवाच—इदानीं जीवय, ब्राह्मणश्रेष्ठ। कश्यपः तं वृक्षं भस्मीकृतम् आलोक्य, समस्तं भस्म संगृह्य, एवं उवाच—पश्य आज मन्त्रस्य सामर्थ्यम्, सर्पश्रेष्ठ; अहं वटवृक्षं तव पश्यतः पुनरुत्थापयिष्यामि। एवमुक्त्वा कश्यपः मन्त्रविद् जलं आदाय, मन्त्रेण अभिमन्त्रितं जलं तस्य भस्मनि सिञ्चितवान्। तस्य जलसिचनात् वटवृक्षः पूर्ववत् शोभनः अभवत्। तक्षकः तं वृक्षं जीवितं दृष्ट्वा विस्मितः अभवत्। सः सर्पः कश्यपं उवाच—किमर्थं त्वं एवं प्रयासं करोषि? यद् इच्छसि, तद् व्रूहि; तत् अहं दास्यामि। कश्यपः उवाच—धनार्थं अहं राजानं साधनं मन्यमानः, तक्षकशापात् पश्चात्, तं राजानं मन्त्रज्ञानात् रक्षितुम् गृहतः निर्गतः। तक्षकः उवाच—ब्राह्मणश्रेष्ठ, यावद् इच्छसि धनं राज्ञः गृहात् गृहाण; अहं तुभ्यं दास्यामि। स्वगृहं गच्छ; तुष्टोऽस्मि। सूतः उवाच—एवं श्रुत्वा कश्यपः, परमं तत्त्ववित्, पुनः पुनः चिन्तयामास—किं कर्तव्यम्? यदि अहं धनं गृहित्वा गृहं गच्छामि, लोके मम यशः लोभात् नश्यति। यदि अहं राजानं जीवयामि, मम यशः अचलम् भविष्यति, धनं प्राप्स्यामि, जीवदानेन पुण्यं च लभे। यशः सदा रक्षितव्यं; धनं विना यशः धिक्। पूर्वं रघुः यशः कृते ब्राह्मणाय सर्वं दत्तवान्। हरिश्चन्द्रः कर्णः च अपि यशः कृते बहु दत्तवन्तः। कथं अहं विषाग्निना दह्यमानं राजानं त्यजामि? यदि अहं अद्य राजानं जीवयामि, सर्वेषां जनानां सुखं भविष्यति; राजा विना जननाशः नूनम्। यदि राजा म्रियते, जननाशस्य पापं मम भविष्यति; लोभात् अपकीर्तिः च। एवं मनसा चिन्तयित्वा, कश्यपः प्राज्ञतमः, ध्यानं कृत्वा, ज्ञातवान् यत् राज्ञः आयुः समाप्तम्।