राजा जनमेजयः, संशयसमाकुलचित्तः, व्यासमहर्षिं सप्रश्रयं पप्रच्छ—"किं एष एकस्य कर्तुः कृतिः, उत बहूनां कर्तृणां, उत अन्यथा? यदि कर्ता नास्ति, तर्हि कार्यं न सम्भवति; एष विरोधः मम मनसि दृश्यते। एवं नानाशंकासमुच्चये निमग्नः अहं, अनन्तविकल्पजाले पतितः, त्वया समुद्धृत्य वर्त्स्ये।" "केचन शङ्करं कारणानां कारणमाहुः—स आद्यः सदाशिवः, महादेवः, सृष्टिसंहारविवर्जितः। स एव आत्मतुष्टः, देवानां स्वामी, त्रिगुणात्मकः, विशुद्धः, संसारनाशकः, शाश्वतः, सृष्टिस्थितिसंहारकारणं च। अन्ये विष्णुमेव सर्वेश्वरं, सर्वाधिपतिं, परमात्मानं, अव्यक्तं, सर्वशक्तिसम्पन्नमुपासते। स एव भोगमोक्षप्रदः, शान्तः, सर्वस्य कारणम्, सर्वतोमुखः, सर्वव्यापी, जगतां शरणं, अनाद्यन्तः हरिः।" "अपरे ब्रह्माणमेकं सृष्टिकरणं, सर्वज्ञं, सर्वचराचरप्रेरकं वदन्ति। स चतुर्मुखः देवेशः, नाभिकमलोत्थः, महाबलः, सर्वलोकस्रष्टा, सत्यलोकनिवासी। अन्ये सूर्यं सर्वेश्वरमाहुः, यं वेदवित् उपगायन्ति सायं प्रातः च। यज्ञेषु च वासवं सहस्राक्षं, इन्द्रं, देवाधिदेवं, सर्वेशं पूजयन्ति। स यज्ञपतिः, देवपतिः, त्रैलोक्यनाथः, शचीपतिः, यज्ञभोक्ता, सोमप्रियः।" "अपरे वरुणं, सोमं, अग्निम्, वायुम्, यमं, कुबेरं, गणेशं च उपासते। स हेरम्बः गजाननः, सर्वकार्यसिद्धिदः, स्मरणमात्रेण सिद्धिप्रदः, कामदः, वरदः। केचित् भगवतीं भवानीं सर्वपुरुषार्थदायिनीं, आद्यां मायां, महाशक्तिं, प्रकृतिं, पुरुषानुगामिनीमाहुः। सा ब्रह्मणि संयुक्ता सृष्टिस्थितिसंहारकारणं, सर्वभूतदेवताजननी। अनाद्यन्ता, पूर्णा, सर्वभूतव्यापिनी, लोकस्वामिनी, निर्गुणा, सगुणा, शुभा।" "सा च वैष्णवी, शाङ्करी, ब्राह्मी, वासवी, वारुणी, वाराही, नारसिंही, अद्भुता महालक्ष्मीः, वेदमाता, ज्ञानरूपा, दुःखनाशिनी, स्मरणमात्रेण सर्वकामप्रदायिनी। सा मोक्षप्रदा, फलकामानां कामदायिनी, त्रिगुणातीतरूपा, गुणविस्तारकारणं च। सा निर्गुणा सगुणा च, तस्मात् फलार्थिनः तां उपासते; सा निःकलङ्का, अरूपा, अस्पृष्टा, निर्गुणा।" "महर्षयः ब्रह्म निर्गुणं, सर्वव्यापि, वेदोपनिषत्सु कदाचित् तेजोमयं वर्णयन्ति। पुरुषः सहस्रशीर्षा, सहस्रनेत्रः, सहस्रहस्तः, सहस्रकर्णः, सहस्रमुखः, सहस्रपादः इति श्रूयते। विष्णोः परमं पदं पादमित्युपदिश्यते, तद् विशुद्धं, निःकलङ्कं, शान्तं च। अन्ये तम् परमपुरुषं, अन्ये न केवलं एकमित्याचक्षते, सदा ईश्वरमित्यपि।" "केचित् सर्वमिदं जगदनाथमिति वदन्ति, न कदाचिद् कर्तृणा कृतम्, अचिन्त्यं जगदिति। सदा अनेश्वरमिदं, स्वभावतो जातम्, स एव अकर्ता पुरुषः, सा प्रकृतिरित्यपि कथ्यते। एवं साङ्ख्याचार्याः कपिलादयः वदन्ति, ततो नानाशंकासमुत्पत्तिः।" "एवं विकल्पैः पीडितं मम मनः, महर्षे, धर्माधर्मयोर्विवेकं न स्थिरयितुं शक्यते। किम् धर्मः, किमधर्मः, न कश्चित् निश्चितलक्षणमस्ति। देवा गुणसत्त्वसम्भूताः, सत्यधर्मस्थिताः, तथेति। तथापि दानवैः पापात्मभिः पीड्यन्ते; कुतः धर्मव्यवस्था? पाण्डवाः अपि, धर्मनिष्ठाः, सदाचारयुक्ताः, बहु दुःखम् अनुभूयन्ति; तत्र धर्मस्य स्थितिः का? तस्मात् मम हृदयं संशयात् कम्पते।" "तत्त्वं संशयमपनय, त्वं समर्थः, महर्षे; ज्ञाननावेन संसारसागरात् मां त्रातुमर्हसि। मोहपङ्के निमज्जमानः, पुनः पुनः प्लवमानः, निमज्जन् च, त्वया उद्धर्तव्योऽहम्।" एवमुक्ते, व्यासः उवाच—"यद् त्वया पृष्टम्, कुरुश्रेष्ठ, तद् नारदेनोक्तं यदा मया पृष्टः।" नारद उवाच—"व्यास, किं तव कथयामि? पूर्वं मम हृदि अयं संशयः उत्पन्नः, तेन महता अनिश्चित्येन पीडितोऽहम्। तदा अहं पितरं ब्रह्माणं तेजोमयं गत्वा, तं प्रश्नं पप्रच्छ, यं त्वया पृष्टवानसि।" "भगवन्, कुतः इदं विश्वम् उत्पन्नम्? त्वया कृतं, उत विष्णुना, उत रुद्रेण? सर्वं सत्यं ब्रूहि, कोऽत्र पूज्यः, कः परः स्वामी? सर्वं शंस, संशयं मे छिन्धि, संसारदुःखपूर्णे असत्यरूपे लोके निमग्नस्य।" "मम मनः संशयग्रस्तं, न क्वचित् शान्तिं लभते—न तीर्थेषु, न देवेषु, न अन्यत्र च।